Þjóðviljinn - 09.05.1985, Blaðsíða 4

UEIÐARI
Eiu frystitogarar rétta leiðin?
Það er ekki ofmælt að hin hnitmiðaða upp-
bygging togaraflotans hér á landi skipti á sínum
tíma sköpum fyrir atvinnulíf þjóðarinnar. Menn
skulu ekki gleyma, að það voru einmitt íslenskir
sósíalistarsem áttu ríkan þátt í að móta hana. Af
því hlutverki fyrirrennaranna getur hreyfing sós-
íalista verið stolt í dag.
Nú hillir hins vegar undir nokkuð örlagaríka
þróun sem kynni á stuttum tíma að gerbreyta
hlutverki togaranna sem atvinnugjafa fyrir fólk í
landi. Þessi þróun felst í því að aðilar í útgerð eru
nú mjög víða að breyta togurunum yfir í frysti-
togara, þar sem aflinn er að verulegu leyti unn-
inn í neytendapakkningar um borð í skipunum.
Arðsemissjónarmið ráða þessum breytingum
og frá sjónarhóli útgerðaraðilanna er vafalaust
rétt að málum staðið. En um leið er Ifka verið að
taka atvinnu frá fólki, sem áður innti framvinnslu
aflans af höndum í landi. Umsvifamiklar
breytingar í þessa veru á togaraflotanum kunna
því að leiða til verulegs atvinnusviptis. Við erum
þjóð í örum vexti - við þurfum að skapa atvinnu
handa fjölda vinnufúsra íslendinga á næstu
árum, og því er rétt að menn staldri við og íhugi
hvort breytingar á togaraflotanum í þessa veru
séu alls kostar réttar, og hvort mögulega megi
betur að þeim standa.
Samkvæmt skýrslu sem Ólafur Gunnarsson
verkfræðingur vann fyrir Framkvæmdastofnun
að beiðni Geirs Gunnarssonar alþingismanns
þá voru í fyrra alls fjórir frystitogarar í landinu
sem veiddu sex þúsund tonn af botnfiski. I dag
er hins vegar hafinn undirbúningur að breyting-
um á 12 skuttogurum í viðbót og skýrsla Ólafs
greinir frá að hlutdeild frystitogaranna í heildar-
botnfiskafla togaraflotans muni á næstu árum
vaxa upp í 100 þúsund tonn. Það þýðir í raun að
nærfellt þriðjungur togaraaflans mun fiskast á
frystitogurunum.
Ástæða þessa er einföld: á síðasta ári var
meðalskuttogarinn rekinn með rúmlega 41
prósent tapi - en meðalfrystitogari er í dag rek-
inn með rösklega 4 prósent hagnaði! Með öðr-
um orðum: frá sjónarhóli eigenda togaranna er
auðvitað miklu hagkvæmara að breyta togurun-
um yfir í frystiskip. Það er í hæsta máta eðlilegt
að einstakir eigendur togara leiti í hámarks-
gróða.
Frá sjónarmiði heildarinnar lítur dæmið hins
vegar öðru vísi út og ekki jafn gróðavænlega. í
fyrsta lagi veldur þetta verulegum atvinnumissi í
landi og gæti haft hrikalegar afleiðingar í smærri
byggðarlögum. Þeim kynni fyrir vikið að vera
hrundið út í darraðardans atvinnuleysis, sem
hingað til hefur einungis verið þekkt af afspurn
frá löndum sem búa við illræmdar íhaldsstjórnir.
í öðru lagi er mjög margt sem bendir til þess að
nýtingarsjónarmiðið fari mjög halloka á frysti-
togurum samanborið við hina hefðbundnu
vinnslu.
Verri nýting stafar af ýmsu. Þannig er fleygt
frá frystitogurunum ýmsum úrgangi sem í landi
mætti vinna í mjöl og meltu. Árlega fer þannig í
hafið andvirði þriggja miljóna hjá meðalfrysti-
togara. Sömuleiðis mætti vinna bolfiskaflann í
verðmætari pakkningar í landi heldur en er gert
um borð í frystitogurunum.
Hins vegar virðist sem frysting á hafi úti á
tegundum einsog karfa og grálúðu sé miklum
mun hagstæðari en vinnsla þeirra í landi og
sjálfsagt er að beina þessum togurum að teg-
undum sem þeim, og einnig rækju. Á þetta
bendir Halldór Ásgrímsson sjávarútvegsráð-
herra í viðtali við Þjóðviljann í dag og það er full
ástæða til að taka þeirri ábendingu.
