Dagblaðið Vísir - DV - 14.10.1992, Blaðsíða 30

—r
MIÐVIKUDAGUR 14. OKTÖBER 1992.
30

-i
Höfundur segir að fylgjendur samningsins hafi ekki getað bent á annan ávinning af honum en lækkun tolla
af sjávarafurðum.
EES:
Máttarstoð
eða martröð?
Óðum nálgast sú stund er við
íslendingar veröum að taka afstöðu
til þess hvort við gerumst aðilar
að EES, hinu evrópska efnahags-
svæði. Þvi miður hefur því verið
þannig fyrir komið að þeir sem
ekki eru skoðanalausir um þennan
stærsta milliríkjasamning sem
stefnt er að að gera eða eru algjörir
jábræður þeirra sem leggja aUt í
sölumar til þess að koma þessum
samningi á fá ósköp lítinn tíma í
fjölmiðlum til kynningar sínum
málstað og því síður að þeir fái fjár-
magn úr sjóðum hins opinbera til
kynningar, þrátt fyrir að kynning-
arherferð fylgismanna samnings-
ins sé að fullu greidd af skattborg-
uram þessa lands. Er það hugsan-
legt aö málstaður fylgismanna
samningsins sé svo veikur að hann
þoh ekki gagnrýni á jafnréttis-
grundveUi? Er það hugsanlegt að
fylgismenn samningsins séu það
Utt meðvitaðir um alhliða áhrif
hans á íslenskt efnahagslíf að þeir
þori ekki í umræður á jafnréttis-
grundvelU? Hver sem ástæðan er
er það furðulegt að ekki skuU hafa
verið komið á fót opinberum rök-
ræöum um þennan samning, þar
sem báðir aðUar, fylgjendur og
andstæðingar, hefðu jafnan tíma tíl
þess að hnekkja rökum hins. Aö
sjálfsögðu í heiðarlegum málflutn-
ingi.
Hver er ávinningurinn?
Nú eru utanríkisráðuneytið og
aðrir fylgjendur samningsins búin
að eyða einhverjum tugum mUlj-
óna í kynningu á þessum samningi
en hafa ekki getað bent á annan
heinan ávinning okkar af þessum
samningi en lækkun toUa af sjávar-
afurðum, ekki algjöra niðurfell-
ingu. Nú er það svo að öllum við-
skiptamenntuðum mönnum er það
fuUljóst að það eru kaupendur vör-
unnar sem greiða innflutningstolla
en ekki seljendur. Rök fylgjenda
samningsins við þessari staöreynd
eru þau að miklar líkur séu á því
að áhrifln af toUalækkuninni muni
skiptast að jöfnu á miUi seljenda,
þ.e. okkar, og kaupenda afurða
okkar á hinum erlenda sölumark-
aði. Við þær aðstæður, sem nú eru
í Evrópu og ógjömingur er að uppr-
æta á skömmum tíma, er það borin
von að við fáum einhverja hækkun
á afurðum okkar þó svo að toUar
lækkuðu. Vegna ört versnandi
efnahagsástands í Evrópu mættum
við hrósa happi ef við þyrftum ekki
að lækka verð á afurðum okkar.
KjaUaiinn
Guðbjörn Jónsson
ráðgjafi
Þegar ég lét þess getið í blaða-
grein fyrir rúmum 2 árum að þjón-
ustuþjóðfélög Vesturheims væru á
beinni gjaldþrotabraut hlógu
margir að þessum vitleysingi sem
væri með þetta kjaftæði. Þeir hlæja
ekki í dag.
Hver verða áhrifin?
Áhrifin af þessum samningi á
þjóðfélag okkar verða hrikaleg.
Þau munu bitna mest á lág- og
meðaltekjufólki þó þau muni fara
út um aUt þjóðfélagið.
Lítum aðeins á atriði sem eru í
nærmynd, þannig að við getum átt-
að okkur á áhrifunum. Um þessar
mundir er verið að tala um helstu
áfanga í uppbyggingu efnahagsUfs
okkar og er þar talað um tvö stykki
álver og stórvirkar framkvæmdir á
sviði vegamála. Segjum nú aö
EES-samningurinn yrði samþykkt-
ur og skömmu eftir gUdistöku hans
yrðu byggingaraðUar álveranna
tílbúnir að láta fara fram útboð á
framkvæmdunum. Segjum einnig
að ríkisstjórnin léti fara fram útboð
á fyrirhuguðum vegaframkvæmd-
um. Hver væri staða íslenskra
verktaka og verkafólks í slíku út-
boði? MáUð er einfalt.
