Þjóðviljinn - 24.12.1974, Qupperneq 44

44 SÍÐA — ÞJÓÐVILJINN — Jólablað 1974
Framhald af bls. 13
veginn þannig, að þar sem aldrei
var reiknað með öðru, þá varð
ekki úr að það yrði sett á blað. Og
úr því svo er, þá held ég sé aðeins
um eina leið að velja.
Við skrifum borgarráði bréf. í
þvi bréfi verðum við að draga
ljóslega fram hættuna sem ibúum
hverfisins stafar af þessari ráð-
stöfun. Við verðum að túlka i
þessu bréfi tilfinningar okkar til
þessarar heimabyggðar, sem við
reistum fyrir eigið fé og við verð-
um að undirstrika það, að við ætl-
um ekki að láta misvitur borgar-
yfirvöld eyðileggja tilveruna
fyrir okkur með einu pennastriki,
einum kaupsamningi.
Gamalmennahæli i þessu
hverfi! hvæsti nú Friðfinnur rit-
stjóri og rauð augu hans hvimuðu
i umgjörðinni, litil og daufleg.
Hann tæmdi glas sitt áður en
hann sagði: Við notum auðvitað
blaðið. Við söfnum saman undir-
skriftum allra húseigenda i
hverfinu og látum þær fylgja
bréfinu. Ég læt svo taka myndir
og skrifa frétt um það, þegar
borgarstjóra verður afhent bréfið
frá okkur, jafnframt þvi sem það
verðurhamrað á málinu dag eftir
dag. Ég læt taka viðtöl við hvern
einstakan ykkar, konur ykkar og
börn. Það verður að útmála hætt-
una i sem greinilegustum litum.
Við verðum að berjast fyrir fetti
okkar.
V
Ljóskastarar lystu upp fram-
hliðar húsanna I Glæsibrekku,
marglitar perur reyndu að
bregða hátiðablæ á verandir,
þakskegg og gluggasyllur. Ljós-
ker lýstu gangstiga milli hús-
anna, og hin volduga byggð
brekkunnar virtist drottna geð-
prúð og makindaleg yfir öðrum
og myrkari borgarhlutum.
1 velbúnum stofum brekkunnar
brunnu vindlar. Stundum jók
malandi bifreiða á velsældar-
braginn þegar hún skaust upp
steypta heimreið, hlaðin loðfelds
sveipaðri eiginkonu, og húsin
héldu áfram að taka við varningi i
kapp við neyslu hinna dugmiklu
Ibúa.
Glæsibrekka var byggð til að
standa að eilifu. Þar höfðu bygg-
ingameistarar lagt sig fram um
að skapa umgjörð hins eilifa
heimilisfriðar, geðspektar og
góðrar meltingar.
En þessa skammdegisdaga,
sem þessi saga gerðist, rikti
leiðindaástand I Glæsibrekku.
Heimilisfriðurinn var ekki lengur
til staðar, nema þá rétt á yfir-
borðinu. Taugapilluglösin tæmd-
ust hraðar en ella, sumir juku
reykingar meira en góðu hófi
gegndi og ferðum I áfengis-
verslunina fjölgaði.
Hvað olli þessu erfiða tauga-
striði? Vitanlega gamalmenna-
hælið sem vofði yfir byggðinni,
spillti framtiðarsýn húsfrúnna og
ruglaði reglubundinn lifstakt hús-
bændanna þannig að margir
þeirra vissu ekki lengur sitt rjúk-
andi ráð. Hafði maður þá engan
rétt til að standa á? Getur eitt-
hvert félag úti i bæ ákveðið á
fundi að eyðileggja tilveru hóps
manna og jólagleði, breyta verð-
gildi peninga þeirra og vinnu?
Friðfinnur ritstjóri þráspurði
sjálfan sig þessara spurninga og
margra fleiri.
Síðkvöldin I Glæsibrekku voru
ekki eins yndisleg og oft áður. Nú
skutust menn milli húsa, héldu
skyndifundi, börmuðu sér saman
og juku þannig á þá allsherjar ör-
væntingu sem smám saman var
farin að einkenna Glæsibrekkulif-
ið.
1 hvita húsinu á brekkubrúninni
gekk Hávarður um gólf. Kannski
hefur honum liðið manna verst i
þessu stríði. Kannski gerði hann
sér best grein fyrir þvi, hversu
mjög gamalmennahæli I hverfinu
hans gæti breytt þvi, ruglað hina
hetðbundnu hrynjandi hvers-
dagslifins og lækkað gengi Glæsi-
brekkukrónunnar.
