Þjóðviljinn - 06.01.1988, Blaðsíða 4

Þjóðviljinn - 06.01.1988, Blaðsíða 4
LEIÐARI Réttur til vitneskju Við verðum vör við það á hverjum degi, að háð er upplýsingastríð um rétt almennings til að vita það sem satt er og rétt um ákvarðanir stjórnvalda og hagsmunaerindreka, sem haft geta víðtækar og alvarlegar afleiðingar fyrir um- hverfi mannsins, líf hans og hag. Eða þá um ótíðindi sem orðið hafa, orsakir þeirra og hörmulegar afleiðingar. Það er tekist á um það, hvaða upplýsingar fá að koma fram, um túlkun áforma og framkvæmda og stórslysa og rétt viðbrögð við þeim. Gott dæmi um upplýsingastríð er það sem háð hefur verið af kappi um SDI, Stjörnustríðs- áætlun Reagans forseta. Þeir sem í því máli eiga pólitískra hagsmuna að gæta eða ætla sér að græða á öllu saman hafa lagt í gífurlegan og samstilltan kostnað til að „selja" þessa áætlun, láta hana sýnast bæði framkvæmanlega og lík- lega til að efla öryggi í alvopnuðum heimi. Þeir sem svo gagnrýna Stjörnustríðsáformin sem háskaleg, rándýr og óraunsæ frá tæknilegu sjónarmiði, eiga einatt undir högg að sækja - ekki vegna þess að bann sé sett á viðhorf þeirra heldur vegna þess að þeir hafa miklu lakari stöðu í fjölmiðlum en útsmognir pólitískir sölu- menn með fullar hendur fjár. Rétturinn til vitneskju kemur enn og aftur á dagskrá nú um áramót í tengslum við gamlar og nýjar deilur um kjarnorkuver og slys í þeim. Kjarnorkuslysið mikla ÍTsjernobyl í Sovétríkj- unum í hitteðfyrra varð að sjálfsögðu til þess að sovésk stjórnvöld sættu harðri gagnrýni. Bæði fyrir að liggja á upplýsingum um slysið og svo vegna þess að smíðisgallar á kjarnorkuverinu þóttu sýna að í landinu hefði aldrei farið fram heiðarleg umræða um hættur þær sem fylgja kjarnorkuframleiðslu. Margir tóku mikið upp í sig um að hér væri komið dæmi um það hvernig lokað þjóðfélag stefnir sínum þegnum og öðrum í háska með leynimakki um þýðingarmikil mál og ritskoðun. Það reyndist þó nokkur huggun harmi gegn, að eftir tilraunir fyrstu daga til að gera sem minnst úr þessu stórslysi, sneru stjórnvöld við blaði. Slysið varð til þess að skerpa mjög og opna umræðu um umhverfis- mál og það, hvað framfarir megi kosta og ýtti undir þá „glasnost" sem var að sækja fram á ýmsum sviðum sovésks þjóðlífs. Nú um áramót fá menn svo nýjar fregnir af kjarnorkuslysi sem varð fyrir þrjátíu árum í ekki meira ritskoðunarlandi en Bretland ertalið. Op- inberuð voru leyniskjöl frá árinu 1957 sem sýna, að þáverandi forsætisráðherra landsins skipaði svo fyrir, að þaggað skyldi niður mikið slys sem varð þegar kviknaði í kjarnakljúfi í Windscale á vesturströnd Englands og kemur nú á daginn að hér var um að ræða næstmesta kjarnorku- slys sem orðið hefur í heiminum. Þessar upplýs- ingar hafa svo ýtt undir kröfugerð um að fyrir- tækinu, sem nú er kennt við Sellafield og er vinnslustöð fyrir kjarnorkuúrgang, verði lokað - en verksmiðjan dembir geislavirkum úrgangi í írlandshaf við lítinn fögnuð þeirra sem við strendur þess búa, Breta sem (ra. Bretar eiga öfluga fjölmiðla, kræfa