Þjóðviljinn - 09.01.1973, Blaðsíða 2

Þjóðviljinn - 09.01.1973, Blaðsíða 2
2 SÍDA — ÞJÓDVILJINN Þriðjudagur 9. janúar 1973 Karítas Skarphéðinsdóttir Fædd 20. janúar 1890 - Dáin 29. des. 1972 t dag er jarðsungin frá Fossvogskirkju Karítas Skarp- héðinsdóttir verkakona frá tsafirði, en hún andaðist 29. desember siðastliðinn á Hrafnistu. Karitas Skarphéðinsdóttir var fædd 20. janúar 1890 i Æðey . Foreldrar hennar voru Skarphéð- inn Eliasson og kona hans Petrina Asgeirsdóttir. Hún ólst upp með foreldrum sinum i Æðey og fleiri bæjum við tsafjarðardjúp, og fór mjög ung aö vinna fyrir sér hjá vandalausum. Hún giftist Magnúsi Guðmundssyni 6. nóvember 1907, en hann var þá ekkjumaður. Þau stofnuðu þá eigið heimili og áttu heima á ýmsum bæjum við Djúp fram til ársins 1920, eða 1922, er þau fluttu til tsafjarðar. Magnús andaðist á Elliheimil- inu á tsafirði 3. janúar 1959, tæp- lega niræður að aldri. Var Karitas þá fyrir allmörgum árum flutt til Reykjavikur. Karitas og Magnús eignuðust átta börn. A lifi eru Svanberg, sem er búsettur i Hafnarfirði, Aðalheiður, Skarphéöinn, Einar og Páiina, sem öll eru búsett i Reykjavik. Dáin eru Petrina, Þorsteinn, sem var skipstjóri á Pétursey, en það skip fórst með allri áhöfn 1971, og Halldóra, sem andaðist á Isafirði barn að aldri. Þau Karitas og Magnús höfðu þannig fyrir mikilli ómegð að sjá, og uðru af þeim sókum að vinna bæði utan heimilis, þegar ein- hverja vinnu var að fá, en það var olt al' skornum skammti, sérstak- lega á kreppuárunum fyrir og eft- ir 1930. Vann Magnús aðallega við smiðar, en Karitas stundaði þá verkakvennavinnu sem mest gaf i aðra hönd, en það var að vaska sallfisk. Auk þess var hún i sildarvinnu a Siglufirði á sumrin. Þetta voru hvort tveggja óþrifa- leg og erfið störf, og aðeins fær duglegu og kappsömu lólki. Hér var um að ræða ákvæðisvinnu, sem var svo illa borguð, að aldrei mátti slaka á, ef ná átti örlitiö meiri tekjum en venjulegum dag- launum verkakvenna. Aðbúnaður við þessa vinnu, sérstaklega fiskvöskun, var auk þess þannig, að ekki var mönnum bjóðandi, og nútimafólk mundi ekki trúa ef lýst væri i öllum atriðum. Vaskið byrjaði venjulega siðarihluta vetrar og stóð yfir allt vorið. Athafnasvæðið var sums staðar undir berum himni, en oftast i skjóli og tjaldað fyrir til að verjast verstu næðingunum. Annars staðar, einkum á stærri firkverkunarstöðvum, var vaskað i húsi, sem oftast þurfti að vera opið i báða enda.svo vindur næddi þar um. 1 frosti þurfti oft að HORN ' SÍÐU Sofandi dómsvald Skýrt er tekið fram i lögum, að óheimilt skuli að auglýsa happdrættismiða með vöru- tegund, auk þess sem bannað er að gefa slika miða með vörutegundum. Þá eru og ný- leg lög sem banna auglýsingar á tóbaki. t haust er leið, hleypti ein- hver hugmyndarikasti bissn- esmaður landsins, Rolf Johansen, af stað auglýsinga- herferð fyrir einni tóbaksteg- und sinni. Einn liður þessarar auglýsingar var, að fólk, sem keypti ákveðna tegund vindl- inga, hlyti happdrættismiða i kaupbæti. Þjóðviljinn benti á ólögmæti þessara verzlunarhátta þegar brjóta klaka af vöskukössunum áðuren byrjað var að vaska upp úr þeim. í þessu iskalda vatni þurftu verkakonur svo að vaska fiskinn, og þurftu þá að hamast eins og kraftar frekast leyfðu til þess eins að halda á sér hita. Þessa erfiðu vinnu stundaði Karitas flest árin sem hún átti heima á tsafiröi, og þurfti þar að auki að sinna störfum á fjöl- mennu heimili. Vinntidagurinn varð þvi oft langur og