Dagur - 15.06.1944, Blaðsíða 1

Dagur - 15.06.1944, Blaðsíða 1
Þjóðhátíðin á Þingvöllum 17. juni Dagskrá: Á ÞINGVELLI (Lögbergi). KI. 1.15. Rikisstióri, ríkisstjórn 09 alþingismenn ganga til þing- fundar að Lögbergi, niður Al- mannagjá. Um leið og gengið er að LÖgbergi, leikur lúðrasveit: „Öxar við ána". Kl. 1.30. Forsætisróherra setur hátíðina. Guðþjónusta. Sálmur: „Þín miskunn, ó guð." Biskupinn yfir íslandi flytur ávarp og baon. Sálmur: „Faðir andanna". Kl. 1.55. Þingfundur settur. For- seti alþingis lýsir yfir gildistöku stjórnarskrár lýðveldisins. Kl. 2.00. Kirkjuklukkum hringt um land allt í 2 mínútur. Einnaf mínútu þögn, á eítir og samtímis umierðastöðvun um land allt. Þjóðsöngurinn. Kl. 2.10. Forseti sameinaðs al- þingis flytur ræðu. Kl. 2.15. Kiör forseta íslands. Forseti íslands vinnur eið að stSómarskránni. Forseti íslands óvorpar þingheim. Þingfundi slit- ið. Sungið: „ísland ögrum skorið". Kveðjur fulltrúa erendra ríkia. J'ánahylling: „Fiallkonan" ávarp- ar íánann. Sungið: „Rís þú unga íslands merki". Hlé. Á ÞINGVELLI (Völlunum). Kl. 4,30. Formaður þjóðhátíðar- nefndar flytur óvarp. Fulltrúi Vest- ur-íslendinga, próf. Richard Beck, flytur kveðiu. Lúðrasveit leikur: „Þótt þú kmgförull legðir —" (Steph. G. Stephansson. — Sigv. Kaldalóns). Þjóðhátíðarkór Sam- bands íslenzkra karlakóra syngur. Stjórnendur: Jón Halldórsson ( aðalsöngstjóri), Sigurður Þórðar- son. Hallur Þorleifsson og R. Abra- ham. Emil Thoroddsen: „Hver ó sér fegra föðurland?" 'Hulda). „ís-' land farsaeldafrón". íslenzkt tví- söngslag. Sveinbjörn Svelnbjöms- son: „Móðurmálið" (Gísli Jónsson). Þórarinn Jónsson: „Ár vas alda" (úr Völuspá). Sveinbiörn Svein- biömsson: „Lýsti sól" (Matth. Joch.). Sigfús Einarsson: „Þú álfu vorror" (Hannes Hafstein). Kl. 5,00. Benedikt Sveinsson, fyrrv. forseti neðri deildar alþing- is, flytur ræðu. Kl. 5,15. Þjóðkórinn syngur und- ir stjórn Páls ísólfssonar tónskólds «-eftirfarandi ættjarðarljóð: „Ég elska yður, þér íslands ijöll". „Fjalladrottning móðir mín". „Þið þekkið fold með blíðri brá". „Ég vil elska mitt land". Kl. 5,25. Hópsýning 170 fim- leikamanna undir stjórn Vignis Andréssonar leikfimiskennara. Kl. 5,40. Þjóðkórinn syngur und- ir stj'órn Páls íslólfssonar tón skálds eftirfarandi ættjaröarljóS: „Nú vakna þú, fsland". „Ó, fögur er vor fósturjörð". „Lýsti sól stjörnustól". Kl. 5,50. Flutningur kvæða. Brynjólfur Jóhannesson leikari flytur hátíðarljóð Huldu. Jóhannes úr Kötlum flytur hátíðarljóð sirt. Kl. 6,00. íslandsglíma undir stjórn Jón Þorsteinssonar fimleika- kennara. Að henni lokinni verður sigurvegaranum afhentur verð- launabikar ríkisstiómarinnar og GHmubelti í. S. í. (Framhald á 7. sfðu). fSlj XXVII. árg. Akureyri, f immtúdaginn 15. júní 1944 24. tbl. JON SIGURÐSSON OG 17. JÚNÍ I. Fyrir sjónuin íslenzku þjóð- arinnar stendur nafnið og. dagurinn í órjúfandi sam- bandi Þar við eru bundnar ljúfar sögulegar endurminn- ingar og bjartar framtíðar- vonir. Jón Sigurðsson er fæddur 17.júní 1811 að Rafnseyri í Arnarfirði. Foreldrar hans voru síra Sigurður Jónsson á Rafnseyri og kona hans, Þór- dís Jónsdóttir. — Bar snemma j á gáfum Jóns og námfýsi. Á barnsaldri ritaði hann prýðis- ! fagra hönd, enda var hann seinna talinn mestur snilldar- skrifari meðal íslendinga á 19. öld. Sömdu margir rithönd sína að handarlagi hans. I Hann nam skólalærdóm að : öllu leyti í föðurhúsum og | tók stúdentspróf í Reykjavík 1829^ Eftir það var hann skrifari í 3 ár hjá Steingrími