Dagur - 15.01.1958, Blaðsíða 2

Dagur - 15.01.1958, Blaðsíða 2
DAGUR Miðvikudagínn 15. janúar 1958 Honum Itður heldur illa Þegar kosningahrollurinn er farinn að segja óþægilega til sín hjá íhaldinu á Akureyri, eins og nú síðustu dagana, bregst það ekki, að það fær KEA á heilann. Blað þess, íslendingur, ber því glöggt vitni. Ritstjóri blaðsins, sem annars er mörgum íhalds- manninum greindari, verður svo gagntekinn við það að horfa á alla dýrðina hjá KEA, að hann gefur sér naumast tíma til að depla augunum og alls ekki til að hugsa rökrétt. í hans augum er KEA alls staðar, ræður öllu, get- ur allt, gerir flest sem gert er og veltir sér í peningum og fólki'ð ber það á höndum sér, verzlar við' það, en ekki við aumingja kaupmennina, sem eiga bágt. í augum hans er þó KEA eins kon- ar ómagi á Akureyrarbæ, sem ekki greiðir. skatta og gjöld eins aðrir, af félaginu stafi yfirleitt öll ógæfa bæjarfélagsins og einstakl- inga og því fari serh fari að borg- ararnir flýi bæinn. Síðasti leið- ari fslendings speglar þetta and- lega ástands ritstjórans einkar vel. KEA er gJöggl dæmi um samfakamáfí almennings Ritstjórinn veröur að gera sér það vel ljóst, ef hann á að gera sér vonir um að halda sönsum. að það er engin tilviljun, að hér á Akureyri er öflugt kaupfélag, sem veri'ð hefur mesta lyftistöng- 'in í' almennum framförum bæjar og héraðs á undanfömum ára- tugum. Kaupfélag Eyfirðinga er ávö'xtur af frjálsum félagssam- 'tökum fólksins vio Eyjaf jör'S, sem var' undir klafanum hjá harð- snúinni kaupmannastétt. Kaup- félág Eyfirðinga er glöggt dæmi um samtakamátt almennings, þegar það skipar sér undir merki samvinnuhreyfingarinnar og nýt- ur góðrar forystu. Þegar þess er gætt, þarf engum að koma á óva'rt a'S þetta félag fólksins er voldugt og sterkt og það á líka svff að vera. Verzlunarhagnaður- inn', sem hjá kaupmanni rann í vasa hans sjálfs og rennur enn, er fólksins -eign þegar það skiptir. við kaupfélag. Kaupfélng tekur sig'ekki upp cinn góðan veður- dag með allt sitt eins og kaup- menn geta gert hvenær sem er og gera, þegar þcim býður svo við að horfa. Kaupfélagsmenn leggja í varasjóöi til að efla samtök sín og auka fjölþætta starfsemi á sviði verzlunar-, atvinnu- og menningarmála. Það finnst samkeppnismömium harla skrýtið fyrirkomulag. — Þeir aðhyllast ennþá kenning- ' una um að betra sé að hafa nokkra ríka og marga fátæka, heldur en almenna velsæld. Regindjúp aðskilur Þeir loka lika augunum fyrir þcirri staðreynd, að regindjúp er staðfest milli einkareksturs og samvinnureksturs. Samvinnufé- lög eru öllum opin og í sam- vinnufélagi hafa allir jafnan at- kvæðisrétt. Hlutafélög eru lokuð öðrum en fáum útvöldum. Þar ræður fjármagnið atkvæðunum. Þar getur sá, sem á marga hluti rétt upp tíu hendur við atkvæðagreiðslu. Fjármagn er fyrsta skilyrði þess manns, sem viil ganga í hlutafélag. Kaup- félög eru opin fátæklingum engu síður en öörum og upp- hafiega mynduð af fátækum mönnum og fyrir þá. Allir sjá að þar ríkir lýðræði og alveg gagnstætt cinræðishncigð hinna ríku og peningavaldi hinna ríku, sem láta, peningana ráða einu og ölhi. í kaupfélagi er maðurinn scítur oíar fjár- magninu. Enn má minna á, að samvinnuféiögin endurgreiða viðskiptamönnuin sínum mill- jónatugi á meðan kaupmaður-. inn stingur. hagnaðinum í eigin vasa. Þess er svo enn að gæta, að kaup maður verzlar aðeins með þær vörutegundir, sem hann hefur hagnað af, eða kærir sig um að verzla með og ber ekki ábyrgð gagnvart fólkinu hvað það snert- ir, þess vegna gegnir hann engu þjónustuhlutverki við almenning eins og kaupfélögin, sem fólkið á sjálft' og stjórnar sjálft. Fyrirfæki samvinnumanna meginsioðir bæjarins Eítirtektarvert er það, að mál- gögn íhaldsins geta aldrei um þennan reginmun kaupfélags og