erfiður. Dagvinnutiminn á þessum ár- um var 10 stundir. Frá þessu var þó vikið þegar mest þótti við liggja, og voru vöskukonur þá kallaðar til annarrar vinnu þegar raunverulegu dagsverki var. lokið. Eg kynntist Karitas, manni hennar og börnum, um eða eftir 1930. Það ár var Kommúnista- flokkur fslands stofnaður, og voru þau Karitas og Magnús meðal stol'nenda f lokksdeildar á tsafirði. Hún starfaði einnig mikið i verkalýðsfélaginu Baldri, en á þessum árum var mikið starf i þvi félagi og lundir tiðir og stundum hávaðasamir, þvi oft urðu þar harðar deilur, en hér er tæpast viðeigandi að rekja þá sögu. Ég vil þó ekki láta hjá liða að geta tveggja hagsmunamáia verkafðlks, sem Karitas beitti sér sérstaklega fyrir. Annað var krafan um bættan aðbúnað við saltfiskvöskun, þar sem meðal annars var farið fram á, að vatninu sem vaskað var úr, væri haldið það heitu, að ekki þyrfti að byrja á þvi að brjóta klaka al vöskukössunum þegar vinna skyldi hefjast á morgnana. Hitt malið var krafa um kaffi- stofu á vinnustóðum, en á þessum árum varð verkafólk að drekka kafiið sitt svo að segja hvar sem það var statt, og lengi vel var enginn ákveðinn kaffitimi. Bæði þessi mál mættu mikilli mótspyrnu atvinnurekenda, verkalólks og lorystumanna þess, þó að mörgum muni þykja það iurðulegt. Mun þar einkum hafa um ráðiðótti við að missa atvinnu el' bornar voru fram ástæðulausar krófur, en á þessum árum þótti krafan um bætta aðstóðu á vinnu- stað jaðra við guðlaust athæfi. Ekki man ég hvort krafan um að hita valnið i vöskukössunum naði iram að ganga, enda er sú atvinnugrein fyrir löngu lögð nið- ur. Þó var i kjarasamningum 1944 sett það ákvæði, að fiskþvotta- vatnið skyldi hitað upp eins fljótt og atvinnurekendur sæju sér það l'ært. Það liðu lika mörg ár þar til kraf'an um kaffistofu á vinnustaði náði fram að ganga. Nú er það ekki talinn boðlegur vinnustaður. ef ekki er þar kaffistofa með sæmilegum húsgögnum. Verka- fólkið sem drekkur kaffiö við svo þægilegar aðstæður sem nú, mætti gjarnan minnast þess, að harða og langa baráttu þurfti til aðkoma fram svo sjálfsögðum og nauðsynlegum þætti. Þó að þessi tvö mál hafi sér- staklega verið nefnd hér beitti Karitas sér fyrir mörgum hagsmunamálum verkafólks. Af þessum sökum varð hún fyrir aðkasti afturhaldsafla og jafnvel alþýðufólks. Það þótti á þessum árum ekki hæfa af „vóskukerlingu" að standa uppi i hárinu á máttarvöldunum. Karitas starfaði mikið i Kommúnistaflokknum og átti meðal annars sæti á lista hans i þau tvö skipti sem hann bauð íram til bæjarstjórnar hér á tsafirði. Einnig starfaði hún mikið i Sosialistaflokknum eftir að hann var stofnaður, og var á sameiginlegum lista hans og Alþýðuflokksins við bæjar- stjórnarkosningarnar 1938. Aldrei var Karitas svo bundin brauðstritinu og heimilisstörfum, að hún gæfi sér ekki tima til þess að vinna að hugsjónamálum sin- um og hagsmunamálum þess l'ólks sem hún starfaði með. Hún var ágætur fulltrúi verkafólks sem skilur hlutverk sitt i þjóðfé- laginu og hefur til að bera nauð- synlegan stéttarmetnað. Enginn skyldi þó halda að hún hafi af þessum sökum slegið slöku við þau störf sem hún þurfti að vinna eða vanrækja heimili sitt. Þar var öllu vel við haldið, þrátt fyrir lélega ibúð i niðurgröfnum kjallara. Karitas mun hafa talizt kona i meðaiiagi að vexti, grannvaxin og létt i hreyfingum. Hun hélt sig vel i klæðaburði, og fékk fyrir það glósur frá búrakörlum og öðrum, sem töldu að almúgafólk hefði engan rétt til