í þessar framkvæmdir gætu aUir
verktakar innan Evrópubanda-
lagsins boðið og þeir gætu óhindrað
ráðið tíl sín verkafólk og tæknifólk
frá suöurríkjum bandalagsins þar
sem atvinnuleysi er mikið og
launastig lágt. Engin tök væru á
því að koma í veg fyrir þetta því
að jafnrétti á aö ríkja á svæðinu til
vinnu og verklegra framkvæmda.
Hugsanlegt gæti verið að ekkert
eða afar fá innlend verktakafyrir-
tæki hefðu heimUd tíl þess að bjóða
í verkin þar sem sUk fyrirtæki
þurfa að standast ákveðna úttekt
hjá EB til þess að mega bjóða í verk.
Staðan gæti þvi einfaldlega orðið
sú að enginn íslendingur fengi
vinnu viö þessar framkvæmdir og
fáir eða enginn fengi vinnu við
verksmiðjumar þegar þær væru
komnar í gang. Sama máU mundi
gegna um virkjunarframkvæmdir
sem verða mundu ef báðar verk-
smiðjurnar yrðu reistar hér.
Hver er ástæðan?
Ástæður þess að svona muni fara
erú fyrst og fremst gífurleg upp-
söfnun óraunverulegs kostnaðar-
auka í öllu efnahagslífi okkar und-
anfarna áratugi sem ekki hafa ver-
ið til staðar í efnahagslífi þeirra
ríkja sem við ætlum að fara að
tengjast á jafnréttisgrundvelU.
Þessi óraunverulega kostnaðar-
aukning er talsvert á annaö þúsund
prósent svo að augljóst ætti að vera
flestum sæmilega glöggum mönn-
um að við eigum enga jafnréttis-
möguleika innan þessa samnings.
Ef menn vantar dæmi er gleggstu
dæmin að fá úr þeim tilboðum sem
erlendir aöilar hafa verið aö gera í
verkefni héðan og þá ekki síst í
skipasmíðum og viðgerðum. Ef ein-
hver atvinnurekandi eöa verka-
maður greiðir þessum samningi
atkvæði sitt eru mestar líkur á því
aö hann sé að samþykkja eigið
gjaldþrot og örbyrgð íslensku þjóð-
arinnar í nánustu framtíð.
Guðbjörn Jónsson
„Ef einhver atvinnurekandi eða verka-
maður greiðir þessum samningi at-
kvæði sitt eru mestar líkur á því að
hann sé að samþykkja eigið gjaldþrot
og örbyrgð íslensku þjóðarinnar í nán-
ustu framtíð.“
Meiming___________________pv
Átakalaus
átakasaga
Eflaust kannast ýmsir við bamasögur Stefáns JúUussonar en fyrsta bók
hans, Kári UtU og Lappi, kom út árið 1938. Á rúmlega fimmtíu ára rithöf-
undarferli hefur Stefán sent frá sér margar sögur, bæði fyrir stóra og
smáa, nú síðast fuUorðinssöguna Ástir og örfok.
Sagan gerist á kreppuárunum og þegar hún hefst er sögumaðurinn,
Ármann, á leiðinni til elskunnar sinnar, fótgangandi í sveitinni um miðja
nótt. TungUð veður í skýjum og hugurinn hvarflar tíl Uðins sumars. Frá-
sögnin færist til skiptis frá persónulegum hugleiðingum Ármanns til
þeirra atburða sem að endingu ýta honum út í þessa einmana næturgöngu.
Armann er ungur og fagur búfræðikandídat, nýútskrifaður eftir margra
ára nám á Norðurlöndunum og í Bandaríkjunum. Þegar hann kemur
heim er fátt um flna drætti, enga vinnu að fá, en heppnin er með þessum
efnfiega manni. Landbúnaðarráðherra fær honum það verkefni að kanna
fyrir sig fokland fyrir austan fjall sem ætlunin er að girða af það sama
sumar. Og fyrr en varir er Ármann lentur inni í miðri deUu sem stendur
á milli landræktarstjóra annars vegar og ráðherra og bóndans sem yrkir
jörðina hins vegar. Ráðherra viU ekki svíkja bóndann sem setur sig upp
á móti landræktinni, landræktarstjóri er málpípa skynseminnar sem
finnst mál að Unni. Hann vill fyrirbyggjandi ráðstafanir sem koma í veg
fyrir frekari landeyðingu. Ármann leggur af stað til að kanna hvort ástæða
sé tíl að girða af jafn mikið land og landræktarstjóri heimtar og fljótlega
eftir að hann kemur á staðinn tekur hann afstöðu með landræktinni.
