Dagblaðið Vísir - DV - 13.10.1992, Blaðsíða 15

ÞRIÐJUDAGUR 13. OKTÓBER 1992.
15
Menntun:
Undirstaða
framfara
Hlutverk skólanna er að veita menntun sem leiði til framfara.
DV-mynd Ægir Már
í byijun þessa mánaðar var birt
könnun Félagsvísindastofnunar
Háskólans um námsferil fram-
haldsskólanema. Hún dregur fram
ýmsa vankanta á skólastarfi,
námsferli og ríkjandi viðhorfum
þar um.
Hlutverk skólanna
Hlutverk skólanna er að veita
menntun sem leiði til ffamfara,
skifi þjóðfélaginu hæfari kynslóð-
um, er taki viðfangsefni nýjum tök-
um og nái meiri árangri - skapi
betri lífskjör. Vegna lélegs atvinnu-
ástands spyrjum við: hvar mistókst
og hvers vegna, hvemig starfa
skólamir okkar og tengjast at-
vinnulífinu, hvemig kynna þeir
nemendunum atvinnufifið - og
hvemig tengist atvinnulífið skól-
unum?
Það er ekki síður hlutverk skól-
anna að veita almenna og óbimdna
menntun - þroska hæfni til að vega
og meta, spyija og gagnrýna, skoða
og meðtaka nýja þekkingu, vitn-
eskju og hugmyndir. Hún kemur
ekki alltaf að notum í daglegum
önnum venjubundinna starfa og
því of oft talin lítt raunhæf, jafnvel
stundum sóun á námstíma. En
hennar er þörf þegar fengist er við
óvenjuleg viðfangsefni, ný störf, ný
hráefni eða vörur, ný vinnutæki
eða vélar - nýjungar. Hún þroskar
hæfileika til að koma auga á kosti
nýrra hugmynda og sjá nýjar leiðir
til lausnar viðfangsefhum - skapa
nýjungar.
KjaUaiinn
Árni Ragnar Árnason
alþingismaður Sjálfstæðisfl.
fyrir Reykjaneskjördæmi
Skólar og atvinnulíf
Skólameistari Fjölbrautaskóla
Suðumesja hefur áður sett fram
hugmyndir um nýbreytni í starfi
skólans sem víkja beint að því sem
fram kom í fyrmefndri könnun.
Námsbrautir sem veita kunnáttu
er nýtist nemum og starfsgreinum
fljótt og vel.
í FS á að bjóðast bæði stutt og
langt nám í sjómennsku, útgerð og
meðferð afla, vinnslu afuröa afit til
neytendarétta, fiskeldi, umbúða- og
flutningatækni og markaðsstarfi. í
flutningastarfsemi á sjó, landi og
lofti, í farmennsku og flugi. í ferða-
þjónustu, leiðsögn og fararstjóm,
hótel- og gististarfsemi. í matvæla-
gerð, veitingarekstri og verslun -
smásölu og heildsölu, viðskiptum
innanlands og erlendis, útflutningi
oginnflutningi. í tré- og málmsmíð-
um, vélstjóm og vélsmíði, bifreiða-
viðgerðum og -þjónustu, trygginga-
og fiármálastarfsemi. í heilsugæslu
og heilbrigðisþjónustu, umönnun
og uppeldi. í frumkvæði, sfiómun
og samstarfi.
Kann það annars að vera að þessi
ágæti fyrrum iðnskófi hafi fiar-
lægst verkmenntun og sinni nú
nær eingöngu bóklegu námsefni?
Er það rétt að verkmenntahús hans
sé nánast eingöngu notað fyrir
handavinnu nemenda á bóknáms-
brautum? Hversu margar iðn-
greinar em þá ekki lengur kenndar
hér, sem voru það áður? - og hveij-
ar eru ástæður þess? - skortur á
aðsókn nemenda eða skólahús-
næðið upptekið af öðrum náms-
brautum? Þannig má raunar í full-
kominni alvöm spyrja um allt
skólakerfi landsins - einkum fram-
haldsskólana.
