Þjóðviljinn - 29.04.1958, Blaðsíða 7

Þjóðviljinn - 29.04.1958, Blaðsíða 7
Þriðjudagur 29. apríl 1958 i—: MÓÐVILJINN•.— (7- TVTú um aUlangt skeið *V hefur Tíminn, mál- gagn Framsóknarflokks- ins, birt reglulega greinar, par sem haldið er uvpi mjög eindregnum áróðri fyrir pví að erlend auðfé- lög fái aðstöðu til pess að hagnýta fossa okkar og hveri og koma hér upv stóri&ju í samvinnu við ís- lendinga. Vitað er að hér er ekki um neinar al- mennar bollaleggingar að ræða, heldur hafa valda- miklir menn innan Fram- sóknarflokksins nú um skeið haft náið samband við bandaríska auðhringa kynnt sér hvort peir hefðv áhuga á að stofna fyrir- tœki hér á landi og gert áœtlanir um slík fyrir- tœki í samvinnu við pá Einnig hefur verið Ijóst um nokkurt skeið að stefna Framsóknarflokks- s;¥:;;Í5:S;i^ m Á erlendur auðhringur að drottna yfir íslandi? HvaS á Timinn viS i stöSugum áróSri sinum fyrir erlendri f]ártestingu hérlendis? ins l gengismálum og skattamálum hefur mótazt œ meir af peim viðhorfum að pað yrði að auðvelda erlendum fyrirtœkjum fjárfestingu hér á landi. Einkum hefur bandaríski alúminíumhringurinn komið við pessa sógu, og nú um pfissar mundir eru staddir hér erlendir sér- fræðingar til pess að kanna hvort hagkvæmt vœri að framleiða pungt vatn hér á landi og hag- nýta til pess hveraorku. Röksemdir Tímans Allmikið hefur verið rætt og ritað um stóriðju hérlendis á undanförnum árum, og margvísleg s.iónarmið hafa komið fram. Einkanlega hef- ur þó verið uppi ágreiningur um það, hvernig afla bæri fjár til stóriðju. Sósíalistar hafa haldið því fram að slík . fyrirtæki yrðu að vera alís- . lenzk frá upphafi, en erlent „f.iármagn yrði að fá að láni. Framsóknarflokkurinn hefur . hins vegar haldið þvi fram af , æ meira kat>pi, að hagkvæm- ast væri að veita erlendum auðhringum einkaleyfi með samningum sem jafnf ramt ættu að tryggja hagsmuni Is- lands. Þetta s.iónarmið kom seinast fram í forustugrein Tímans i fyrradag, en þar eru röksemdir blaðsins dregnar saman á þennan hátt: „I tengslum. við þessi mál - er spurningin um erlent fjár- magn, og þá aðstöðu, er við vil.ium veita til þess að það . létti undir í þeirri uppbygg- ingu, sem við vil.ium keppa ,: að^ Unv þessa hlið málsins hefur lítið yerið ; rætt. Hér er ríkjandi mikil tortryggni gangvart erlendu kapítali í landinu og aðstöðu sem það kvnni að skapa. En það hefur lítið verið útskýrt, að ýmsar nágrannaþjóðir hafa langa reynslu í þessum efhum og hafa búið svo um hnútana að erlent fjármagn befur revnst aflgjafi í sókn til betra Hfs, án þess að því fylgdu nokkr- ir verulegir annmarkar. Hér i blaðinu birtust nýlega úrslit skoðanakönnunar í mör^um löndum einmitt um þetta efni. Hún sýndi áð meirihluti í ná- lægum Fmdum telur erlent f.iármagn til heilla í atvinnu- legri uppbyggingu, enda er þá svo um hnútana búið, að innlend st.iórnarvöld hafa tögl og hae:Idir í þeim skint- um, jafnhliða sem þau trygeia að þeir, sem fjármagnið leggja fram, hafi í senn ör- yggi og sæmilegan arð. Það hlýtur að reka að því að ís- lendingar verða að gera þetta dæmi upp og ákveða, hvort þeir vil.ja legg.ia út á þá braut að efla hér stóriðju, með þvi að fá erlent fjármagn til að vera lvftistöngina. Raunar er augl.iðstí að verulegt átak í þessu efni, verður ekki gert nema lagt verði út á ný.ia braut að þessu leyti. Innlend f.iármagnsmyndun er allsendis ófullnæg.iandi til að standa undir stórfelldum framkvæmd- um í sambandi við stórið.iu, og beint lánsfé til slíkra framkvæmda mundi torfengið. Þá er þriðja leiðin sú, að mynda félagsskap við erlenda- aðila, sem yfir kapitaili ráða,' til framkvæmdanna, með þeim tryggingum á báða bóga, sem samkomulag yrði um. Þessa leið háfa ýmsar þjóðir farið • með góðum-árahgri, t.d. Norð- menn: 'ÆJtti -að \vera tiltölnlega^ auðvelt að rata rétta leið í þessum efnum með leiðsögu þeirra, sem langa reynslu hafa að baki>.v Um þessi mál hefur svo lítið verið rætt og ritað hér, að upplýsingar eru af skorn- um skammti. Líklega yrði það því notadrjúgur undirbúning- ur til að auka hagnýtingu náttúruauðlinda landsins, ef unnt væri að upplýsa þetta mál og auka skilning á því, að þarna er leið sem nauðsyn ber til að rannsaka og líklegt er að sé fær til gaghs fyrir alla". Aðeins í nýlendum Lofsöngur Tímans um bless- un erlendrar fjárfestingar er býsna fjarlægur veruleikan- um. Þróunin í heiminum að undanfHrnu hefur einmitt ver- ið