Bóndi lætur undan síga og verkið hefst. Ármann slæst í fór með girðingar-
mönnum og hluti sögunnar gengur síðan út á að lýsa girðingarstarfinu
Bókmenntir
Sigríður Albertsdóttir
og smá útistöðum við heimamenn. Því miður, fyrir Ármann, er einn
heimamanna stúlkan Auður sem búfræðikandídatinn elskar. Hann hittir
hana í þorpinu í fyrstu ferðinni austur og verður ástfanginn á svip-
stundu. Hún keyrir Ármann heim að bænum og.hefur ekki ekið marga
kílómetra þegar lesanda er ljóst að hún endurgeldur tilfmningar hans.
Þau daðra alla leiðina heim og þannig ganga málin fyrir sig liðlangtsumar-
ið. Auður veit vart í hvorn fótinn hún á aö stíga. í fyrsta lagi er Ármann
„fjandmaður" föður hennar og í öðru lagi er hún heitbundin ráðsmannin-.
um á bænum. Hún er því alúðleg og fjandsamleg til skiptis og er alveg '
að gera út að við aumingja Ármann sem reynir að upphugsa einhver
galdraráð á meðan hann girðir. En þótt Ármann sé ennþá Auðarlaus í
sumarlok þarf varla að taka það fram að allt fer vel að lokum. Enda fátt
sem gefur til kynna að öðruvísi muni það fara.
Söguefnið gefur tilefni til heilmikilla átaka sem aldrei koma almenni-
lega upp á yfirborðið og það er ekki síst um að kenna brotakenndri per-
sónusköpun. Hvað eftir annað er látið í veðri vaka að bóndinn á bænum
sé vægðarlaus og harður í viðskiptum en þessir þættir í skapferli hans
eru ósýnilegir söguna út í gegn. Hann er hinn almennilegasti við girðingar-
menn, líklega hefur „sjarmurinn" Ármann lokkað fram ljúfmennskuna.
Það fer eins fyrir Auði og karlinum föður hennar, allar yfirlýsingar um
gáfur, styrk og einbeitni fara fyrir lítið. Hún á t.a.m. fá orð í farteskinu
önnur en „bullukollur" eða „rugludallur" þegar Ármann slær hana út
af laginu sem gerist ansi oft. Undanbrögð hennar eru aðeins orðin tóm
enda er hún pikkföst í hugmyndafræði sögunnar sem boðar það leynt
og ljóst að konan sé eign mannsins: „Þú masar allt of mikið, ljúfan góð, nú
á ég þig, vil eiga þig og ætla að eiga þig,“ segir hetjan eftir að þau sofa
saman í fyrsta skipti en að sjálfsögðu fær hann hreina mey! (Bls. 151-152).
Ráðsmaðurinn, sem setur sig hvað mest upp á móti verkamönnunum,
verður einnig að láta undan síga í viðskiptum sínum við Ármann og tapar
í hverri hallæris orðasennunni á fætur annarri. Barátta hans, bæði fyrir
landi og unnustu, er máttlaus og ósannfærandi, honum er ýtt út úr frá-
sögninni um leið og hann opnar munninn. Hvert vígið af öðru fellur átaka-
laust. Armann er sigurvegari frá fyrstu síðu og þótt stöðugt sé verið að I
klifa á örvæntingu hans í samskiptunum við Auði efast lesandinn ekki
eitt augnablik um að hún verði hans. Afstaða höfundarins er ljós frá
upphafi. Ármann er hans maður og þær persónur sem standa í vegi fyr-
ir velgengni hans hafa ekkert að segja, þær eru aðeins nauðsynlegt krydd
í annars afar bragðdaufa sögu.
Ástir og örfok
Stefán Júlíusson
Bókaútgáfan Björk 1992
Stefán Júlíusson.