Þykir kennurum og námsráðgjöf-
um að verkmenntun sé niðurlægj-
andi fyrir námsmann? - og þá
hvers vegna? Þess em dæmi að
skóli beini nær öllum nemum í
bóklegt nám, hvort sem áhugi
þeirra beinist þangað eða ekki,
hvort sem hæfileikar þeirra em á
því sviði eða öðm. Þeir sem spyija
um bíla og mótorhjól fá félags-
fræðihók, eða - „því miður, þetta
kennum við ekki hér“. Dæmi era
um skipbrot og skerta sjálfsímynd
ungs fólks vegna ítroðslu námsefn-
is sem ekki hentar því. Það er í
besta falfi órökrétt en í versta falfi
nöturlegt að gefa ungu og efnilegu
fólki í skyn að iðnnám, verkmennt-
un eða tækninám sé örþrifaráð
þeirra sem hafi ekki námsgetu til
að ljúka bóknámi.
Ástæða er til að bæta starfskynn-
ingu grunnskólans og framhalds-
skólanna. Hún hjálpar ungu fólki
að velja starfsgrein og starf til að
stefna að í námi. Óvissa og hik er
mjög áberandi, dregur úr einbeit-
ingu og elju nemenda og tefur
námsframvindu. Það ástand er
hættulegt sjálfsímynd og sjálfs-
trausti unga fólksins og því brýnt
að bæta úr. Þar undir liggur fram-
tíð og hamingja bamanna okkar.
Atvinnulíf og skólar
Samtök atvinnugreina okkar eiga
að hafa mikil samskipti við skólana
og upplýsa þá um þarfir sínar fyrir
menntun starfsfólks. Án þeirrar
vitneskju geta skólarnir ekki
skipulagt raunhæft nám og náms-
efni. Nauðsyn er að hugmyndir um
bætt tengsl atvinnufifs og skóla
verði að veruleika, þar undir liggja
lífskjör okkar og velferð í framtíð-
inni. Þá fyrst getur atvinnulífið
ætlast til að skólamir standist kröf-
ur þess um menntun starfsmanna.
Leggjum af þá gömlu firru að
bókvitið verði ekki í askana látið.
Ef framfarir eiga að nást í atvinnu-
lífi hér þá þarf það að ráða til sín
og nýta kunnáttu menntaðs fólks á
sem flestum sviðum. Vegna um-
svifa nútímamannsins er notuð
meiri og flóknari tækni en nokkru
sinni fyrr í sögu mannkynsins.
Menntun gerði okkur þá kunnáttu
og tækni aðgengilega, nothæfa og
hagkvæma. Menntun veitir þá
þekkingu sem leiðir til nýrra hug-
mynda og úrlausna, til framfara,
betri lífskjara, velferðar og lífsfyll-
ingar.
- Árni Ragnar Árnason
„Hlutverk skólanna er að veita mennt-
un sem leiði til framfara, skili þjóðfé-
laginu hæfari kynslóðum, er taki við-
fangsefni nýjum tökum og nái meiri
árangri - skapi betri lífskjör.“
Tvofalt bókhaM
Fyrir mörgum árum vom nemar
í viðskiptadeild beðnir um að gera
grein fyrir tvöföldu bókhaldi. Eitt
svaranna var á þá lund að tvöfalt
bókhald væri bókhald þar sem ein
útgáfa væri fyrir framteljandann
en önnur fyrir skattinn. Svarið
vakti kátínu þótt að baki svarsins
sé nokkur sannleikur. Hin hefð-
bundna merking tvöfalds bókhalds
er að allar færslur fara á tvo reikn-
inga, út af öðrum en inn á hinn.
Vörusala gegn gjaldfresti er því
færð út af sölureikningi en inn á
reikning viðskiptamanna.
Skilgetið afkvæmi
Tvöfalt bókhald, þar sem önnur
útgáfan er fyrir framteljandann en
hin fyrir skattinn, er algengara en
flesta grunar þrátt fyrir allt eftirlit
og rannsóknir. Skilgetið afkvæmi
þess er hið margumtalaða neðan-
jarðarhagkerfi sem talið er að sé á
milli fimm og tíu af hundraði hag-
kerfa Vesturlanda. Samkvæmt því
ættu óframtaldar tekjur íslendinga
að nema allt að 30 milljörðum
króna á ári. Umfang hins svarta
og sykurlausa kemur að nokkm
leyti fram sem mismunur upp-
gjörsaðferða við útreikning þjóðar-
tekna. Verulegt frávik er á milli
þeirra tekna sem taldar em fram
og þeirra sem er ráðstafað. Með
þetta í huga hvorki sanna né af-
sanna reikningar framteljenda
neitt þó auðvitað sé gert ráð fyrir
því að þeir séu færðir samkvæmt
hefðbundnum bókhaldsreghim og
gefi rétta mynd af tekjum og gjöld-
um, eignum og skuldum. Sé hins
vegar óhreint nfiög í pokahominu
og ástæða til að fela eitthvað virð-
KjaUaxinn
Kristjón Kolbeins
viðskiptafræðingur
ast óteljandi leiðir til þess.
