Dagur - 22.10.1958, Síða 5

Miðvikudaginn 22. október 1958
D A G U R
5
- Eindregin framfarasfefna mófar ríkisbúskapinn
(Framhald af 1. síðu.)
kauptúnum og kaupstöðum, bæði í
atvinnumálum og byggingarmálum,
sem orðið Itafa á þessu tímabili.
Utihúsabyggingar og ' ræktun í
sveitum, íbúðabyggingar og báta-
kaup í kauptúnum og kaupstöðum
hefði orðið svipur einn lijá sjórt
undanfarin ár, ef ríkissjóður hefði
ekki reynzt þess megnugur að leggja
fram fé í þessu skyni.
Aukinn stuðningur við framfarir.
Á þessum árum, 1950—1957, hef-
ur Alþingi ákveðið mörg stórfelld
nýmæli og aukið í mörgum grein-
um þjónustu við almenning. Allt
hefur þetta kostað stórfé umfram
það, sem áður tíðkaðist. Ég nefni
til dæmis, án þess að þar sé um
nokkra tæmandi upptalningu að
ræða:
Rekstrarstyrkur til sjúkrahúsa
heíur verið tekinn upp og framlög
til stofnkostnaðar sjúkrahúsa stór-
aukinn.
Ákvcðið að greiða þeim sjúkra-
styrk, sem haldnir eru ellisjúkdóm-
um og á sjúkrahúsum liggja.
Framlög til almennra sjúkratrygg-
inga og ellitrygginga stóraukin.
Fjölskyldubætur auknar.
Atvinnuleysistryggingar ltafa ver-
ið teknar upp.
Flugþjónusta ríkisins mjög aukin.
Stóraukin framlög til vísinda-
starfa í þágu atvinnuveganna, land-
búnaðar, sjávarútvegs og iðnaðar,
og framlög til fiskimiðaleitar og
annarrar þjónustu við sjávarútveg-
inn.
Skólakostnaður færður í vaxandi
mæli yfir á ríkið.
Jarðræktarlramlög aukin og
stuðningur vio nýbýlinga.
Hlutatrýggihgarsjóður liinn nýi
stofnsettur.
Iðnfræðslan færð yfir á ríkið til
jalns við gagnfræðanám.
Framlög til raforkumála rnarg-
földuð, cnda sér þess merki í stór-
felldum framkvæmdum.
Atviunuaukningarfé tekið á fjár-
lög og ltefur atvinnuaukningarféð
átt mjög ríkan þátt í uppbygging-
unni út um land undahfarin ár.
Ríkisábyrgðir til stuðnings at-
vinnuvegunum stórauknar.
Verklcgar framkvæmdir yfirleitt
mjög auknar frá því, sem áður hafði
verið.
Af þessutn dæmum er augljóst,
að Alþingi hefur á þd'ssum árum
aukið mjög mikið stuðning sinn
við atvinnu- og framleiðslulífið í
landinu, verklegar framkvæmdir og
þjónustu fyrir landsmenn í fjöl-
mörgum greinum. Sumir af liæstu
liðuin fjárlaganna, eins og framlög
til atvinnuleysistryggingar og at-
vinnuaukningarfé, hafa t. d. komið
til sögunnar á þessum árum.
Helur þessi stórsókn í atvinnu-
málum, samgöngum;ilum, heilbrigð-
ismálum og félagsmálum að sjálf-
sögðu kostað stórfé úr ríkissjóði,
sem er ekki í skuld lieldur greitt.
Á máli lýðskrumaranna heitir þetta
á hinn bóginn bara gífurleg aukn-
ing ríkisútgjaldanna.
I>á kcm ég að tekjuöflun og þró-
uninni í þeim málum og miða ég
þá við ástand þeirra mála, eins og
það var 1949 annars vegar og eins
og það er á þessu ári liins vegar.
Geri ég þetta vegna þess, að annars
mundi verða sagt, að ekki væri
gefin mynd af ástandi Jicssara mála
cins og Jiað cr nú.
Stórfelld lækkun beinna skatta.
Beinir skattar hafa verið lækkaðir
jafnt og Jiétt á J>essu tímabili. Vil
ég í Jiví sambandi nefna: Árið 1950
voru sett lög um lækkun skatta á
lágtekjum. Árið 1954 var sparifé
gcrt skattfr jálst. Árið 1954 voru
rctt ný skattalög og tekjuskattur
annarra en félaga lækkaður stór-
lega, eða um 29% að meðaltali.
