Dagblaðið Vísir - DV - 05.10.1992, Qupperneq 15

MÁNUDAGUR 5. OKTÓBER 1992.
15
Alþing hið nýja
Forsætísráðherra landsins sló
því fram í yfirheyrslu sjónvarps-
manna fyrir skömmu að fækka
mætti þingmönnum um 10 til að
byija með og síðan um aðra 10,
þannig að endanleg tala þeirra yrði
43. Ráðherrann rökstuddi ttilögur
sínar ekki með öðru en því að
þannig mætti hækka kaup þing-
manna.
Nú vill svo til að ráðherra þessi
var kjörinn til þings í síðustu kosn-
ingum og settist beint í stól forsæt-
isráðherra að lokinni stjómar-
myndun. Hann hefur því enga
reynslu af því að vinna sem al-
mennur þingmaður, en því meiri
reynslu af setu í borgarstjóm
Reykjavíkur, þar sem hann stjórn-
aöi harðri hendi ásamt embættis-
mannaliði borgarinnar um árabil
og valtaði yfir minnihlutann eins
og honum sýndist.
Leikurinn endurtekinn?
Nú hefur Davið fengið þá snjöllu
hugmynd að endurtaka leikinn úr
borgarstjóminni 1986 er borgar-
fulltrúum var fækkaö úr 21 í 15.
Nú vill hann fækka þingmönnum.
Hver skyldi ástæðan vera? Heldur
hann að lýðræðið verði öflugra á
fámennara þingi? Heldur hann að
hlutur kvenna verði fremur réttur
á smærra þjóðþingi? Heldur hann
að hagsmunir landsbyggðarinnar
verði betur tryggðir með slíkri að-
gerð? Heldur hann að þingið verði
skilvirkara með 43 þingmönnum
en 63?
Forsætisráðherrann hefur kvart-
aö og kveinað yfir stjómarandstöð-
unni, sem hann segir alltaf blaðr-
andi ölium til leiðinda. Ráðherrann
hefur nefnilega þurft að vera við-
staddur þingfundi, jafnvel á kvöld-
in og það hefur ekki farið fram hjá
neinum að hann er ekki sæll á svip,
KjaUarinn
Kristín Ástgeirsdóttir
þingkona Kvennalistans
í Reykjavík
þegar hann er kaUaður til svara,
enda hefur hann lítiö að segja. Á
Alþingi gilda önnur vinnubrögö en
í borgarstjóminni. Ráðherrar
verða að standa fyrir máli sínu, og
stjórnarandstaðan getur ráðið
nfiklu um gang mála. Það líkar
Davíö ekki og því vfil hann fækka
þingmönnum í von um að geta náð
meira valdi yfir þinginu.
Hvað myndi gerast?
Samkvæmt þeirri hefð sem ís-
lensk stjómskipan byggist á vinna
ráðherramir á ábyrgð þingsins og
það er hlutverk löggjafans að fylgj-
ast með framkvæmdavaldinu og
setja því leikreglur. í raun er það
þó þannig að ráðherramir stjóma
för og þingmenn meirihlutans gera
það sem þeim er sagt. Hér ríkir
ráðherraveldi og Alþingi afsalar
sér stöðugt völdum með því að gefa
ráðherrunum rétt til setningar
endalausra reglugerða um nánast
hvað sem er. Þetta er að mínum
dómi öfugþróun sem getur reynst
lýðræðinu beinhnis hættuleg. Al-
þingismenn em fuUtrúar fólksins í
landinu og eiga að sjá til þess að
landinu sé stjómað með almanna-
hag að leiðarljósi. Forsætisráð-
herrann er greiifilega á annarri
skoðun. Hann viU enn meiri völd
til ráðherranna og ætlar að ná
þeim, með því að draga úr styrk
Alþingis.
Núverandi tala þingmanna er
hvorki heUög kýr né hin eina rétta
niðurstaða. Síður en svo. En hvað
myndi gerast við þá miklu fækkun
þingmanna sem forsætisráðherr-
ann leggur til?
Hvað þýðir þetta fyrir konur?