hlutafélags, en hins vegar þrástagast þau á því, að kaupfé- lög eigi að bera hærri útsvör en þau gera og bera þau saman við hlutafélög einstaklinga. Þjóðfé- lagið hefur fyrir löngu viður- kennt sérstöðu samvinnusamtak- anna og vernda þau með sam- vinnulöggjöfinni gegn miskunn- arlausum árásum andstæðing- anna, sem eiga enga ósk heitari en þá að gengið verði að þeim dauðum. f þessu héraði og þessum bæ eru yfirburðir samvinnunnar svo. augljósir, að engum gctur dulizt. Samvinnuvcrzlunin, iðn aðurinn o.' fl. eru meginstoðir bæjarfélagsins og veita þús- undum bæjarbúa lífvænleg skilyrði. Þeirra boðorð er ekki fyrir fjöldann Auðvitað verður íhaldinu óglatt þegar það virðir fyrir sér stað- reyndirnar í þessum málum. Þeir bera kinnroða fyrir holukaup- mennsku sinna manna hér í bæ, en eru þó málsvarar hennar. Vanmáttur þeirra til átaka í þýð- ingarmiklum vandamálum er áberandi. Sérstaklega á þetta við um störf í þágu almennings, því a'ð samkvæmt e'ðli íhaldsins og annarra samkcppnismanna, er æ'ðsta boðorð og trúarjátning á þessa leið: Fyrst eg sjálfur og svo framvegis. Furðuíeg ósvííni Á sama tíma og Ú. A. riðar á gjaldþrotsbarmi eftir samfellda framkvæmdasrjórn íhaldsins, getur ekkert útsvar greitt til bæjarsjóðs, lífir á bónbjörgum og millj.lánum frá KEA o. fl. aðilum, leyfir íhaldsblaðið á Akureyri sér að bera það á borð fyrir kjósendur, að KEA beri sök á háum úísvörum í bænum og eiginlega sé það því að kenna að fólki sé fyrirmun- að að eiga hér heima. íslend- ingur ber furðu litla virðingu fyrir dómgreind almennings, ef hann heldur að það sé hægt að leiða athygli manna frá þeirri staöreynd, að hver 5 manna fjölskylda í bænum þarf að greiða vegna Ú. A. kr. 2500.00 samkv. áætlun um tekjur og gjóld bæjarsjóðs á þessu ári, allur almenningur í bænum veit líka, að þessar 2500.00 kr. er þó aðeins smápeningur af því, scm ekki verður undan skotizt að greiða vcgna þessa fyrirtækis. íslendingur er sannarlega ekki öfundsverður af samanburði á útsvörum KEA annars vegar og hins vegar útsvörum kaup- manna og því eina stórfyrirtæki, sem þeir stjórna hér í bæ. Fremur þörf samsfarfs Gefið bókar en En eins og það er víst, að náuðsyn ber til að halda fram- leiðslutækjum starfandi og að því ber öllum stjórnmálaflokkum að vinna, hverjum-eftir getu, og er þar þá auðvitað sérstaklega átt við Utgerðarfélag Akureyringa h.f., þá er hitt jafn víst, að engum stjórnmálaflokki er það til fram- dráttar við þessar kosningar, að ráðast gegn þeim fyrirtækjum hér á Akureyri, sem bæði hafa sýnt og sanna'ð yfirburði sína á því sviði, auk annars, að veita þúsundum fólks i bænum örugg lífskjör, svo sem KEA og SÍS gera, fremur en nokkrir aðrir í þessu bæjarfélagi. Mun sannast eins og oft áður að hér sem ann- ars staðar, verði hver að styðja annan með nokkrum hætti, sér- staklega í þeim málum, er mest varðar almenningsheill. En þá er þess líka nokkur von, að einmitt hér, í fegursta bæ landsins, geti menn horft vonglaðir til komandi tíma. OG JORDIN SNYST... Kvæði eftir Ingólf Krist- jánsson. — Útgefandi Leiftur h.f. í prýðilegum formála fyrir bókinni „Fjögur ljóðskáld", sem Mcnningarsjóður gaf út á síðasta ári, segir Hannes Pétursson, að nú sé til muna betur ort en á öldinni, sem lei'S „og þeir form- snillingar uppi á meðal 'vor, sem mestir hafa orðið með þjóðinni." Þetta mun vera réttdæmi, ef frá er skilinn Jónas Hallgrímsson, og því er engum heiglum- hent að kveða sér hljóðs á skáldaþingi, formsnillin er komin á svo hátt stig, að fram úr komast engir nema afburðamenn. Hin innri glóð skáldsins, myndauðgi þess og boðskapur verða að gefa ljóð- unum gildi, ef rímsnilldinni sleppir, en hvort tveggja hafa ekki á valdi sínu nema þeir, sem bornir eru til ríkis í Bragaheimi. Ef þessi Ijóðabók Ingólfs Kristjánssonar