Dagur - 15.01.1958, Blaðsíða 5

Dagur - 15.01.1958, Blaðsíða 5
Miðvikudaginn 15. janúar 1958 D AGUR Úr skýrslu rannsóknarnefn (Framhald af 1. síðu.) Kostnaðarliðir. Samkvæmt samanburðarskýrslu nefndarinnar um ýmsa kostnað- arliði kemur þetta í ljós varðandi árið 1955: Ak.skip: Sam.b.skip: (meðaltal í þús. k.r) Kaup skipv. 2501 2471 Fæðiskostnaður 341 334 Viðhald 719 608 Tryggingar 290 334 Veiðarfæri 506 720 Olíur 949 902 Kostn. í höfn 489 496 ís og salt 342 277 Kostn. erlendis, vextir o. fl. 757 539 Meðalkostn. samt. 6893 6378 Arið 1956 (eins talið): Kaup skipverja 3050 2836 Fæðiskostnaður 505 387 Viðhald 604 632 Tryggingar 314 360 Olíur 1512 1245 Is og salt 449 369 Vinnulaun í landi 486 468 Veiðarfæri 755 741 Meðalkostn. samt. 7675 7039 Eins og sjá má af þessu yfirliti er meðalkostnaður við úthald togaranna hér um x/2 millj. króna hærri 1955 og 600 þús. kr. hærri 1956 en samanburðarskipanna. — Flesta liðina, sem hærri eru hjá Akureyrarskipunum telur nefnd- in eðlilega. Þó telur hún fæðis- kostnað hærri hér en fullskýrt megi telja, en bendir á, að Reykjavíkurskipin.. njóti mjög hagkvæmra innkaupakjara. Og verður þá spurningin: Hví skyldu Akureyrarskipin ekki geta aflað sér- slíkra eða öllu heldur útgerðin fyrir þau? Viðhald, sem er allmiklu hærra 1955 hjá togurunum hér en sam- anburðarskipunum, stafar frá flokkunarviðgerð eins þeirra, og snýzt þetta svo við 1956. Olíur eru hér drjúgum hærri kostnaður, en það skýrir nfendin með aðstöðuleysi hér fram á árið 1956 að taka hér ódýrari gerð brennsluolíu. ís og salt er hér hærri liður sökum meiri söltunar hér á afla, en salt dýrara en ís. Einnig er bent á, að um skeið bjuggu Ak- ureyrartogararnir við það mikla óhagræði að verða að sækja ís í staði utanbæjar, stundum til Reykjavíkur. Skreiðarverkunin 1955—56. Nefndin hefur gert ylirlit um verkun skreiðar og útkomu hennar hjá ÚtgerSarfélagi Akureyringa h.i'. árin 1955—1956, byggða á töldum skreiðarbirgðum félagsins 1. jan. 1955 sem upphafstölum. Samt vilj- um við benda á helztu niðurstöður hennar: Eins og fram kemur á«nicft"fylgj- andi fylgiskjali, gengur Ú. A. út frá að innvegið fiskmagn upp úr skipi skili 17% af skreið til útflutníngs. Verður það að teljast mjög varlega áætlað, miðað við það, sem almcnnt er genglð út l'rá, og að engin sér- stök óhöpp komi fyrir í vcrkuninni. Eins og fylgiskjalið ber með sér, eru bæði árin tekin saman í eitt samfellt tímafeil. Ástæðan til þessa er sú, að ekki verður greint af fylgi- skjölum t. d., að eðlilegur útflutn- irigur eigi sér stað vegna birgða pr. I. jan. 1955. Hins vegar sést Ijós- lega, að útflutningur af talinni 1955 framleiðslu er rúm 59 tonn umfram það, sem verkunin það ár ætti að geta gefið tilei'ni til. Af þessu sést, að framleiðsla milli ára hlýtur að blandast saman í út- flutningi, og varð því óhjákvæmi- lega að taka bæði árin saman í einu lagi. Hvað þetta tveggja ára tímabil áhrærir, kemur í ljós, að meðalverð alls skreiðarútflutnings á þessum tveim árum verður kr. 8.50 pr. kg. Hins vegar er birgðaverð í reikn- ingum félagsins 1. janúar 1955 kr. 10.00 pr. kg, en það svo lækkað í lok ársins í kr. 9.00, og nemur sú lækk- un á birgðunum kr. 625.000.00, sem bókíært tap á því ári. Heildarút- flutn. bæði þessi ár varð 640.680 kg, og er því mismunurinn milli birgðaverSs og útflutningsverðs á þessu magni kr. 320.315.00. Verður þetta að teljast bcin verðmætisrýrn- un og þáttur í rcksturstapi á skreið- arverkunmrii. Magnrýrnun á sér einnig stað á þessu tímabili, sem er mismunur milli taldra birgSa Ú. A. í reikn- ingum 31. jan. 1956 og þess skreið- armagns, sem nefndín telur að ætti að vera til á þessum tíma. Ncmur sú rýrnun samtals 46.374 kg, en það vcrður í verðmæti á meðalútflutn- ingsverðmætinu kr. 394.179.00. Samanló'gð verðmœlh- og magns- rýrnun verður pví kr. 1339.