Virtur endurskoðandi, sem lát-
inn er fyrir mörgum árum, hélt því
fram að fyrirtæki reyndu alltaf að
sýna ágóða en sem minnstan. í
fyrsta lagi til að sleppa sem best frá
skattgreiðslum og í öðm lagi til að
halda andfitinu gagnvart lánar-
drottnum.
Freistandi kostur
Freistandi er fyrir íbúðareiganda
að fallast á nótulaus viðskipti við
iðnaðarmenn gegn umtalsverðum
afslætti þegar um ýmiss konar við-
hald er að ræða þar sem það er
ekki lengur frádráttarbært til
skatts og skiptir því ekki nokkm
máli ef vel er staðið að verki og um
gagnkvæmt traust er aö ræða.
Breytt skattalög hafa að því er þetta
varðar opnað leið fyrir undanskot
tekna sem ekki var fyrir hendi áður
en hætt var að veita skattaafslátt
vegna viðhalds þess húsnæöis ein-
stakfinga sem þeir búa í sjálfir.
Sama freisting er einnig fyrir hendi
vegna nýsmíða.
í lófa er lagið að bókfæra fjárfest-
ingu sem rekstrarkostnað. Engin
ástæða er til að fita á slíkt sem al-
hæfingu en misjafn er sauöur í
mörgu fé. Fiskverkandi nokkur var
eitt sinn spurður að því hvenær
hann hefði farið að hagnast. Svarið
kom um hæl. Kvaðst aldrei hafa
grætt neitt. Sá háttur var þó við-
hafður þegar lítið var að gera í sölt-
uninni að karlmennimir vom sett-
ir í mótauppslátt eða eitthvað því
um líkt og allur kostnaður færður
beint á rekstur fyrirtækisins án
þess að nokkrum þætti athugavert.
Eggjaframleiðandi einn, sem
seldi mikið af framleiðslu sinni
beint til neytenda, sagðist stað-
greiða allt fóður og gæta þess á
framtali að samræmi væri á milli
tekna og gjalda því hann vissi að á
skattstofunni bæm menn helst
saman tekjur og fóðurkostnað.
Væri þess gætt að þokkalegt sam-
ræmi væri á milfi þessara liða
þyrfti hann ekki að óttast að neinar
athugasemdir kæmu frá starfs-
mönnum skattstofunnar.
Of mikið í sjóði
í áhugamannafélagi nokkm
gerðist það, er ganga átti frá reikn-
ingum einnar nefndar félagsins, að
þúsundum króna of mikið reyndist
vera í sjóði. Nú vom góð ráð dýr.
Nefndarmanni hugkvæmdist þá að
til þess að fá bókhaldið til að
stemma og reikningana rétta yrði
að lækka kostnaðarfiði og henda
nokkrum fylgiskjölum. Þetta var
gert, reikningamir bomir upp á
aðalfundi og hefðu vafalaust verið
samþykktir ef gjaldkeri félagsins
heföi ekki bent nefndinni á að hún
hefði fengið styrk frá félaginu sem
hvergi kæmi fram í reikningum
hennar. Kom nú hið sanna i ljós
og hví of mikið reyndist 1 sjóði í
árslok.
Þetta sýnir að í bókhaldi þess sem
fær styrk þarf slíkt ekki að koma
fram ef styrkþegi og styrkveitandi
æskja þess ekki þar sem sú leið er
auðfær að láta fylgiskjöl hverfa og
lækka gjaldaliði til að vega upp á
móti duldum tekjum. Slíka styrki
væri hægt að nota til húsbygginga
að hluta ef hentaði án þess að nokk-
uð bæri á því að byggingarkostnað-
ur samkvæmt vísitölu er ekki einn-
hlítur eins og fiölmörg dæmi hafa
sannað.
Kristjón Kolbeins
„Tvöfalt bókhald, þar sem önnur útgáf-
an er fyrir framteljandann en hin fyrir
skattinn, er algengara en flesta grunar
þrátt fyrir allt eftirht og rannsóknir.“