Jafnframt er svo rétt að benda á að nú er í
burðarliðnum ný frystitækni sem gæti með að-
stoð frystitogaranna gjörbylt sjávarútveginum.
Með henni er unnt að heilfrysta fisk nýveiddan á
hafinu og þíða hann svo til vinnslu þegar í land
er komið. Með því móti er hráefnið ævinlega í
úrvalsflokki. Takist að fullkomna þessa tækni
þá verða einmitt frystitogarar mjög nauðsyn-
legir. Það er því ekki endanlega víst að þeir
muni, þegar til lengdar lætur, leiða til atvinnu-
missis í landi.
Þjóðviljinn leggur á það áherslu, að þessi mál
verði ítarlega rædd. í húfi eru ekki einungis mikil
verðmæti, heldur líka atvinna fyrir mjög marga,
einkum úti á landsbyggðinni. Það þarf að koma
af stað uppbyggilegri umræðu svo við rösum
ekki um ráð fram.
-ÖS
KUPPT OG SKORIÐ
Kreppa í BJ
f>að er ekki einvörðungu Sjálf-
stæðisflokkurinn sem á í vand-
ræðum með að fá fólk í landinu til
að koma á fundi hjá sér; jafnvel
þótt skartað sé tignarmönnum og
ráða-.
Bandalag jafnaðarmanna
efndi til fyrsta kjördæmisfundar
síns á Akureyri nú í vor. Fundur-
inn var auglýstur með miklum
ágætum í hljóðvarpinu og í blöð-
unum. Þannig var reynt að smala
sem flestum inná fundinn, því BJ
er flokkur sem hefur allar gáttir
opnar þeim sem lystir.
En hver var nú eftirspurnin í
Norðurlandi eystra? Á fundinn
mættu um 20 manns.
Deyfðin
Almannarómur klippara í BJ
sem þekkir þetta einsog fingurna
á sér kvað það hafa slegið sig
mest, að margir dyggra stuðn-
ingsmanna frá því í sl. kosninga-
baráttu létu sig vanta. Hrein-
skilnir menn í forystu Bandalags-
ins viðurkenna, að hið pólitíska
umhverfi, sem BJ er nú í, sé
einkar dauft. Reyndar á það nú
ekki við um BJ umfram marga
aðra flokka, að deyfðin virðist
hafa náð yfirhöndinni, en lítum
nú á hvað þau hafa sjálf að segja:
Aldrei verið til?
{ gagnmerku umræðuplaggi
fyrir landsnefnd BJ sem hélt með
sér fund seint í sl. mánuði segir
m.a.:
„Það er augljóslega heimsku-
legt að fara að pæla mjög í fram-
boðsreglum og öðru þess háttar
ef við erum í dauðateygjunum.
Það er mikilvægt í þessu sam-
hengi að átta sig á því að við höf-
um hugsanlega aldrei verið til að
því marki sem þarf til að geta
dáið”.
Áhugiá
persónum
„Það hlýtur að vera okkur al-
varlegt umhugsunarefni að okkur
skuli ekki takast betur að ná til
fólks en raun ber vitni um”, segir
í því innanhússplaggi BJ sem hér
er til vitnað.
„Áhuginn er á einstaklingum
en ekki málefnum...”. „Það er
hugsanlegt að í framsetningu
okkar hafi fólkið gleymst og kerfi
orðið að markmiði í sjálfu sér. BJ
snúist þá um lög og reglugerðir,
stjórnarskrá og stofnanir en ekki
fólk. Þá er að sjálfsögðu ekkert
undarlegt að í kringum okkur sé
fólksfæð. Líklegast er eitthvað
athugavert við aðferðir okkar”.
Bara bláeygari?
„Þó svo að BJ sé ekki nema
tveggja ára þá er alveg ljóst að við
erum í augum þess fólks, sem við
ætluðum að ná til, einn flokkur-
inn enn. Við getum náttúrulega
pælt í því hvort þörfin fyrir einn
krataflokkinn enn sé mikil. Mér
sýnist ef litið er yfir aðstöðu okk-
ar til allskyns dægurmála, þá er
það einmitt það sem við erum á
ískyggilega góðri leið með að
verða. Sennilega aðeins öðruvísi
en hinir kratarnir, aðeins bláeyg-
ari, en það fer af með árunum ef
að líkum lætur”.