biskupi Jónssyni Átti bisk- up gott bóka- og handrita- safn og var sjálfur mikill fróð- leiksmaður. Færði Jón bókakost biskups sér vel { nyt og komst þar í náin kynni við sögu lands- ins. Sumarið 1833 sigldi Jón til háskólans í Kaupmannahöfn, lagði þar stund á málfræði, en iauk þó aldrei prófi í þeirri grein. Mun þar mestu hafa um valdið, að hugur hans hneigðist æ meir að sögu íslands og bók- menntum. Var því hyggja margra, er til þekktu, að hanh mundi helga sögulegum vísind- um líf sitt að fullu og öllu. Enda er það sannast sagna, að hin djúpa og víðtæka söguþekking hans, er hann aflaði sér með frá- bærrí elju og atcrku, á sér engan líka. Þekking hans á sögu íslands var fjarri því að vera dauður fjársjóður, er hann legðist á eins og ormur á gull. Hún varð þvert á móti undirstaða að sannfær- ingu hans um stjórnmálalegan rétt Islendinga, og hún var afl- vakinn í hinni þrotlausu baráttu hans fyrir frelsi Islands og fram- förum íslenzku þjóðarinnar í öllum greinum. Or söguþekk- ingu sinni smíðaði hann hin bitru vopn, er hann beitti gagn- vart danska valdinu og öðrum dönskum andstæðingum, er ekki gátu unað því, að íslendingar fengju rétt sinn viðurkenndan, en það stafaði bæði af náttúr- legri eðlistregðu og rótgróinni vanþekkingu á högum íslands og málstað ísl^ndinga. Var því ekki að undra, þó að danskir andstæðingar yrðu alstaðar und- ir í deilunum við }ón Sigurðsson um réttindi íslendinga, þar sem vitið og þekkingin var á aðra hliðina, en vanbekkingin og viljaleysið á hina. TI. Hér eru auðvitað engin tök á að lýsa starfi og starfsferli Jóns Sigurðssonar í st jórnmálabaráttu íslendinga um hans daga, aðeins hægt að stikla á einstökum at- riðum og bregða upp örfáum myndum snettandi þessi.efni. Frá því um 1660 hafði ein- veldi verið ríkjandi í löndum Danakonungs. Eftir 1830 fóru miklar frelsishreyfingar um alla Norðurálfuna, og áttu þær uppptök sín í Frakklandi. í Danmörku undu menn ekki lengur hinu gamla stjórnar- fyrirkomulag* og tóku að krefjast stjórnarbótar. Leiddu þessar kröfur til þess, að kon- ungur bauð að setja skyldi á stofn í Danmörku tvö ráðgef- andi fulltrúaþing.annað fyrir Jótland, hitt fyrir eyjarnar. I íslendingar skyldu senda tvo fulltrúa á þing Eydana, og við það sat fyrst í stað. íslendingar undu því illa að þurfa að senda fulltrúa á þing Dana og vildu fá þing út af fyrir sig og sendu bænar- skrár um það til Danmerk-. ur. Við þetta vannst það, að árið 1838 skipaði kon- ungur 10 af hinum æðri embætt- ismönnum landsins í nefnd til að hugleiða málefni þess. Skyldi nefnd þessi koma saman v í Reykjavík annaðhvort ár, en skjóta skyldi gerðum hennar undir atkvæði á þingi Eydana. Þetta þótti Islendingum ónóg stjórnarbót og héldu enn á lofti vilja sínum um sérstakt þing fyr- ir sig. Lauk þessu máli svo, að Kristján 8. stotnaði Alþingi að nýju með t^ilskipun 8. marz 1843. Kdhi það fyrst saman í Reykja- vík J845. Áttu þar sæti 20 þjóð- kjörnir, en 6 konungkjörnir. Þetta nýja þingvar allt annað en Alþingi hið forna. Það var ráð- gjafarþing, þar sem konungur vildi leita ráða hjá fulltrúum þjóðarinnar urr löggjöf landsins, en fulltrúarnir máttu jafnframt bera fram óskir og álit þjóðar * sinnar um eigin málefni hennar fyrir konunginn. Á þessum árum vaknaði Jón Sigurðsson til meðvitundar um (Framhald á 2. síðu). ^3 ~-U m té~

x

Dagur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagur
https://timarit.is/publication/256

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.