-t9-l.00 bccði árin. A það skal aftur bent, að allar ofangreindar niðurstöður cru byggð ar á birgðaskrániiigu Ú. A. sjálfs í upphafi tímabilsins, og einnig end- anlega í lok þess, þ. e. pr. 31. des. 1956. Skreiðarverkunin 1957. Við athugun skrciðarverkunar- innar áfram til síðustu áramóta, eins og nefndin hefur gert eítir úpplýsinguni frá fyrirtækinu og viðkomandi útiiutningsaðilja, um innvegið fiskmagn til herzlu 1957 annars vegar en útflutnings hins vegart kemur í ljós, að skreiðar- birgðirnar pr. 31. des. 1957 ættu að vera 420.405 kg. Þær reyndust hins vegar vera 120.740 kg. Mis- munurinn, það er endanleg magns- rýrnun er 299.665 kg. Hin.mikla rýrnun í skreiðarbirgð- um félagsins pr. 31. des. 1957, sem er um 299 tonn, gæti að nokkru lcyti stafað í'rá timabilinu íyrir 1. jan. 1955, þar sem sýnilegt er, m. a. al' sölurcikningum og upplýsingum lrá starfsmönnum félagsins, að lramlciðslan blandast mcira og minna saman milli ára. Þar sem svo litlar birgðir eru nú fyrir hendi, afskrifast þessi rýrnun að sjálfsögðu við reikningslok fé- lagsins fyrir árið 1957. Vcrkunarkostnaður. Nefndin gerð'i eftir föngum sam- anburð á bcinum skrciðarverkunar- kostnaði á Akureyri við aðra staði, sem sambærileg gögn lágu fyrir um. Samkvæmt þcim samanburði reynd- ist vinnslukostnaður á Akureyri til muna lægri en á samanburðarstöð- unum. Þá athugaði nefndin cinnig hcildarkostnað við skreiðarverkun stöðvanna auk vinnulauna, en það Verðlagning Eandbúnaðarvara eru vextir, sameiginlegur kostnaður, umbúðir o. 11., og reyndist einnig á þeim liðum heldur lægri tilkostn- aður við skrciðarverkunina á Akur- eyri. Eru að þessu leyti bæði árin 1955 og 1956 mjög áþekk í þcim samanburði, enda þótt vaxtakostn- aður Akureyrarstöðvarinnar sé sér- lega hár. SALTFISKVERKUNIN. Nefndin hcfur lagt mikla áherzlu á að kynna sér sem bezt rekstur salt- fiskverkunarstöðvarinnar Irá árs- byrjun 1955 til ársloka 1956. Er upphaliega byggt á töldum saltfisk- birgðum félagsins, bæði varðandi verkaðan og óverkaðan lisk 1. jan. 1955. Fylgir hér mcð yfirlit, sem sýnir innvegið fiskmagn hvert ár fyrir sig, og á sama hátt útllutt eða selt saltfisksmagn á þessu tímabili. Enn fremur má sjá af sama yfirliti fisk- birgðir í árslok 1956, eins og þær ættu að vera samkvæmt heimildum nefndarinnar. Samkvæmt ósk stjórnar Ú. A. var athugunum um saltfiskinn haldið áfram til ársloka 1957, á sama hátt og með skreiðina. Er þessi athugun nánar leidd í ljós með eftirfarandi yfirliti yfir allt tímabilið. Saltfiskur 1957. Birgðir og innveginn fiskur nam samtals 3.455.552 kg. Útflutt voru 2.182.683 kg. Skv. athugun nelndarinnar ættu birgðir að vera 31. des. 1957 alls 1.272.8G9 kg. Nefndin athugaði birgðirnar miðað við 31. des. 1957, og reyndust þær vera 56.523 kg verkaður fiskur eða 102.872 kg. Rýrnun á saltfisksbirgðum nemur því 1.169.997 kg. Eins og sjá má af framanrituðu yfirliti, verður heildarrýrnun allt þetta tímabil 