sú að þióðirnar: hafa hvar- vetna risið upp gegn erlendu fiármálavaldi og keppt að því að öðlazt sjálfar öll yfirráð yfir auðlindUm sínum. Barátt- an gegn érlendum auðfyrir- tækjum er einmitt meginþátt- urinn í frelsisbaráttu ný- lendubióðanna, og ætti að vera Óþarfi að 'rifja þáreynslu nq.nar unT). Það er hins vegar rétt hjá Tímanum, að þetta hefur engan veginn verið eins alvarlegt vandamál hjá þeim þióðum Vesturevrópu, sem hafa' heiniilað erlenda fjár- festingu hjá sér. t. d. Norð- niönhuin; bg" má þó margt misiafnt3 segja um reynslu beVra einnig:' En í þessum ríkium er ástæðan sú að er- Iend •'•fjáTfesHwg hefur aðeins verið örlítill þáttur í efnahags- fcerfinu.' Hvorki . Noregur né önriur löhd Vesturevrópu liafa neina reynslu af erlendri fjárfestingu í þeim mæli sem rætt er um hér á Iandi; þá reynslu er aðeins að fá úr nýlendunum. Yrði risi í íslenzku efnahagslífi Við verðum æfinlega að minnast þess að Islendingar eru fámenn þjóð og lítils meg- andi efnahagslega. Efnahags- kerfi okkar jafngildir aðeins meðalstóru fyrirtæki í ná- grannalöndunum. Nokkra hug- mynd má t. d. fá af því að auðhringurinn Unilever — sá auðhringur sem við íslending- ar þekkjum bezt og h"fum háft mest samskipti við — notaði á s.l. ári í einar sam- an auglýsingar 4500 milljónir króna — en það er sama upp- hæð og allar þ.ióðartekjur fs- lendinga eru metnar á. Svona smáir erum við, og því meg- um við ekki gleyma, þótt á- stæðulaust sé að fá nokkra minnimáttarkennd af þeim á- stæðum; við þurfum aðeins að minnast þess að reisa okk- ur ekki hurðarás um öxl. Fyr- irtæki, sem flokkaðist til stóriðiu og ætlaði að sel.ia framleiðsluvörur sínar i stór- um stíl á heimsmarkaði, yrði þvílíbur risi í íslenzku efna- hagslífi, að haiin gnæfðí yfir allt ánnað. Kvar, nema í nýlendum? Þegar rætt hefur verið um alúminíumverksmiðju hefur dæmið stundum verið sett upp þannig: Verksmið.ia sem fram- leiddi fyrir 50 mill.ióhir doll- ara á ári, myndi kosta' í f iár- festingu um 100 milljónir doll- ara, og rafstöð handa henni myndi kosta um 60 milljónir dollara. Fjárfestingin ein saman yrði þannig um 2.600 milljonir króna miðað við nu- verandi gengi. Fjárlög íslend- inga eru hinsvegar aðeins rúmlee;a 900 milliónir króna; fjárfestihg í alúminiumverk- smiðju næmi þannig .iafnmik- illi upphæð og er á f járlögum 1 slendinga í þrjú ár. Hvar hef- ur Tíminn héyrt um erlenda f járf estingu, svo umfangs- hiikla, utaii nýlendnanna. : Framleiðsla verksmiðjunnar ei* áætíuð nema! 50 millj- óhum dóllara að vérðmæti á ári, eða um 800 milljónum t Brezk-bandarískur oltuleit- arleiðangur í nálægari Austurlöndum. Sú banda- umfangsmikil í efnahags- ríska fjárfesting sem rætt er um hér á landí yrði svo kerfi okkar, að hún myndi! jafngilda áhrifavaldi olíu hringanna í Araba.löndun um og Suður-Ameríku. króna miðað við núverandi gengi. Sem stendur eru allar gjaldeyristekjur íslendinga um 1500 milljónir króna á ári; framleiðsla líessarar einu verksnuoju næmi þannig meiru en hehningi af því sem þjófíin aflar nú. Hvar hefur Tíminn heyrt um erlend fyrirtæki sen* hafi slíka aðstöðu, utan ný- Iendnanna? Getur sett okkur úrslitakosti Það gefur auga leið að fyr- irtæki sem þetta yrði riki í ríkinu, kríngum það myndi rísa borg með mörgum þús- ~-. undum íbúa, það yrði ger- bylting í atvinnulífi íslend- inga. Og hinir erlendu eigend- ur fyrirtækisins gætu hverær sem væri sett Islendingum stólinn fyrir dyrnar. Um leið °g þjóðin væri orðin háð verksmiðju s>em þessari og framleiðsla hennar væri orð- inn m.icg ríkur þáttur í at- ^innulífi fslendinga, kannski þriðjungur útflutningsinss, gætu eigendurnir, hinir er- lendu auðmenn, farið að setja okkur kostina. Þeir gætu sett skilyrði um gengi íslenzkrar krónu, um skatta og skyldur, um kaupgjald; — hótunin um að stöðva verksmið.iuna að öðrum kosti væri slíkt vopn að gegn þvi yrði fátt um vam- ir. Þá gætu Islendingar hætt að deila um það árlega hvern- ig þeir eigi að leysa efnahnsrs-' vandamál sín, þá yrði AIþins;i og ríkisstjórn formið eitt: valdboð risafyrirtækisins réði úrslitum um allt. Slíka, rð- stöðu hafa erlend auðfélög einmitt haft í nýlendunum: en hvar getur Tíminn bent á hlið- stætt ástand i Vesturevrópu? f engu Vesturevrópuríki geta erlend fyrirtæki sett kosW á þennan hátt; framleiðsla þeirra er svo lítill hluti af Framh. á 10. síðu .

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.