Dagur - 26.01.1994, Síða 4

4 - DAGUR - Miðvikudagur 26. janúar 1994
ÚTGEFANDI: DAGSPRENT HF.
SKRIFSTOFUR: STRANDGATA 31,
PÓSTHÓLF 60, AKUREYRI, SIMI: 96-24222
ÁSKRIFT KR. M. VSK. 1400 Á MÁNUÐI
LAUSASÖLUVERÐ M. VSK. KR. 125
GRUNNVERÐ DÁLKSENTIMETRA 765 KR.
RITSTJÓRI: BRAGI V. BERGMANN (ÁBM.)
FRÉTTASTJÓRI: KRISTJÁN KRISTJÁNSSON
BLAÐAMENN:
GEIR A. GUÐSTEINSSON, HALLDÓR ARINBJARNARSON (íþróttir),
INGIBJÖRG MAGNÚSDÓTTIR (Húsavíkvs. 96-41585, fax 96-42285),
JÓHANN ÓLAFUR HALLDÓRSSON, ÓSKAR ÞÓR HALLDÓRSSON,
STEFÁN SÆMUNDSSON, ÞÓRÐUR INGIMARSSON
LJÓSMYNDARI: ROBYN ANNE REDMAN
PRÓFARKALESTUR: SVAVAR OTTESEN
ÚTLITSHÖNNUN: RÍKARÐUR B. JÓNASSON
AUGLÝSINGASTJÓRI: FRÍMANN FRIMANNSSON
DREIFINGARSTJÓRI:
HAFDÍS FREYJA RÖGNVALDSDÓTTIR, HEIMASÍMI 25165
FRAMKVÆMDASTJÓRI: HÖRÐUR BLÖNDAL
PRENTVINNSLA: DAGSPRENT HF.
SÍMFAX: 96-27639
Einkavinavæðing
í algleymingi
íslenskir stjórnmálamenn hafa löngum haft orð á
sér fyrir að gera vel við sína. Því er hugtakið
„einkavinavæðing" sérstaklega tileinkað þeim.
Dæmi um einkavinavæðingu er þegar ráðherra
beitir sér fyrir því að ríkisfyrirtæki sé selt við
hlægilega lágu verði til vinveittra einkaaðilja; svo
lágu að nær væri að tala um gjöf en gjald. Nýlegt
dæmi um slíkt er salan á íslenskri endurtrygg-
ingu. Fjörutíu prósenta hlutur ríkissjóðs í því
ágæta fyrirtæki var selt Sjóvá/Almennum, Vá-
tryggingafélagi íslands og fleiri tryggingafélög-
um á 160 milljónir króna í árslok 1992. Talið er að
raunhæfara hefði verið að selja eignarhlut ríkis-
sjóðs fyrir tæpar 500 milljónir króna, þ.e.a.s. þre-
falt hærri upphæð en gert var. Til marks um fá-
ránleika sölunnar má nefna að íslensk endur-
trygging hefði skilað ríkissjóði um helmingi sölu-
verðsins í arðgreiðslur árið sem það var selt! Hér
var því um að ræða sannkallaða gjöf en ekki
gjald. Sala Útvegsbankans er eldra dæmi um
einkavinavæðingu og salan á Síldarverksmiðjum
ríkisins er ef til vill það nýjasta. í öllum þessum
tilfellum er auðvelt að færa rök að því að stjórn-
málamenn hafi ekki gætt fjármuna almennings
sem skyldi.