Og það var ekki aðeins að stað-
reyndirnar hvolfdust yfir foringj-
ann i hvita húsinu, heldur Iika
það, að kona hans, Hrafnhildur,
sem allir öfunduðu hann af og
elskuðu þegar þeir voru komnir
undir sæng á kvöldin, hún lét sig
þetta engu skipta.
Þegar karlmennirnir i hverfinu
skutust milli húsa og heim til Há-
varðar að ræða gamalmenna-
hættuna, þá var Hrafnhildur
hvergi nærri. Hún sat niöri i gufu-
baði, las róman I svefnherberginu
eða stjórnaði kvenfélaginu.
Stundum kom hún heim i endann
á nágrannafundi og þá hæddist
hún að þeim. Hún lét sig einu
sinni hafa það að kalla þá, ein-
býlishúsaeigendur i brekkunni,
sætabrauðsdrengi með merar-
hjörtu!
Það er þreytandi að búa við það
til lengdar að sæta stöðugt
hæðnisfullri gagnrýni. Stundum
var Hávarður jafnvel ekki viss
um að kona hans kysi réttan
flokk. Og I seinni tið, eftir að
gamalmennahættan varð að
veruleika, þá fannst honum hæðni
hennar minna einum um of mikið
á málflutning ábyrgðarlausra
vinstri manna. Hávarður hratt
þessari hugsun jafnan frá sér,
þegar hún leitaði á: maður er
ekki giftur komma, andskotinn
hafi það!
VI
Þrettánmenningarnir voru á
fundi hjá Hávarði. Bókaherbergið
var mettað vindlareyk, koniak i
glösum,og jólaljósin vörpuðu sér-
kennilegum bjarma inn I her-
bergið. Hávarður stóð á miðju
gólfi, klæddur silkislopp, og hann
talaði til félaga sinna af þeim al-
vöruþunga sem jafnan gæddi orð
hans sannfæringarkrafti. Hrukk-
an milli augna hans dýpkaði og
hann beindi orðum sinum einkum
til Friðfinns.
Undirskriftirnar og löng samtöl
við borgarstjórann hafa ekki bor-
ið árangur. Nú verðum við að
hefja annars konar aðgerðir. Ég
held að fólk geri sér ekki ljósa
grein fyrir þeirri hættu sem af
gamalmennum stafar. Við hér
inni vitum vel, hvað það þýðir
fyrir okkur, efnahagslega, að fá
gamalmennafjöld I hverfið, en
það er ekki eina hættan.
Eins og þið hafið séð, hefur
Friðfinnur látið blaðið birta
greinaflokk um glæpi gamal-
menna i Sviþjóð. Gamalt fólk er
oft slitið úr tengslum við þjóðfé-
lagið og þeim fjölgar stöðugt,
óalda- og glæpaflokkunum, sem
gamalt fólk myndar.
Gamalmenni eru hættuleg,
þegar þau eru látin valsa alger-
lega á eigin spýtur I Ibúðahverfi.
Ég reyndi að benda borgarstjór-
anum á þessa hlið málsins, en
hann sagði aðeins að við borgar-
arnir, yrðum að taka málið I okk-
ar hendur. Það er afar erfitt við-
fangs. Takið eftir þvi, að borgar-
yfirvöld hafa gætt þess að gera
ekkert það I málefnum aldraðra,
sem gæti lengt lif þeirra. Raunar
hefur árum saman verið haldið
fram leynilegri stefnu, sem miðar
að þvi að koma gamalmennum á
kaldan klakann, losna við ellina.
Ellivinafélagið hefur hinsvegar
orðið þrándur i götu eðlilegri út-
rýmingu 'gamalmenna. Eins og
þið vitið, þá hefur þessu félagi
tekist að skapa sér þann sess i
hugum almennings, að fólk styð-
ur þetta félag með fjárframlög-
um, kaupir af þvi happdrættis-
miða og greiðir götu þess á ýmsa
vegu. Nú er félagið orðið svo
stöndugt að það kaupir hús hér i
okkar hverfi.
Friðfinnur ritstjóri marði
sundur vindil sinn i öskubakka og
hreytti út úr sér með samanbitn-
um vörum: það er alveg nóg að
horfa upp á hvers kyns ræfla og
afbrotamenn annars staðar I
borginni, þótt maður þurfti ekki
að horfa framan i afgamalt, snar-
ruglað og rytjulegt fólk þegar
heim kemur.
Kristó leit upp á Hávarð: mér
hefur dottið nokkuð I hug.
. Láttu það koma.
Við kaupum gamalmennin af
okkur.
Það er búið að ganga frá kaup-
um á fjandans húsinu.
