Dagur - 20.10.1986, Blaðsíða 9

20. október 1986 - DAGUR - 9
Höfum
Wilhelm V. Steindórsson hitaveitustjóri skrifar:
við gengið til góðs?
Uppbygging
Hitaveita Akureyrar hefur starf-
að í tæp 10 ár. Uppbyggingin fór
fram fyrstu 5 árin. Tvö þau næstu
fóru í að draga saman seglin og
síðastliðin 3 ár hafa verið hrein
rekstrarár. Fjárhagslega séð má
segja, að hitaveitan hafi byrjað
með tvær hendur tómar. Skulda-
söfnun hófst strax árið 1977. Árið
1980 er svo komið í rekstri veit-
unnar, að heildartekjur hennar
hrökkva ekki fyrir vöxtum af
lánum. Versnar það hlutfall árin
1981 og 1982 vegna mjög óhag-
stæðrar þróunar vaxta á erlend-
um lánum og óðaverðbólgu
innanlands. Á þessum tíma lætur
nærri að Akureyringar hafi verið
að borga jafnvirði á milli 30% og
40% af olíu til upphitunar húsa
sinna.
Skuldaferill
Á mynd má sjá hvernig skuldir
hitaveitunnar hlóðust upp frá ári
til árs, eða allt fram til ársins
1985. Á því ári er sölufyrirkomu-
lagi veitunnar breytt og skulda-
aukning ársins óveruleg. Árið
1986 er síðan fyrsta árið í sögu
veitunnar sem tekst að grynnka
örlítið á skuldunum.
Myndin talar sínu máli, um
hvernig skuldir hlóðust upp. Með
markvissum aðgerðum tókst að
snúa þróuninni við. Þar verður
að telja að sölufyrirkomulags-
breytingin hafi haft veruleg áhrif,
ásamt hagstæðari þróun vaxta og
gengis þeirra gjaldmiðla sem
Hitaveitan var orðin háð.
Árangur
Þennan árangur verður að telja
mjög góðan, miðað við hvert
stefndi í rekstri veitunnar árin
þar á undan. Þessi árangur einn
og sér er aðeins skref þótt stórt
sé, í átt að takmarkinu, sem er að
gera orkuverð á Akureyri viðun-
andi hagkvæmt fyrir alla aðila
bæjarfélagsins.
Ákureyringar hafa tryggt fjár-
hagsafkomu Hitaveitu Akureyrar
til lengri tíma litið með því
grunnorkuverði sem er í dag. Ef
ekkert verður frekar að gert er
ljóst að orkuverð mun haldast
hlutfallslega hátt um nokkuð
langan tíma þótt stöðugt takist að
saxa á skuldirnar, samanber feril
A.
Framtíðarmöguleikar
Þær leiðir sem bent hefur verið á
þannig að ennþá jákvæðari þróun
á niðurgreiðslum skulda náist,
eru þrenns konar.
1. Breyta þarf núverandi lánum
Hitaveitunnar yfir i hagstæðari
lán. Óhætt virðist vera að
reikna með 8,5% meðaltals-
vöxtum miðað við núverandi
horfur á erlendum lána-
mörkuðum.
2. Hitaveitan yfirtaki rafhitun-
armarkaðinn á Akureyri.
Óhætt virðist vera að reikna
með yfirtekt a.m.k. 70%
þessa markaðar. Fyrsta for-
senda þess er, að raforkuverð
til húshitunar verði fært til
samræmis orkuverði hita-
veitu, sem er 1,48 kr./kWh.
3. Til komi millifærslur innan
bæjarsjóðs til handa Hitaveitu.
Hér er áætluð millifærsla 2x10
milljónir á ári. Hér umræddar
millifærslur, gætu verið sem
beinar millifærslur á milli
fyrirtækja Akureyrarbæjar,
hlut álagðs útsvars, eða frest-
un óarðbærra fjárfestinga o.fl.
Ef þær þrjár leiðir yrðu farnar
sem hér að framan eru nefndar
og allar ættu að vera vel færar
fyrir Hitaveitu Akureyrar og
Ákureyrarbæ myndi niður-
greiðslugetu Hitaveitunnar verða
sú er fram kemur á ferli B.
Samkvæmt mynd yrðu allar
skuldir veitunnar uppgreiddar að
18 árum liðnum miðað við að
halda sama grunnorkuverði.
Hvert stefnir?