1.169.997 kg. Þegar talað er um innvcginn fisk hér í skýrslunni, er átt við fiskinn yeginn upjg úr skipi. Á árinu 1955 er fiskurinn uppvigtaður rýrSur um 20%, eins og venjulegt er, en á ár- unum 1956 og 1957 er hann rýrður aðeins um 15%. Eins og áður er sagt, er það algeng venja að rýra saltfisk upp úr skipi um 20% til að mæta því, sem eðlilegt er talið, að fiskurinn léttist við gcymslu undir venjulegum kringumstæðum, frá því að fiskurinn er veginn á stöðina og þar til hann er liuttur út. Sá hluti íisksins, sem tekinn er til fullverkunar, er auk þess rýrður um 4314%, sem gert er ráð fyrir að hann léttist við verkunina, og einnig er samkvæmt viðtekinni venju. Ncfndin telur, að fyrrncfnd 15% rýrnunartala áriri 1956 og 1957 sé undir flestum kringumstæðum of lág, einkum og sér í lagi við það ástand, sem á Akureyri var, sérstak- lega árið 1956, þar sem mcginhluti af ársframlciðslunni varð að liggja í húsi og þó að mestu utanhúss allt sumarið í hitatíS, og stór hluti fisks- ins fram á miðjan vetur. Undir slíkum kringumstæðum heiði ekki verið óeðlilcgt að gera ráð fyrir að minnsta kosti 20% rýrnun, eins og árið áður, cn á ársframleiðslunni myndi sá mismunur hafa numið um 235 tonnum umfram þaS, sem rýrt var. Hins vegar gcgnir öðru máli um framlciðslu ársins 1957, þegar fiskurinn þurfti ekki að liggja ó- eðlilega lengi, þar sem sala og af- (Framhald.) II. LÖG um Framlciðsluráð landbúnaðar- ins, verðskráningu, verðmiðlun og sölu landbúnaðarafurða o. fl. Þegar rætt er um málefni er skipun gekk fremur greiðlega það ár I þessu sambandi vill netiidin enn i'remur benda á, að hún telur ekki ólíklegt, að einhver hluti þess- arar miklu rýrnunar sé frá íyrriáf- um, enda þö.tt það vcrði ekki séð af reikningshaldi Ú. A., þar sem fiskframleiðslu hvers árs er ekki haldið aðgreindri, og getui; ;þar af leiðandi blandast nrilli ára. Rekstur togaranna. Þegar Akureyrarskipin eru borin saman við aðra togara, eins og hér hefur vcrið gert, er nauðsynlegt að hafa í huga, að Akureyrarskipin hala þá scrstöðu, að á útgerðarstað þeirra er ekkert frystihús eða ís- framleiðsla, cn greiður aðgangur iyrir togara, til þess að leggja alia sinn í l'rystihús var cinmitt þessi ár mjög þýSingarmikill til þess að geta hagað' rekstri þeirra eltir því sem bezt hentaSi með hliðsjón af afla- brögðum og afkomuskilyrSum. Á útgerðarstöðuin allra skipanna, sem tekin voru til samjalnaðar, eru frystihús, og var að'staSa þcirra því til muna betri að þessu leyti. Þetta á við um bæði árin. Rekstri Akureyrarskipanna var því af þessum sökum hagað nokkuS á annan veg en hinna skipanna,og halclið meira út til saltfiskvciða. En nú er almennt viSurkennt, að einna crfiðast sé að fá saltfiskveiðar til aS bera sig, nema helzt stuttan tíma, þegar um stórf isk cr að ræSa. Útgerðin 1956. Á þessu ári starfa öll Akureyrar- skipin tafarlítið allt árið. Eru þau þá verulega aflahærri að meðaltali, nriðað við þau átta skip, sem tekin voru til samjafnaðar, því meðal úthaldstími bcggja skipaliokkanna er nánast hinn sami. Reksturskostnaðurinn í heild 1956, er um 750 þús. kr. hærri að meðal- tali hjá Akureyrarskipunum. Hef- ur sá mismunur verið að nokkru skýrður í einstökum liðum hér aS framan í skýrslunni. En þcgar á allt er litiS, er þetta of mikill munur, til Jjcss að hægt sé að skýra hann til fulls, ekki sízt, þar sem tvö sam- anburðarskipanna voru