Önnur hlið einkavinavæðingarinnar eru siðlaus
ráðstöfun opinberra embætta. Mýmörg dæmi eru
um ráðherrar hafi ráðið flokksgæðinga, vini og
vandamenn í stöður hjá hinu opinbera og snið-
gengið með gróflegum hætti hæfustu umsækj-
endurna - það er að segja ef viðkomandi ráð-
herra hefur á annað borð haft fyrir því að auglýsa
starfið laust til umsóknar! Þótt fjölmiðlar hafi
ítrekað vakið athygli á ósómanum láta sumir
stjórnmálamenn engan bilbug á sér finna í þessu
efni. Þar fara Alþýðuflokksmenn tvímælalaust í
fylkingarbrjósti. Enginn stjórnmálaflokkur hefur
gengið jafnlangt í siðlausum embættisveitingum
og Alþýuflokkurinn. Frá nýliðnu ári má nefna að
minnsta kosti tíu dæmi þar sem ráðherrar Al-
þýðuflokksins hafa látið flokksskírteinið og/eða
kunningsskap ráða gerðum sínum, þegar þeir
hafa skipað fólk í toppstöður hjá ríkinu. Þeir hafa
blygðunarlaust ráðstafað embættum til flokks-
bræðra og auglýst þau einungis til málamynda.
Núverandi heilbrigðisráðherra gekk meira að
segja svo langt að skipa nátengdan fjölskyldu-
meðlim í mikilvægt embætti, nokkrum klukku-
stundum áður en lög sem bönnuðu slíkt tóku
gildi! í gær flutti síðan utanríkisráðherra og for-
maður Alþýðuflokksins þjóðinni þau tíðindi að á
árinu yrði gerð veigamikil uppstokkun á utanrík-
isþjónustunni. Fastlega má gera ráð fyrir því að
ráðherrann noti tækifærið til þess að koma enn
fleiri Alþýðuflokksmönnum á ríkisjötuna.
Á síðustu árum hafa kröfur um bætt siðferði í
stjórnmálum, opnari stjórnsýslu og lýðræðislega
ábyrgð sett æ meiri svip á ákvarðanir stjórnmála-
manna víðast hvar á Vesturlöndum - að íslandi
undanskildu. Hér á landi er siðferðið í stjórn-
málaheiminum enn á sama lága planinu, enda
einkavinavæðingin í algleymingi. BB.
Pólítísk afglöp
Komið hefur í ljós, eftir því sem
fréttir herma, að arðbært sé að
styrkja íslenskan skipaiðnað. Að
gera það ekki, hefur verið pólitísk
ákvörðun í gegnum árin. Stjórn og
stjórnarandstaða virðast hafa átt
þessa ákvöröun sameiginlega og
um hana hefur ríkt friður. Ekki
hefur breytt neinu hverjir voru
hvar við hió pólitíska borð hverju
sinni; allir voru samstiga í þessum
pólitísku afglöpum.
Verndartollur settur á
Þegar svo útreikningar koma, sem
sýna hvað skynsamlegt er að gera,
þá ákveður ráðherra að breyta
þeirri niðurstöðu og hafa þessa
ráðstöfun með tvennu móti. Með
því vill ráðherra tryggja að erlend-
ar skipasmíðastöðvar nái ekki
verkefnum frá íslenskum skipa-
smíðastöðvum meó undirboðum.
Efnahagsleg niðurlæging
skipasmíðaiðnaðarins er slík eftir
þessa slæmu meðferð aó til þarf
aó koma sérstök ráðstöfun til þess
að vinna upp þann langa tíma sem
þessi afglöp hafa staðió.
Aukaráðstöfun
Til þess að gera þessum iónaði
kleift að ná sér upp eftir þessar
misþyrmingar, þarf að koma til
ráðstöfun í peningum eða sköttum
umfram það sem ráðherra talar
um. Slíkri aukaráðstöfun þarf að
beita þegar um er aö ræða verk-
efni erlendis frá, sem ekki næóust
annars. Aukaráðstöfun af þessu
tagi gæti gefið iðnaðinum færi á
erlendum verkefnum, sem aftur
gæfu færi á aukinni veltu umfram
innlend viðskipti.
Skipasmíóaiðnaóurinn þarf að
komast úr þeirri aðstöðu að rétt
hjara og í aóstööu til þess að geta
myndað eigió fjármagn og byggt
sig upp tæknilega. Meö slíkri
breytingu á aðstöðu gæti hann
flutt inn í landið ný atvinnutæki-
færi og sýnist mér ástæða til að
vera vakandi fyrir þeim mögu-
leika.