Endingartími hitaveitukerfa er
oft metin 40 ár, enda fari fram
nauðsynlegt viðhald á kerfinu all-
an tímann. Ekki væri því óeðli-
legt að greiða skuldir veitunnar
upp á lengri tíma en að framan
greinir, t.d. 25-30 árum héðan í
frá. Er þetta hægt með því að
halda núverandi grunnorkuverði
óbreyttu í nokkur ár og byrja þá
að lækka það þannig að augljóst
þyki á hverjum tíma að niður-
greiðslugeta veitunnar tryggi
skuldastöðuna núll að 25-30
árum liðnum. Allur skynsamleg-
ur viðbótarmarkaður og hagstæð-
ari þróun rekstrarþátta gæti síðan
lækkað verðið hraðar.
Aldrei má dotta á verðinum
hvað varðar möguleika á óhag-
stæðari þróun mála og við þeim
verður að bregðast strax.
Niðurlag
Enginn vafi leikur lengur á, að
Akureyringar hafa snúið vörn í
sókn hvað varðar fjárhagslegan
rekstur sinnar hitaveitu. Hér má
ekki staldra við, á sig hefur of
mikið verið lagt. Hið endanlega
takmark er skammt undan, þ.e.
að hægt verði að gera orkuverð á
Akureyri hagstæðara en það er í
dag, án þess að ógna sjálfstæði
Hitaveitu Akureyrar og Akur-
eyringa allra.
Ý Aðalbjörg G. Jónsdóttir
Fædd 11. mars 1915 - Dáin 11. október 1986.
Fyrsta minning lífs míns er bund-
in nafni hennar.
í hinu fátækasta af fátækum hús-
um Ljósavatnsskarðs í heims-
kreppunni miðri vakna ég af
svefni á jólakvöld 1932, og þetta
hús er orðið að bjartri höll. Á borði
ljómar jólatré með meira ljósi og
fegurra skrauti en ég hef síðan
séð, og þarna er hún með heit-
manni sínum Páli Bjarnasyni frá
Kambsstöðum - voru þau að
opinbera trúlofun sína? - og þau
gáfu mér gylltan lúður.
Aldrei blés Heimdallur horn
sitt að meiri lyst en ég gerði þetta
kvöld.
Aðalbjörg Guðrún, eins og
hún hét fullu nafni, fæddist á
Akureyri 11. mars 1915 og degi
síðar léSt móðir hennar.
Foreldrar hennar voru Aðal-
björg Hallgrímsdóttir frá Rifkels-
stöðum í Eyjafirði og Jón Jónas-
son, sonarsonur Jóns Helgasonar
frá Skútustöðum. Þannig voru
þær amma mín, Kristjana Sigfús-
dóttir frá Halldórsstöðum, þre-
menningar, og tók hún þessa litlu
frænku sína í fóstur þegar hún
var tveggja ára.
Er foreldrar mínir fluttust suð-
ur í Borgarfjörð vorið 1933 fóru
þær fósturmæðgur til Akureyrar
og bollokuðu þar fyrst saman, en
þegar þau Palli og Bogga - eins
og þau ætíð kölluðust meðal vina
- hófu húshald sitt fóru gömlu
hjónin, afi og amma, til þeirra í
skjól og sambýli, fyrst á Sigur-
hæðum, en síðan á Oddagötu 7.
Þar var Aðalbjörg húsfreyja til
hinsta dags.
Ég sté fyrst inn í þetta hús
hennar bjartan maídag vorið
1944. Það var logn og sólskin,
ægihvítar fannir í fjöllum og Poll-
urinn óbrotinn spegill eilífðarinn-
ar.
Hún lá á sæng að fjórða og
yngsta barni þeirra hjóna, en þau
eru Aðalgeir rafmagnsverk-
fræðingur á Akureyri, Guðný
Þórhalla húsfreyja í Reykjavík,
Hallgrímur Jónas rafvirki við
Kröflu og Einar Kristján gler-
augnasmiður á Akureyri.
Fáum dögum síðar kom hún á
fætur, ung móðir. Kannski var
hún ekki fríð kona, en mér fannst
hún ávallt einhver fallegasta
kona sem ég sá.
Næstu tvo vetur átti ég heima
undir þaki hennar og sat við borð
hennar.
Stundum síðar á ævi hef ég
spurt sjálfan mig: Var þetta hús
til? Voru þessi ár draumur?
Heimili þeirra Páls og Aðal-
bjargar þessi ár var í senn hlýtt
hreiður börnum þeirra og opið
gistiherbergi hverjum manni.
Hvernig lifði þetta fólk?