Fiskimenn fcngu Jiá ný frádráttar-
hlunnindi og sömuleiðis giftar kon-
ur, sent leggja í kostnað vegna
vinnu utan heimilis. Árið 1956 var
tekjuskattsviðauki félaga felldur
niður. Árið 1957 var enn lækkaður
skattur á lágtekjum og aukinn
skattlrádráttur til handa skipverj-
um á fiskiskipum.
Nú á Jicssu ári, 1958, var sett ný
löggjöf um skattgreiðslur félaga,
Jiar sem stighækkandi skattur á
Jieim var afnuminn, en lögfest jafnt
skattgjald af skattskyldum tekjum
félaga. I reyndinni verða J>essi nýju
skattalög stórfelldur stuðningur við
atvinnureksturinn í landinu. I’á var
enn á J>essu ári lækkaður-skattur á
lágtekjum og aukinn sérstakur frá-
dráttur fiskimanna. Ennfremur var
leyfður meiri frádráttur á líleyris-
sjóðsgjöldum manna en áður var.
Loks var á þessu ári sett merk lög-
gjöf um skattamál hjóna, þar sem
sérákvæði eru lögleidd, þegar svo
stendur á, að bæði lijónin vinna
fyrir skattskyldum tekjum. Er hér
um réttlætismál að ræða, en sem
vandasamt var að finna hcppilega
lausn á. Er Jiað von mín, að sú
lausn, sem varð á Jiessu ári, reynist
sanngjörn og réttmæt.
Talið var af mörgum, að gamla
löggjöfin væri farin að koma í veg
iyrir stofnun lijúskapar, Jiegar svo
stóð á, að bæði hjónaefnin höfðu
liugsað sér að afla skattskyldra
tekna. Haii svo verið, Jiá vona ég,
að nú fjölgi farsælum hjónabönd-
um.
Skattar fiskimanna.
Oft og að vonum er rætt um
nauðsyn Jiess að búa vel að fiski-
möniuim í skattalegu tilliti. Mér
Jjykir Jjví rétt að gefa eltirfarandi
yfirlit um þróun Jieirra mála á
Jiessu tímabili. Er Jiá miðað við
skattgreiðslur fiskimanna árin 1940
—1950 annars vegar, en á liinn bóg-
inn skattgreiðslur fiskimanna sam-
kvæmt nýsettri löggjöf.
gjöld af innlendum tollviirutegund-
um, en Jiessi gjöld erú miðuð við
magn en ekki verðmæti, hafa verið
hækkuð í krónutölu, en livergi Jió
meira en sem svarar almcnnri verð-
hækkun í landinu og í ýmsum til-
fellum minna.
Söluskattur álagður við innflutn-
ing var 1951 hækkaður úr 6.6% í
7.7%. í
Verðtollsauki var hækkaður úr
65% í 80% árið 1956.
Dýrtíðargreiðslur færðar yfir á út-
flutningssjóð 1958.
Yfirfærslugjald bættist inn í toll-
verð vara á Jiessu ári.
Hagstæð niðurstaða.
Niðurstöður af athugunum á rík-
isbúskapnum 1949—57 verða j>essar:
1. AlJjingi hefur á Jjessum árum
sett margvíslega nýja löggjöf um
nýja Jjjónustu til lianda almenningi
og atvinnulífi landsins og stórauk-
ið árlega framlög til verklegra fram-
kvæmda. Eru þannig m. a. nýtil-
komnir á þessu tímabili sumir af
stærslu útgjaldaliðum fjárlaga.
2. Beinir skattar hala verið lækk-
aðir mjög mikið og með margvís-
legu móti.
3. Obeinir skattar hafa á hinn
bóginn verið hækkaðir, til Jjess að
mæta lækkun beinna skatta og
standa undir kostnaði við hina nýju
þjónustu.
4. Ilagur ríkissjóðs licfur batnað
á Jjessu tímabili. Skuldir að frá-.
dregnum innstæðum hafa lækkað í
krónutölu, Jjrátt fyrir stórkostlega
vcrðhækkun á þessum árum, og
hrein eign ríkissjóðs meira en fjór-
faldazt, að óbreyttu mati fasteigna.
5. Af greiðsluafgangi hefur á jjess-
um árum Jjar að auki verið ráðstaf-
að með sérstökum lögum á annað
hundrað milljónum, og hefur Jjað
fé orðið undirstaða margháttaðra
framfara.
Mundi hafa verið ólíkt um að lit-
ast nú í sveitum og sjávarplássum
Fisliimaðilr, kvœntur, með tvö börn d framfœri. A sjó tiu mánuði.