hefði komið út fyrir aldamótin síðustu, er eng- inn vafi á því, að hún hefði vakið mikla athygli, því að svo margt er um hana vel, fágað orðaval og hnökralaus kveðandi, en nú yrkja margir jafnvel og betur, svo að útkoma bókar þessarar getur ekki talizt til mikilla tíð- inda. Þeirra fáu órímuðu ljóða, sem í bókinni eru, get eg ekki, en læt þeim eftir dóminn um þau, sem skap hafa og nenningu til slíks. Skáldið velur sér m. a. yrkis- efni úr Gamlatestamentinu, svo sem um Adam og Evu og segir, að Eva hafi orðið með aldrinum „beisk og bráð" „og bóndi hennar önugur og kargur". Vel má hugsa sér heimilislifið slíkt hjá þeim blessuðum og það jafn- vel áður en fjárans höggormur- inn komi til skjalanna, en ekki mun það þó vera algeng skoðun, að sambú'ð þeirra hafi verið slík í hinum mikla og fagra aldingarði. I sama kvæði talar skáldið um hina þröngu og þyrnum stráðu leið, „er síðan valdi margur". — Ojæja. Kannske margir hafi valið sér hinn þrönga veginn, en fljót— lega hafa flestir séð að sér og þrammað yfir á þann breiða og álpast þar enn, því miður. Þarna er skáldið miklu bjartsýnna á mannlífið en sums staðar annars staðar í kvæðum sínum, og skal reyndar sízt um það sakast. — Skáldið talar annars staðar um, að veröldin sé byggð „blóðþyrst- um böðlum", og í enn öðru kvæði segir um Drottinn, að hann hafi oft „um það hugsað, hvert axar- skapt hann vann að gera eigi ap- ann æðstan á jörðu". í þessu sama kvæði, sem heitir „Sköpun- in" er það „Heilagur andi með handfylli af sandi", sem skapar jörðina. í útvarpserindum séra Gunnars Árnasonar, er hann flutti nýlega um guðshugmynd nokkurra íslenzkra skálda, þá blandaði hann auðvitað ekki saman þrem þáttum guðdómsins, og tók reyndar fram, að sum þessara skálda hefðu a. m. k. lítt virzt trúa á heilagan anda, held- ur aðra þætti hins þríeina guðs. Ekki skal Ingólfi Kristjánssyni láð, þó að honum fataðist eitt- hvað í hinni guðfræðilegu stærð- fræði, en ekki líkar mér, að hann lætur heilagan anda skapa jörð- ina, því að sá þáttur guðdómsins hefur alltaf verið þokukenndur í huga mér, og sízt trúi eg honum til þess að hafa skapað þessa ágætu jörð, sem við búum á. Bezt tekst höfundi í náttúru- lýsingum sínum. Kvæðið „Mynd um morgun" þykir mér bezt í bókinni, og lætur það ekki mikiS yfir sér. Hér eru tvær fyrstu vís- urnar: „Blikar bára á vogi, brotin skel í sandi, þang og þörungsrót; fjörulón og leirur, lontutjörn og ósar, skreip og sorfin sker. Bugðast lind um brekku, brosir dögg í grasi, mosa og mjaðarjurt. Fiðrildi á flögri! Foss í svörtu gljúfri málar hvíta mynd." Margt annað er vel gert í bók þessari, og þykir mér hún murt betri en sumar þær ljóðabækutv sem hælt hefur verið í blöðum á. þessum síðustu og beztu tímum- Ö. S. Mótaskrá fyrir árið 1958 12. jan. • Stórhríðarmót, ¦ svig, allir flökkar. 19. jan. Stórhríðarmót, stökk,. allir flokkar. 26. jan. Hermannsmót, svigr allir flokkar. / 9. febrúar. Ski'ðamót Akureyr- ar, svig, allir flokkar. •16. febrúar. Skíðamót Akur- eyrar, stórsvig, allir flokkar. 23. febrúar. Skíðamót Akur- . eyrar, brun, allir flokkar. 2. marz. Skíðamót Akureyrar, stökk, allir flokkar. 16. marz. Firmakeppni, svig. 20. marz. Afmælismót Skíða- ráðs Akureyrar (20 ára), svig. Skíðaráðið áskilur sér rétt til breytinga á mótskránni, ef þurfa þykir. Skíðaráð Akureyrar. B-LISTINN er listi Framsóknarflokksins KOSNINGASKRIFSTOFA FRAMSÓKNARMANNA er í Hafnarstræti 95 (Hótel Göffa- íoss), opin kl. 10—10. SÍMI 1443. MUNID, að utankjörfundaratkvæðagreiðsln er hafin. — Kosið er hjá sýslumönnum, bæjarfógetum (borgarfógeta í Rvík), og hreppstjórum. B-listinn.

x

Dagur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagur
https://timarit.is/publication/256

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.