Bóndi hennar, ljúflingurinn og
listhaginn Páll Bjarnason, var
símaverkstjóri, og varla sótti
hann gilda sjóði í launakassa
ríkisins. Afi gamli önglaði inn
aura með blaðburði og rukkun-
um og amma nældi í einhverjar
krónur með því að taka þvott af
heldrimönnum og piparsveinum
Akureyrar.
Þarna var stöðugur straumur
gesta. Haust og vor á mótum
færðar og ófærðar á heiðarvegum
flykktust þangað frændur og vinir
úr Þingeyjarþingi. Næturgestum
var drepið niður hér og þar um
íbúðina. Sumir stóðu stutt við,
aðrir vikum saman. Þarna birtist
gjörvallur þjóðlífsskalinn frá
landsfrægum gáfumönnum og
höfðingjum til síðustu fulltrúa
förumanna á íslandi.
Aldrei vissi ég farið í mann-
greinarálit, heldur sat þessi skari,
börn og öldungar, í einhvers kon-
ar stéttlausu aðalsmannasam-
kvæmi við allsnægtaborð Aðal-
bjargar.
Nú er mér ljóst að það var hún
sem stýrði þessu húsi, en svo milt
var vald hennar að ég skynjaði
aldrei að neinu væri stjórnað.
Má ég þá líka skjóta því inn í
umræðuna um alræmda kvenna-
kúgun að á þeim þremur heimil-
um, þar sem ég ólst upp til tví-
tugsaldurs, stýrðu konur öllu,
sem máli skipti, ekki einungis
innan húss heldur líka viðskipt-
um þessara heimila við veröld-
ina, og allar svo mjúklega að eng-
inn fann til stjórnar.
í hálfa öld hefur Aðalbjörg
stýrt húsi sínu á Oddagötu 7. Það
ber henni vitni og er það heimili á
íslandi sem ég þekki komast næst
þvi að hver munur, sem þar
finnst, sé listaverk. Páll bóndi
hennar var sjálflærður meistari
margrar iðnar, nt.a. rennismíði,
silfursmíði og útskurðar. Sjálf var
hún hög hannyrðakona og varð-
veitti listasmi'ðar Páls af stolti og
kærleik.
Fagrir munir vöktu henni ætíð
yndi, en þó var tónlist sú grein
lista sem mestan unað mun hafa
veitt henni. Hún hafði ágæta
söngrödd og starfaði mikið með
kórum á Akureyri og fór söngfar-
ir til útlanda.
Aðalbjörg var svo gæfusöm að
finna gleði og hamingju í þeim
góðum gripum sem luktu um
hana. Þó var umhyggja hennar
fyrir dauðum hlutum lítils verð
hjá þeim hug er hún sýndi öllu lífi
sem var henni nákomið.
Hún var móðurumhyggjan
holdi klædd. Ég hef enga konu
þekkt sem af tilætlunarlausari ást
bar hag barna sinna og barna-
barna fyrir brjósti. Og ekki að-
eins þeirra hag. Betri dóttir gat
engin verið fósturföður sínum,
Einari afa mínum, er hann lifði
síðasta tug ævi sinnar gamall
maður á h<?imili hennar.
Hún var trygglynd og traustur
vinur vina sinna.
Við hjónin eigum henni þökk
að gjalda fyrir áratuga vináttu og
umhyggju. Við sáum hana síðast
í fyrra og sátum hjá henni stund-
arkorn meðan húmblá ágústnótt
seytlaði inn Eyjafjörð milli þeirra
traustu fjalla er umvöfðu Akur-
eyri og líf hennar.
Henni var brugðið - merkt af
þeim sjúkdómi er dró hana til
dauða. Af háttu'sri ástúð bauð
hún okkur sess í listmunasafni
stofu sinnar og hellti góðu sérríi á
kristal. „llmar af gullnu glasi/
gamalla blóma angan.“ Hún
hafði engin orð um þann sem bak
við hana beið með „hyldjúpan
næturhimin/helltan fullan af
myrkri." Hugsun hennar snerist
öll urn líf þeirra sem hún unni.
í dag verður hún lögð til hvíld-
ar á Brekkunni við Pollinn.
Þegar við Vigdís göngum síðar
í björtu veðri við þann skyggnda
spegil munum við hugsa um
hana, því að sá, sem hverfur, lifir
áfram í hug þess, sem eftir
verður. Þar rís mynd Boggu:
Góð kona - flekklaus vinur.
Við sendum börnum hennar og
öðrum vandamönnum okkar
innilegustu samúðarkveðju.
Sveinn Skorri Höskuldsson.