Tekjusk. eflirlögg. Tehjuskatlur
Tekjur: gildandi 1940—50 skv. nýsettri töggjaf Lcekkun
40.000.000 .. .... 826.00 0.00 826.00
50.000.000 .. 1.523.00 107.00 1.416.00
60.000.000 . . 2.702.00 289.00 2.413.00
70.000.000 . . 5.411.00 1.806.00 4.325.00
80.000.000 .. 9.483.00 1.757.00 7.726.00
100.000.000 .. 18.283.00 4.393.00 13.890.00
120.000.000 .. . ... 28.437.00 8.990.00 19.438.00
Eins og fram kemur af íraman-
sögðu, hafa beinir skattar til ríkis-
sjóðs verið lækkaðir stórkostlega á
Jjessum árum, enda orðnir mjög
lágir eða alls engir á lægri tekjum.
Tel ég samt sem áður að keppa
ætti að Jjví að lækka tekjuskattinn
enn meira og leita lieldur annarra
ráða í staðinn.
Hækkun óbeinna skatta.
Framlög úr ríkissjóði til fram-
kvæmda og Jjjónustu í ótal grein-
um liafa verið aukin stórkostlega á
Jjessu tímabili. Ilagur ríkissjóðs hcf
ur samt batnað, og miklu fé vcrið
úthlutað af greiðsluafgangi til að
styrkja almenna lánastarfsemi. Það
er Jjví óhugsandi annað en að ó-
beinar álögur liati aukizt, til Jjcss
að vega á móti lækkun beinna
skatta og stórfelldum nýjum lög-
boðnum útgjöldum.
Þar hafa þessar breytingar orðið
lielztar:
Til lækkunar:
Kaffi- og sykurtollur var afnum-
inn 1952. Veitingaskattur var af-
numinn 1954. Tollur af iðnaðar-
hráefnum lækkaður sama ár. Söln-
skattur af smávöru var afnuminn
1956.
Til aukningar ríkistekjunum í
krónutali liafa þessar ráðstafanir
orðið:
Bifreiðaskattur, stimpilgjald og
aukatekjur, vörumagnstollur og
landsins, ef ríkissjóður hefði ekki
verið Jjess megnugur að leggja fram
til lánastofnana stórfé aukalega af
afgangi á [jessum árum.
Þetta lé hefur orðið undirstaða
bygginga og ræktunar í sveitum, og
bátakaupa og íbúðahúsabygginga í
kaupstöðuin og kauptúnum.
Fjárfesting — erlend lán.
Eg vil þá fara nokkrum orðum
um ýrnsar meiriháttar fjárfest-
ingaríramkvæmdir, sem ríkið
hefur afskipti af beint og óbeint
og öflun fjár í því sambandi.
Eins og aljjjóð er kunnugt,
tókst að afla erlends lánsfjár fyr-
ir miklum hluta af kostnaði við
Sigsvirkjunina nýju, en hún er
eitt mesta mannvirki, sem ís-
lendingar ráðist í. Þegar eg
ræddi það mál hér síðast á Al-
þingi, var þó ekki búið að fá
fjármagn, til þess að standa und-
ir öllum kostnaðinum. Hefur nú
tekizt að afla til viðbótar enn
nokkurs lánsfjár í Bandaríkjun-
um, til þess að standa undir inn-
lendum kostnaði við virkjunina.
Þó er eftir að afla verulegra fjár-
muna, til Jjess að standa undir
innlendum kostnaði. Hefur ekki
ennþá tekizt að ráða fram úr því
máli. Er það til rnarks um, hve
erfitt er að afla fjár hér innan-
lands, til þess að standa undir
stórum framkvæmdum, að Jjetta
Eysteinn Jónsson, fjárniálaráðhcrra.
skuli ekki enn hafa tekizt. Er
verið að reyna að finna leiðir í
málinu. Mun eg ekki ræða það
frekar að sinni.
Mestu máli skiptir þó, að Sogs-
virkjunin er tryggð, þrátt fyrir
allt, með hinurn stórfelldu er-
lendu lántökum, sem um hefir
verið samið.
Á þessu ári hefur verið tekið
lán í Bandaríkjunum að fjárhæð
sem svarar tæplega 82 millj. ísl.
kr. og annað lán í Vestur-Þýzka-
landi samsvarandi tæplega 33
millj. ísl. króna. Nema þessi lán
samtals því um 114 millj. króna.
Þessi fjárhæð hefur verið not-
uð til þess að standa undir stofn-
kostnaði sementsverksmiðjunnar
og raforkuframkvæmdum dreif-
býlisins. Ennfremur til þess að
lána Ræktunarsjóði og Fiskveiða
sjóði. Fór allt þetta fé til Jjess að
mæta fjárþörf þessara stofnana á
árinu 1957.