Ég á við að við verðum að
kaupa hús eða byggja hús utan
við borgina, jafnvel langt úti i
sveit. Það hús útbúum við með
öllum þeim tækjum og dóti sem
þarf i fullkomið elliheimili. Við
höfum húsið svo stórt, og höfum
dvalarkostnaðinn þar svo lágan,
að engum dettur i hug að koma
gamalmenni af sér á annan stað
en á okkar heimili.
Það var þögn i bókaherberginu
um stund. Hávarður stóð út við
gluggann og reykti. Loks sneri
hann sér við, og það lék bros um
varir hans: Kristó, þú ert snill-
ingur!
Við byggjum sjálfir elliheimili
fjarri alfaraleið. Við reisum stór-
hýsi einhvers staðar I fjandanum.
Og við hefjum söfnunarherferð
um allt land. Við látum fólk
skjóta saman I eitt allsherjar elli-
heimili fyrir landið og leysum
þennan ellimálavanda I eitt skipti
fyrir öll.
Tólfmenningarnir, gestirnir i
hvita húsinu þetta örlagarlka
kvöld, bættu á glösin og skáluðu
fyrir hugvitssemi Kristós, en Há-
varður settist við ritvél slna og
skrifaði á blað:
Borgari! Astandið i ellimálum
þjóðarinnar er geigvænlegt.
Hvað verður um þig, þegar þú
eldist? Ætlar þú að lenda á
vergangi vegna þess að þú getur
ekki lengur unnið fyrir þér? Vilt
þú ekki eiga visan samastað þeg-
ar hrörnunin ber krafta þina ofur-
liði?
Borgarar! Sameinumst enn
einu sinni. Tökum myndarlega á
og byggjum stórt elliheimili i
faðmi fjallanna, þar sem sérhver
borgari á vist að geta eytt ævi-
kvöldinu i friði og ró.
Borgari! Láttu I dag smáræði
af hendi rakna, og á morgun get-
um við hýst ellina á einum stað.
Kristó var gerður að söfn-
unarstjóra, Hávarður að pólitisk-
um áróðursstjóra ellivarnaher-
ferðarinnar, og Friðfinnur sá um
að berja sannleikann rétt einn
ganginn inn I kollana á fólki.
VII
Nú veit hver skynugur lesari,
að það sem á undan er komið, er
ekki saga, miklu fremur formáli
sem leiðir lesarann beint inn I þá
atburðarás sem skiptir máli. Frá-
sögn af þeim viðburðum er stutt
og við lesum slikar sögur á hverj-
um degi I dagblöðum eða á sér-
stökum fregnmiðum sem smeygt
er inn um bréfalúgur.
Þrettánmenningarnir stofnuðu
félag og buðu þeim inn að ganga,
sem vildi berjast gegn hrörnun á
almannafæri.
Hrörnunarfélagið, eins og sum-
ir kölluðu það, kom saman og
borðaði hádegisverð á miðviku-
dögum. Eftir mat var haldið
erindi um hrörnun, og söfnunar-
baukur fylltist af mynt. Happ-
drætti var komið i gang og fólkið i
rikinu las um það daglega i blöð-
unum og heyrði það I útvarpinu,
að mikil söfnun stæði yfir til að
bjarga gamalmennum úr borg-
inni.
Það er best fyrir gamla fólkið
að vera úti i sveit. Komu ekki
flestir þeir sem nú eru öldungar
úr sveit? sögðu þrettánmenning-
arnir, þegar fréttamenn ræddu
við þá.
Þjóðin tók undir með þrettán-
menningunum úr Glæsibrekku og
innan tveggja ára frá þvi Frið-
finni ritstjóra fannst sem verið
væri að taka frá honum jólagleð-
ina, var fyrsti gamalmennahóp-
urinn fluttur i nýja elliheimilið i
afdalnum.
Mikil veisla var haldin I elli-
heimilinu. Þrettánmenningarnir
fóru sjálfir með konur sinar og
drukku kókó dagpart.
Llfið i Glæsibrekku er fyrir
löngu komið I eðlilegar skorður,
en um það les maður ekki I blöð-
unum, og þvi lýkur sögunni hér.
Farsælt komandi ár
Þökkum gott samstarf og viðskipti á
liðnum árum.
Kaupfélag Langnesinga
Þórshöfn — Bakkafirði
UPPSATUR — VIÐGERÐIR
NÝSMÍÐI — EFNISSALA
2 dráttarbrautir og 20 skipastæði
skapa hagkvæm skilyrði fyrir
fljóta og góða þjónustu
Skipasmíðastöð
Njarðvíkur
Sjávargötu 6-10 Ytri Njarðvík.
Símar 1250 og 1725.