að ganga sómasam- lega til fara. Hún var ein af þeim, sem ekki lét baslið smækka sig. Hún kunni vel að koma fyrir sig orði og flutti mál sitt af einurð og festu. Eftir að hún fluttist frá tsafirði lylgdist ég litið með ferli hennar en veit þó, að á meðan heilsan entist var áhuginn fyrir fram- gangi góðra mála sá sami og áður. , Fyrir þær sakir er gott að minnast hennar við leiðarlok. Halldór Ólafsson. t dag fer fram útför Karítasar Skarphéðinsdóttur. Hún andaðist að Hrafnistu i Reykjavik þann 29. desember s.l. Karitas var fædd 20. janúar 1890 i Æðey á tsafjarð- þeim var hieypt af stokk- unum. Að sjálfsögðu sá dóms- valdið ekki ástæðu til að at- huga málið, enda mikið að gera við að elta uppi brjóst- sykursþjófa og aðra slika stór- glæpona. Svo liður aðþviaðdraga átti i þessu ólöglega verzlunar- happdra'tti. en vinningur i þvi var eitt stykki bill. Og til að l'á lógmætisstimpil á verknaðinn, og að likindum einnig til að fá útrás fyrir prakkaraskap sinn, húrraði auglýsandinn sig niður á skrif- sloíur bæjarfógetans i Reykjavík, boðaði blaðamann og ljósmyndara Morgunblaðs- ins á vettvang, svo ekki l'æri milli mála hvað um væri að vera, og l'ékk löglærða og hálaunaða opinbera starfs- menn löggæzlunnar til að draga út vinninginn i happ drættinu ! Það fer ekkert á milli mála, að menn eins og umræddur bissnesmaður gefa lifinu tals- vert gildi, með strákslegum uppátækjum, og er það sannarlega góðra gjalda vert. En samt sem áður þykir mörgum sem um þverbak keyri, þegar sofandaháttur dómgæziumanna þjóðarinnar er slikur, að þeir eru hafðir að fiflum. og fengnir til að inn- sigla ólógmæti með stimpli löggæzlunnar. Sá ágæti forsætisráðherra, Ólal'ur Jóhannesson, benti á það i áramótaávarpi sinu i sjónvarpi og útvarpi að fólk mætti gjarnan leggja af þann Ijóta sið að gera kröfur um eitt og annað, og a'vinlega til ann- arra en sjálfs sin. Hitt væri nær að taka upp þann þátt áð gera kröfurnar íil sjálfs sin. Þetta er mikið rétt. En er þá ekki rétt að ráð- herrann, sem jafnframt er dómsmálaráðherra. geri þá kröfu til sjálfs sin, að undir- menn hans, dómgæzlumenn landsins, sitji ekki i sætum með hans samþykki eftir að hafa gert sig að fiflum i augum alþjóðar. Svo ekki sé nú talað um þá sjálfsintilkröfu að endurskipu- leggja dómskerfið. Eða var þvi kannski ekki lofað ein- hversstaðar. einhverntima? -úþ ardjúpi, dóttir hjónanna Petrinu Ásgeirsdóttur frá Látrum i Mjóa- firði og Skarphéðins H. Eliasson- ar frá Garðstöðum i ögursveit. Tæplega ársgömul missti Karitas móður sina og varð faðir hennar þá að leysa upp heimilið, en Karitas var þriðja dóttir þeirra hjóna. Henni var þá komið fyrir að Laugabóli i Laugardal. Hún fluttist aftur til föður sins er hann giftist á ný og ólst upp i Efstadal i Laugardal og siðar á Gunnars- eyri i Skötufirði. Árið 1907 giftist hún Magnúsi Guðmundssyni, sjó- manni, og bjuggu þau fyrst að Borg i Skótufirði, siðar i Hnifsdal, en fluttu þaðan til tsafjarðar árið 1921. Þau hjónin eignuðust 10 börn. Tvö barnanna dóu i frum- bernsku en þrjú önnur misstu þau uppkomin. Arið 1939 slitu Karitas og Magnús samvistum og fluttist hún þá suður með yngstu börnin. Það mun hafa verið árið 1950, að fundum okkar bar saman. Hún flutti til Hafnarfjaröar það ár með ungri uppeldisdóttur og tók á leigu ibúð i næsta nágrenni við mig. Ég starfaði með Karitas um 15 ára skeið i Sósialistafélagi Hafnarfjarðar og kynntist henni þá allvel, en þó bezt er hún vann vetrarlangt á heimili