Hafa Jjessar lántökur haft
mjög mikla þýðingu fyrir Jjjóðar-
búskapinn.
Eins og eg greindi frá í fjár-
lagaræðu í fyrra, Jjurfti á miklu
fjármagni að halda í þessu skyni
og fyrirsjáanlegt, að ef ekki ætti
að verða stöðvun á framkvæmd í
ræktun og byggingum í sveitum,
á báta- og skipakaupum, raf-
orkuframkvæmdum í dreifbýlinu
og byggingu sementsverksmiðj-
unnar, mundi Jjurfa stórfé, bæði
vegna kostnaðar 1957 og einnig á
Jjessu ári, til þessara fram-
kvæmda og stofnana. Var alveg
óljóst Jjá, hvernig hægt mundi
verða að ráða fram úr þessu.
Nú er þess á hinn bóginn að
geta, að Jjegar nýju efnahagsráð-
stafanirnar voru gerðar sl. vor,
var ákveðið að greiða 55% yfir-
færsluuppbót á mest allan gjald-
eyri, sem inn kæmi og ekki ætti
rétt til hærri uppbóta samkvæmt
ákvæðum laganna.
Þegar Jjessi nýju lög komu í
gildi var ekki búið að færa heim
þetta erlenda lánsfé, þótt búið
væri að lána út á það fyrirfram
hér innanlands, til þess að styðja
Jjær stofnanir og framkvæmdir,
sem eg nefndi. Þetta þýðir, að á
þetta lánsfé koma yfirfærsluupp
bætur á þessu ári. Það drýgist í
meðförunum hér innanlands um
62 millj. kr.
Þótt fresta yrði nokkrum raf-
orkuframkvæmdum, sem fyrir-
hugaðar voru, vegna fjárskorts,
verður unnið að raforkufram-
kvæmdum í dreifbýlinu á Jjessu
ári meira en nokkru sinni fyrr.
Vantar mikið fé til þess að ná þar
saman endunum, m. a. vegna
þess að halda varð áfram bygg-
ingu aflstöðva fyrir austan og
vestan með fullum hraða.
Haldið var áfram með sements-
verksmiðjuna, enda ekki um
annað að ræða, þar sem stór tjón
hefði valdið, ef ekki hefði verið
hægt að ljúka henni. Hefur Jjað
kostað verulega fjármuni um-
fram það, sem búið var að afla.
Nú er Jjetta glæsilega fyrirtæki á
hinn bóginn komið af stað. Fram
leiðslan gengur ágætlega og er
di-júgt innlegg í þjóðarbúið.
Bygging útihúsa og ræktun
hefur haldið áfram með jöfnum
hraða og haldið hefur verið-
áfram bátakaupum með eðlileg-
um hætti, en Ræktunarsjóð og
Fiskveiðasjóð vantar fé til þess
að geta staðið undir stofnlánum.
Það Jjarf því stórfé til að leysa
Jjessi mál enn sem fyrr. Of
snemmt er að fullyrða, hvernig
ráðið verður fram úr þessum
vanda í einstökum atriðum, Jj. e.
aflað fjár til þess’ að greiða til
fulls stofnkostnað þessa árs á
vegum raforkumálanna, stofn-
kostnað sementsverksmiðjúnnar
og fullnægja á svipaðan hátt og
áður nú um sinn útlánajjörf
Ræktunarsjóðs og Fiskveiðasjóðs.
Augljóst er, að grípa verður til
Jjessara rúml. 60 millj. í því sam-
bandi sem hin erlendu lán drýgj-
ast um vegna nýju laganna. Ekk-
ert verður um það fullyrt, hvort
hægt verður með því að leysa
þessi mál til fulls eða ekki, Jjar
sem ekki er hægt að segja í dag
með neinni nákvæmni, hvað til
muni þurfa.
Ástæða er til að vekja athygli
á Jjví, að ráðstafanir þær í efna-
hagsmálum, sem gerðar voru á
sl. vori, hafa forðað frá stórfelld-
um samdrætti framkvæmda í öll
um þessum greinum, því að eigi
verður séð, hvernig hægt hefði
verið að afla fjár til þeirra, ef
Jjessar ráðstafanir hefðu ekki
komið til. — (Meira í næsta bl.).
Stór gjöf í Friðrikssjóð
Á fundi sínum síðastliðinn
laugardagsamþykktiStarfsmanna
félag Akureyrarbæjar að gefa kr.
2000.00 úr félagssjóði í Friðriks-
sjóð.
Þessi rausnarlega gjöf Starfs-
mannafélagsins mætti gjarnan
verða öðrum félögum og stofn-
unum hér til fyrirmyndar.