Verkkunnátta og þekking er
mikil í greininni og hafa þeir, sem
nota skip sém hér eru byggó; sjó-
menn og útgerðarmenn, verið
sammála um ágæti greinarinnar.
Mismunun
Ef íslenskum útgerðaraðilum
fyndist sér mismunað með slíkum
sértækum aðgerðum, má benda
þeim á aó mikið erlent styrkjaljár-
magn er fólgið í skipum þeirra.
Þess vegna njóta þeir sparnaðar í
Brynjólfur Brynjólfsson.
vaxtagreiðslum og afborgunum á
hverju ári.
Margfeldisáhrif
Ef vel tækist til meó endurreisn
greinarinnar, gætu áhrilln oróið
ótrúlega margföld og jákvæð fyrir
allt atvinnulif, alveg eins og marg-
feldisáhrifin sem komu á svo nci-
kvæðan hátt fram við hrun grein-
arinnar.
Falin afglöp
Rétt eins og menn hafa nú reiknað
sig frá þessum afglöpum, má
íhuga hvort fleiri slík afglöp liggja
falin í íslensku alvinnulífi. Hvern-
ig væri, að fenginni þessari
reynslu af pólitískum ákvörðunum
í atvinnu- og efnahagsmálum, að
láta gera reikningslega úttekt á
fyrri tíma ákvöróunum stjórn-
málamanna? Eru það ekki pólitísk
afglöp að llytja hráefni út óunnið
á þessum atvinnuleysistímum?
Hvað veldur því að ekki er tckið á
slíkum afglöpum? Er það hirðu-
leysi eða kjarkleysi þingmanna?
Er hugsanlegt að einhver þau lög,
sem hljóta staðfestingu í jóla- og
sumarleyfisruðningi þingmanna út
úr alþingishúsinu, séu þjóðinni
óhagstæð?
Röng meginregla
Sú meginregla stjórnmálamanna,
aó ekki skuli færa til fjármagn í ís-
lensku atvinnulíll, er röng og
óheppileg. Hún veldur cfnahags-
legri tregóu á ýmsum svióurn og
rándýru atvinnuleysi í kjölfarið.
Stjómmálamcnn verða að cndur-
skoöa þessa þráhyggju sína, ekki
síst með tilliti til þess scm komió
hefur í ljós meö skipasmíðaiðnað-
inn.
Taka þarf til endurskoðunar
hversu langt á að ganga í frjáls-
ræði útgerðarinnar hvað varðar
ýmsar athafnir við fiskveiðar og
vinnslu aflans. Risatroll og par-
trollsveiðar getur ekki talist hcppi-
leg þróun á ofnýttri fiskislóð. Ekki
er séð fyrir hvernig gotfiskinum
reióir af þegar farið vcrður að ösla
með slík veiðarfæri í hryggningar-
göngin.
Hvað kostar
útflutningurinn?
Tölur um kostnaó vió atvinnuleysi
er fréttaefni fjölmiöla ööru hverju
og eru þær háar. Fróðlegt væri aó
sjá ef reiknimeistarar fjölmiðla
tækju í citt reiknidæmi útfiuttan,
óunninn fisk og tölur atvinnuleys-
isbóta til að sjá hvað sú ósvinna
kostar þjóóina mikiö. Ekki kæmi
að sök þó líka yröi aóeins litió á
hvað sjóvinnslan kostar þjóðina.
Eg tel að almannafé sé varið til
þess að greiða niður, óbeint, út-
flutning á þessum tveimur mióur
góóu þáttum fiskvciöanna. Það er
gert rneð því að halda fjölda fólks
atvinnulausum og greiða honum
bætur af almannafé.
Eru það mannréttindabrot?
Að meina fólki aðgang að þcirri
sjálfsviróingu scm l'clst í því að
sjá sér og sínum farboróa mcð
vinnu, er skcróing á mannréttind-
um. Verst er þcgar svo cr gert
með stjórnvaldsaðgerðum. Eg
fiokka afskiptalcysi stjórnmála-
manna, eða rangar ákvarðanir í
þessu efnum, sem stjórnvaldsað-
gerðir og þætti slíkt frásagnarvcrt
fréttaefni ef það geröist crlcndis.