okkar hjón- anna. Karitas var frið kona, lágvaxin og grönn. Kvik i hreyfingum, glaðlynd en skaprik. Hún hafði fengið litla skólamenntun i æsku, en ekki duldist að hún var mjög eðljsgreindoghafði aflað sér mik- illar þekkingar. Það orkar vart tvimælis, aö sú kona er öðrum til fyrirmyndar sem ómenntuð elur upp stóran barnahóp i mikilli fátækt^vinnur erfiðustu útivinnu jafnframt, en gefur sér samt tima til að gera sér grein fyrir þjóðfé- lagsmeinum samtiðarinnar og snúastgegn þeim af öllu afli. Arin sem Karitas bjó á tsafirði voru hennar þróttmestu ár, þá barðist hún hart i verkalýðsmálum, fylgdi fyrst róttækari armi Al- þýðuflokksins, en gekk i Kommúnistaflokkinn þegar hann var stofnaður. Karitas sagði mér, að þegar hún mætti á fundum eða til átaka við atvinnurekendur og önnur afturhaldsöfl á Isafirði, hefði hún jafnan skartað þvi bezta, en isfirzkir borgarar mis- skildu þennan þátt skapgerðar hennar. Ég minnist á þetta hér, af þvi að ég held, að eðlisgreind hennar, hörö lifbarátta og þráin eftir fegurð — fögru mannlifi — hafi gert hana að þeim góða bolsévika sem bæði ég og aðrir samherjar hennar dáðum svo mjög. Allt lifsstarf Karitasar, hvort heldur var við Isafjarðar- djúp, úti á Álftanesi, suður á Vatnsleysuströnd eða i Hafnar- firði, einkenndist af óbilandi dugnaði, fórnfýsi og réttlætis- kennd. Starf hennar, sem og fleiri verkamanna og kvenna, er höfðu skilning á áræði, mótar þau lifs- kjör sem þjóðin býr við i dag. Þess er vert að minnast. Eins og svo margt af þvi fólki sem nú er að kveðja, var Karitas mjög ljóðelsk. Hún kunni firn af kvæðum og visum og hafði vanizt kveðskap i æsku. Eftir að hún kom til Hafnarf jarðar gerðist hún félagi i Kvæðamannafélagi Hafnarfjarðar; eignaðist hún þar marga góða vini og naut á fund- um félagsins ánægjustunda sem hún var þakklát fyrir. Lif Karitasar var oft hart; sárt var fyrir hana að missa tvær upp- komnar dætur úr berklum eftir langvarandi vanheilsu, en eflaust var erfíðust raunín er sonur henn- ar Þorsteinn fórst á striðsárun- um. Hann var skipstjóri á m/s Pétursey er lagði úr Vestmanna- eyjahöfn hlaðin fiski áleiðis til Englands. Skipið var skotið niður og fórst öll áhöfnin. Fréttir af ör- lögum þess bárust ekki fyrr en eftir langan tima. Þegar ég kveð nú Karitas, þá þykist ég þess fullviss af kynnum minum við hana, að hún var ham- ingjusöm þrátt fyrir þá mörgu erfiðleika er uröu á vegi hennar. Hún var baráttumanneskja. Hún gat ekki svæft samvizku sina með aðgerðaleysi. Hún fann lifsfyll- ingu i verklýðs- og stjórnmála- baráttu og taldi réttilega, að með þvi væri hún að leggja afkomend- um sinum meira til en hún hefði gelað orkað ella. Börn hennar á lifi eru: Svanberg skipstjóri, Ein- ar verkamaður, Palina verzl- unarmær, og uppeldisdóttirin Alda Tómasdóttir. Afkomendum Karitasar og venzlafólki sendi ég samúðarkveðjur. Karitas, haf þú þökk. Kristján Andrcsson. ALLT A GAMLA VERÐINU Ódýru Astrad transistorviðtækin, 11 og 8 bylgju viðtækin frá Koyo, stereosamstæð- ur, stereomagnarar með FM og AM, stereoradiófónar, hátalarar, kasettu- segulbönd, bilaviðtæki, kasettur, stereo- heyrnartæki o.m.fl. Athugið, póstsendum. F. BJÖRNSSON, Bergþórugötu 2. Opið eftir hádegi, laugardaga fyrir hádegi. Simi 23889. SENDILL óskast i sjávarútvegsráðuneytið hálfan daginn — eftir hádegi. — Æskilegt að við- komandi hafi hjól og sé ekki yngri en 12 ára. Sjávarútvegsráðuneytið 8. janúar 1973.

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.