í fyrsta lagi myndi fuUtrúum
landsbyggðarinnar væntanlega
fækka verulega, þar sem meirihluti
þjóðarinnar býr á suðvesturhom-
inu og það er yfirlýst stefna ríkis-
stjómarinnar að jafna atkvæðis-
réttinn frá því sem nú er.
í öðm lagi myndi fækkun þing-
sæta væntanlega þýða aö harðar
„Þetta eru störf sem forsætisráðherr-
ann hefur enga reynslu af, enda veit
hann ekkert um hvað hann er að tala.“
Forsætisráðherra hefur viðrað þá hugmynd aö fækka alþingismönnum.
yrði barist um hvert sæti. í slíku
ástandi væri ástæða til að óttast
um hlut kvenna, enda sýnir reynsl-
an að karlar standa treglega upp
fyrir konum í núverandi starfi,
hvað þá ef þingsætum yrði fækkað.
í þriðja lagi er erfitt að sjá hvem-
ig mun fámennara þing ætti að
sinna öUum þeim störfum sem al-
þingismönnum er ætlað að leysa
af hendi og þeir eiga nú fuUt í fangi
með að annast. Er meiningin að
flytja þau störf tU embættismanna?
Annars vegar er um að ræða öU
þau nefndarstörf sem þingmenn
sinna nú allt árið og er hluti af
störfum Alþingis, auk neftidar-
starfa fyrir hið opinbera vegna
ýmissa verkefna. Hins vegar er svo
sívaxandi alþjóðastarf sem íslensk-
ir þingmenn reyna að sinna en er
reyndar þröngur stakkur skorinn
vegna peningaleysis. Með samn-
ingnum um EES er meiningin að
auka enn á samstarf þingmanna á
svæðinu sem kaUar á meiri vinnu
og enn fleiri utanferðir þingmanna.
Þetta eru störf sem forsætisráð-
herrann hefur enga reynslu af,
enda veit hann ekkert um hvað
hann er að tala. Hvað á að verða
um öU þessi störf þingmanna á 43
manna þingi? Er ástæða til að auka
völd embættismanna hér á landi?
Á valdakerfið að verða eins og hjá
EB, þar sem embættismenn ráða
fór? Er það fyrirmyndin?
Þessum ólýðræðislegu hugmynd-
um Davíðs Oddssonar ber að hafna.
Þess í stað ættum við að sameinast
um að efla Alþingi íslendinga og
auka áhrif þess og virðingu á
kostnað framkvæmdavaldsins.
Kristin Ástgeirsdóttir
Ný tegund refsinga
„Það vlröist svo sem vlð höldum uppi þessum dýru stofnunum til þess
eins að viðhalda afbrotum," segir m.a. i greininni.
Fyrir nokkru var í fjölmiðlum
skýrt frá athugunum Lárusar
Helgasonar prófessors á áhrifum
fangavistar á afbrotamenn. Lárus
kemst að þeirri niðurstöðu að
fangavist hafi engin áhrif á afbrota-
menn nema þá til ills. „Að halda
sama formi og viðhalda þar með
óbreyttu ástandi þýðir í raun og
veru algera uppgjöf. Hópur af-
brotamanna, einkum síbrota-
manna, mun stækka og afbrotum
fiölga.“
Fangelsi
Það er útbreidd skoðun að fang-
elsi og frelsissvipting séu úrræði
sem viö höftun haft frá alda öðli.
Það er nfisskilningur. Sögulega séð
eru fangelsi tiltölulega ný uppfinn-
ing. í Evrópu komu þau fyrst til
sögunnar á 14. og 15. öld. En hvað
um Sókrates. Sat hann ekki fang-
elsaður í helli þegar hann rétti
fram höndina eftir bikar fullum af
banvænum drykk sem verðimir
réttu honum. Svo segir sagan. En
fangelsi fyrir 1500 höfðu annan til-
gang en fangelsi nú á tímum. Þau
voru annaðhvort vistarverur þar
sem menn biðu aftöku eða úrræði
sem menn höfðu til þess að gera
póhtíska andstæðinga óskaðlega.
Fyrsta dæmið um það á íslandi er
sennilega í Sturlungu. Eftir Apa-
vatnsför sendi Sturla Sighvatsson
Gizur Þorvaldsson í einskonar
fangavist til Orms Svínfellings.