í kjölfar
Samtakanna
„Ég held jafnvel að það þurfi
engar umtalsverðar einfaldanir
til að sjá töluverða samsvörun á
milli stöðu BJ þessa dagana og
Samtakanna á sínum tíma”, segir
formaður landsnefndarinnar í
umræðugrundvelli sínum til
nefndarinnar. „Gamla flokka-
kerfið afmáði sérstöðu þeirra á
einu kjörtímabili með því að til-
einka sér það úr málefnum þeirra
sem fékk hljómgrunn”.
Kerfisbanar
gegn krötum
Meðal þess fámenna hóps sem
er „virkur” í kringum BJ er
stundum talað um að andstæð-
urnar felist í því að annars vegar
séu eins konar kratar og hins veg-
ar „kerfisbanar”.
Inná alþingi síðustu daga finnst
mörgum sem þingflokkurinn sé
að marka sér bás nær Sjálfstæðis-
flokknum og hyllingasamtökum
Jóns Baldvins og þykjast sjá móta
þannig fyrir „viðreisnarstjórn”.
En hvað sem um það má segja,
telja margir að andstæðurnar séu
ekki síður fólgnar í því meðal
„kerfisbananna” hvort gagnrýna
eigi kerfið frá hægri eða vinstri, -
út frá sjónarhóli í nánd við frjáls-
hyggjuna ellegar þá félags-
hyggju. Hins vegar er ekki víst að
samtökunum gefist líftími til að
komast að niðurstöðu í þeim efn-
um, - því einhvern tíma verður
kosið.
Bláþráðurinn?
Innan BJ einsog annars staðar
telja margir að það eina, sem gæti
„bjargað” BJ inná næsta kjör-
tímabil, sé nýr frambjóðandi,
sbr. það sem sagt er í plagginu um
að pólitík snúist nú um stundir
meir um persónur en hugmyndir.
Og þá er talið að Valgerður
Bjarnadóttir gæti skorað stigin
fýrir BJ í Reykjavík. Hún muni
ná til fylgis frá hyllingasamtökum
JB annars vegar og Sjálfstæðis-
flokknum hins vegar. Én um það
er ekki hægt að fullyrða frekar á
þessu stigi...
-«g
ÞlOÐVIUINIfl
Málgagn sósíalisma, þjóöfrelsis
og verkalýðshreyfingar
Utgefandl: Útgáfufólag Þjóöviljans.
Rit8tjórar: Árni Berqmann, össur Skarphóöinsson.
Rltstjórnarfulltrúi: Oskar Guömundsson.
Fróttastjóri: Valþór Hlööversson.
Blaöamenn: Aðalbjörg Óskarsdóttir, Álfheiður Ingadóttir, Guðjón
Friðriksson, Helgi Guðmundsson, Lúðvík Geirsson, Magnús H. Gísla-
son, Mörður Árnason, Ólafur Gíslason, Sigurdór Sigurdórsson,
Víðir Sigurðsson (íþróttir).
Ljóamyndlr: Einar Ólason, Einar Karlsson.
Utllt og hönnun: Filip Franksson, Þröstur Haraldsson.
Handrita- og prófarkalestur: Andrea Jónsdóttir, Elías Mar.
Framkvæmdastjóri: Guðrún Guðmundsdóttir.
Skrifstofustjóri: Jóhannes Harðarson.
Skrifstofa: Guðrún Guðvarðardóttir, Magnús Loftsson.
Útbreiðslustjóri: Sigríður Pótursdóttir.
Auglýalngastjóri: Ragnheiður Óladóttir.
Auglýsingar: Anna Guðjónsdóttir, Ásdís Kristinsdóttir,
Hreiðar Sigtryggsson.
Afgreiðslustjóri: Baldur Jónasson.
Afgreiðsla: Bára Sigurðardóttir, Kristín Pótursdóttir.
Símavarsla: Margrót Guðmundsdóttir, Sigríður Kristjánsdóttir.
Húsmæður: Bergljót Guðjónsdóttir, Ólöf Húnfjörð.
Innheimtumenn: Brynjólfur Vilhjálmsson, Ólafur Björnsson.
Bílstjóri: ólöf Sigurðardóttir.
Útkeyrsla, afgreiðsla, auglýsingar, ritstjórn:
Síðumúla 6, Reykjavík, sími 81333.
Umbrot og setning: Prentsmiðja Þjóðviljans hf.
Prentun: Blaðaprent hf.
Verð í lausasölu: 30 kr.
Sunnudagsverð: 35 kr.
Áskriftarverð á mánuöi: 330 kr.
Afgreiðsla blaðsins er opin á laugardögum
frá kl. 9 til 12, beinn sími: 81663.
4 SÍÐA - ÞJÓÐVILJINN j Fimmtudagur 9. maí 1985