Ekki virðast miklar hömlur á
því sem íslenskir útgcrðarmcnn
geta gert í atvinnumálum. Fyrst
eru þaó launamálin; þar cr samió
um laun, sem cru fyrir ncðan fá-
tækramörk, svo hægt sé að vinna
aflann hér heirna. Ekki dugar
þcim það, því þeir fiytja mcgnið
af viðskiptum viö skipasmíðaiðn-
aðinn úr landi og síðan liskinn úr
landi óunninn.
Ekki verður sagt að launafólk í
landinu cigi sér stcrka málsvara í
þinginu þegar horft er (il þcssarar
þróunar. Skammt dugar sú full-
yröing stjórnmálamanna aó þjóðin
eigi auðlindina þegar svona cr
staðió að málum.
Brynjólfur Brynjólfsson.
Höfundur er mulreióslumeisiuri ú Akureyri.
Pétur Ó. Helgason
Hver á tógið?
Eins og þeir vita sem til þckkja,
þá er heimreiðin að Hranastöóum
í Eyjaíjarðarsveit nokkuó brött og
er af þeim sökum oft eríió um að
fara á vetrum. Þessa dagana er
hún öll svelli lögð, eins og raunar
allir vegir nú, og því er ekki auð-
velt að stöðva ökutæki á hcnni ef
hindrun vcróur á vegi.
Síöastliðió haust setti Hitavcita
Akureyrar niður pípuhlið neðst í
heimreióina, og var mcð því að
loka Iandi Botns og Hrafnagils.
Var þetta gert í fullu samráði við
mig og með niínu samþykki og
ekki meira um það að segja.
Síðastlióinn laugardag, 22.
janúar, ók ég niður ísilagða hcim-
reióina, skömmu eftir hádegi. Var
þá föl yfir svelli svo möguleikar
til að stöðva bíl voru ekki miklir.
Þegar ég nálgaóist fyrrnefnt pípu-
hlið sá ég að búió var að strengja
kaóal þvert yfir hlióið í um þaó bil
meters hæð og festa beggja meg-
in. Þar sem ég var á mjög hægri
„Þar sem nú er hart í ári
og menn mega ekki við
því að glata eigum sínum,
þá vil ég gjarnan koma
tógi þessu til rétts eig-
anda, og lýsi ég hér með
eftir honum. Eg veit ekk-
ert hver hann er, en vissu-
lega fellur grunur á viss-
an hóp manna því merki
um umferð hrossa sáust á
veginum.“
feró tókst mér að stöðva bíl minn
áður en ég Icnti á kaðlinum, cn þó
ekki fyrr en bíllinn var kominn út
á sjálft hlióiö, þannig að slys cöa
tjón varð ekki. En hcfði verið
komið aö þessari hindrun í
rnyrkri, eóa hcfði bíl verið ckiö af
aðalveginum upp í hlióió, þá hefði
orðið slys.
Þar sem nú er hart í ári og
mcnn mega ckki við því að glata
cigum sínuni, þá vil ég gjarnan
koma tógi þessu til rétts ciganda,
og lýsi ég hér með cftir honum.
Eg veit ckkert hvcr hann cr, en
vissulcga fcllur grunur á vissan
hóp manna því mcrki um umfcrð
hrossa sáust á vcginum. Hafi eig-
andi tógsins kjark til að keyra
hcimrciðina á Hranastööum cins
og hún cr þessa dagana, þá býö ég
honum í kaffi um leið og hann
sækir tógið sitt. Yl'ir kaffibolla
getum við svo rætt þann þanka-
gang, scm þyrlast um höfuð
þeirra, scm framkvæma slíka hluti
og ég hcf hér lýst. En skorti kjark-
inn þá má hringja í mig.
Um lciö og ég scndi ciganda
tógsins samúðarkvcöjur mínar,
vonast ég til að hann gcfi sig
fram.
Pétur Ó. Helgason.
Höfundur er bóndi uó Hrunustöóum í fiyju-
fjuróursveit.