Fangelsi, eins og við þekKjum þau
í dag, hafa tvö markmið, sem í raun
eru alveg ósamrýmanleg. í fyrsta
lagi að vistin þarf að vera fangan-
um ógeðfelld. Fangavistin á að fæla
hann og aðra frá afbrotum. í öðru
lagj á fangelsið að vera betrunar-
hús. í þeim tilgangi er td. haldið
KjaHarinn
Páll Skúlason
lögfræðingur
uppi einhverri kennslu í fangelsum
og fangar hafa í einhveiju mæli
fengið að sækja almenna skóla.
Skv. niðurstöðum Lárusar Helga-
sonar hafa betnmaráhrif fanga-
vistar nánast engin orðið. Eitt sinn
fangi ávallt fangi, segir hann í grein
sinni. Þaö virðist svo sem við höld-
um uppi þessum dýnT stofnunum
til þess eins að viðhalda afbrotum.
Samfélagsþjónusta
í Vestur-Evrópu hefur verið farið
út á þá braut að láta afbrotamenn
vinna gagnleg störf í stað þess að
setja þá í fangelsi. í framkvæmd
er þetta eitthvað misjafnt eftir
löndum. Yfirleitt er brotamaðurinn
látinn vinna einhver lítið eftirsókn-
arverð störf í opinberri stofnun eða
fyrirtæki.
Hér á landi er mikið af störfum
sem vinna þarf í þágu almennings.
Allir vita hve nfikið er óunnið á
sviði landgræðslu og skógræktar
en fjármurfir til þeirra hluta tak-
markaðir. Þá er einnig alltaf þörf á
mönnum til að vinna að líknarmál-
um. Margir munu segja sem svo
að fangar séu ekki líklegir til að
gera gagn þar, en reynslan erlendis
frá segir annað. Þá er á það að lfta
að slík störf eru líklegust til að gera
afbrotamanninn að betra manni.
Menn hætta að vorkenna sjálfum
sér ef þeir sjá neyð annarra.
Brotafólkið á að vinna þessi störf
launalaust. Það á að gefa því kost
á þessari afþlánun í stað þess að
fara í fangelsi.
Á Alþingi hefur tvivegis verið
lagt fram frumvarp þar sem lagt
er til að þessi úrræði verði reynd
hér á landi. Þótt undarlegt sé hafa
þau ekki vakið neina sérstaka at-
hygli. Það hefur þó töluvert verið
rætt um refsingar í blöðiun og
manna á milli, yfirleitt á þeim nót-
um að refsingar séu of vægar. Það
er samt engum til góðs aö byggja
fleiri fangelsi og lengja fangelsis-
dóma. Hið raunhæfa er að grípa til
nýrra aðferða til að fækka afbrot-
um og endurhæfa sakamennina.
í frumvarpi þvi, sem nú liggur
fyrir Alþingi, er ekki gert ráð fyrir
að þeir sem fengið hafi langa fang-
elsisdóma eða drýgt hafa svo alvar-
lega og umfangsmikla glæpi að lík-
legt sé að þeir fái þunga dóma vinni
að þessum störfum.
Hverjir veröa afbrotamenn
í grein Lárusar í Læknablaðinu
kemur ýmislegt fleira athyglisvert
fram. T.d. að fæðing og búseta í
Reykjavik auki- líkumar á því að
einstaklingar verði afbrotamenn.
Það leiðir hugann að því hvort það
séu ekki einmitt tengslin við nátt-
úruna sem geri einstaklinginn að
heilbrigðum manni og það sé brýnt
að treysta þau sem best.
Aðalatriðið er samt sú niðurstaða
hans að löng fangavist sé mönnum
til ills eins. Þeim sem einu sinni
hafi setið í fangelsi sé miklu hætt-
ara en öðrum við að lenda þar aft-
ur. Af þessu eigum við að draga
lærdóma og leita nýrra leiða til aö
gera samfélag okkar betra.
Páll Skúlason
„I Vestur:Evrópu hefur veriö fariö út á
þá braut að láta afbrotamenn vinna
gagnleg störf í stað þess að setja þá í
fangelsi.“