þetta ár í I'lokkunarviSgerð. Reksturstapið á Akurcyrartogur- unum 1956 cr þó, að miklu leyti tilkomið af ófullnægjandi rekstrar- grundvelli togaranna almennt á árinu, því al'li má teljast hafa veriS í góðu meðallagi. Bæði árin höfðu Akurcyrarskipin miklar tafir frá veiðum vcgna ferSalaga milli staSa í sambandi viS aS losna við aflann, sækja ís, og vegna ferða til Reykja- víkur til upptöku í dráttarbraut við hreinsun og viðgerðir. Allt hefir þetta haft nrikil áhrif í þa átt að lækka veiðidögum skipanna. Skreiðin. Eins og greint er í skýrslunni, er gert ráð' íyrir, að innveginn i'iskur upp úr skipi eigi að skila um 17% af útliutiiingslramlciðslu. Er al- mcnnt talið, að þetta eigi að standast. Ekki cr af starfsmönnum (Framhald á 7. síðu.) varða Sölufélag garðyrkjumanna, eða Samband eggjaframleiðenda, ber að gefa þeim aðilum kost á að senda einn fulltrúa frá hvor- um á fund Framleiðsluráðs með málfrelsis- og tillögurétt. Eigi má ákveða inn- eða út- flutning landbúnaðarvara nema áður hafi verið leitað álits og til- lagna Framleiðsluráðs. Eigi má flytja inn landbúnað- arvörur nema því aðeins að inn- lend framleiðsla fullnægi ekki neyzluþörfinni, og ekki flytja út sömu vörur nema að nægilegt sé eftir til innanlandsþarfa. Söluverð landbúnaðarvara á innlendum markaði skal miðast við það, að heildartekjur þeirra, er landbúnað stunda, verði í sem nánustu samræmi við tekjur annarra vinnandi stétta. Við útreikning framleiðslu- kostnaðar og verðlagningu land- búnaðarvara á innlendum mark- aði skal byggt á verðgrundvelli sem fenginn er með samkomulagi milli þriggja fulltrúa, sem til- nefndir eru af stjórn Stéttarsam- bands bænda og þriggja fulltrúa frá þessum félagssamtökum neytenda: Alþýðusambandi ís- lands, Landssambandi iðnaðar- manna og Sjómannafélagi Reykja víkur -6 mannanefndin). Nefnd- inni til aðstoðar eru Hagstofu- stjóri og formaður Búreikninga- skrifstofu ríkisins. Verði samkomulag með öllum nefndarmönnum, er það bind- andi, en náist ekki samkcmulag um einhver atriði varðandi fram- leiðslukostnað eða verðlagningu skal vísa ágreiningsatriðum til sérstakrar yfirnefndar, sem skip- uð er þrem mönnum: einum til- nefndum af fulltrúum Stéttar- sambandsins, öðrum af fulltrúum neytenda og Hagstofustjóra sem oddamanni. Yfirnefndin fellir fullnaðarúr- skurð um ágreiningsatriðin. Ákvæðin um yfirnefnd gilda á meðan verð landbúnaðarvara er greitt niður með ríkisfé eða greiddar útflutningsuppbætur á landbúnaðarvörur. Verðlagsgrundvöllur þessi gild- ir árlangt og á að miðast við 1. ágúst, en hefur í framkvæmd frestast um mánuð, eða rúmlega það. Fulltrúar framleiðenda og neyt- enda geta hvorir um sig sagt verðlagsgrundvellinum upp fyrir 1. febrúar ár hvert, en stundum hefur orðið samkomulag um frestun á uppsagnartíma. Hagstofa íslands reiknar árlega framleiðslukostnað landbúnaðar- vara eða vísitölu hans á grund- velli áðurgreinds samkomulags eða úrskurðar yfirnefndar og skal Framleiðsluráð miða verð- lagningu landbúnaðarvara við þann útreikning. Ennfremur afl- ar Hagstofan gagna um tekjur annarra vinnandi stétta á sama tíma. Enginn má kaupa eða selja verðskrá'ðar landbúnaðarvörur fyrir annað verð en skráð er á Iiverjum tíma. — G. H. — (Frh.).

x

Dagur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagur
https://timarit.is/publication/256

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.