rannsóknarblaðamenn, sterka hreyfingu kjarn- orkuandstæðinga - og samt eru nú sagðar nýj- ar fréttir af Windscaleslysinu. Þetta sýnir hve mörg úrræði valdhafar og hagsmunagæslu- menn hafa til að snúa á almenning þegar þeim þykir mikið í húfi. Þetta minnir og á það, hve brýnt það er að menn haldi vöku sinni, hvar sem þeir eru niður komnir í heiminum, séu reiðubúnir að leggja á sig erfiði og einatt óvinsældir fyrir framlag sitt til stríðsins eilífa um réttinn til að vita. Þessum rétti til að vita mega menn að sjálf- sögðu ekki blanda saman við slúðurbrask alls- konar sem ótal fjölmiðlar draga sig niður á. Kvennafar og drykkjusiðir höfðingja þessa heims koma okkur næsta lítið við. En sigrar í upplýsingastríði um vígbúnað, kjarnorku, mengun og fleira þesslegt eru blátt áfram lífsnauðsyn. áb. KIIPPT OG SKORIÐ Vaknað upp við vondan draum Framsóknarmenn hafa loks vaknað til lífsins og séð að ekki er allt í lagi í efnahagsmálum þjóð- arinnar. Það eru einkum háir vextir sem þeir hafa áhyggjur af. Vissulega er það af hinu góða að menn skuli loksins vera farnir að sjá þann vanda sem er að sliga hefðbundinn atvinnurekstur og splundrar heimilum og fjöl- skyldum. Aftur á móti er það dá- lítið skrýtið að talsmenn Fram- sóknar fóru ekki að hafa hátt um áhyggjur sínar af þessum málum fyrr en forstjóri SIS hafði bent á það í blaðaviðtali við Tímann að háir vextir væru að fara með allt til fjandans. Það er líka dálítið undarlegt að að framsóknarráðherrarnir, og þá einkum Steingrímur Her- mannsson utanríkisráðherra, tala um þá þróun sem leitt hefur til alfrjálsra okurvaxta eins og Framsóknarflokkurinn hafi þar hvergi nálægur verið. Engu líkara en menn eigi að gleyma því að Framsóknarmaddaman hefur átt og á enn aðild að ríkisstjórn sem hefur lögmál frjálshyggjunnar, og þar af leiðandi alfrjálsa vexti, að leiðarljósi. En menn skyldu ekki láta undrun sína á því hve sumir vakna seint koma í veg fyrir gleðina yfir því að þeir skyldu þó vakna. í áramótaávarpi Steingríms Hermannssonar, sem birtist í Tímanum á gamlársdag, segir m.a: „Þegar allt er dregið saman er fjármagnskostnaðurinn ekki 10 af hundraði heldur líklega nær 20 til 30 af hundraði umfram verð- bólgu hjá fjölmörgum fyrirtækj- um og einstaklingum. Að sjálfsögðu er það mikill misskilningur að slíkur fjár- magnskostnaður auki ekki verð- bólgu. Kenningin segir að háir vextir eigi að draga úr eftirspurn eftir fjármagni og því úr þenslu. Eflaust er það svo, þar sem efna- hagslífið er í jafnvægi og verð- bólga sáralítil. Hér á landi er á- standið annað. Hér spyr enginn um vexti, aðeins hvort hann fái lánið. Fjármagnskostnaðinum er síðan velt jafnóðum út í verð- lagið. Reyndar hafa sérfræðingar nú loks viðurkennt að vaxta- bremsan „virðist ekki virka" hér á landi.“ Rödd umbótamannsins Og Steingrímur lætur sér ekki bara nægja að lýsa vaxtafárinu, sem blossað hefur upp í stjórnart- íð Framsóknarflokksins, hann bendir einnig á leiðir til úrbóta. Það er eftirtektarvert að hug- myndir hans um eftirlit með verðbréfamarkaðinum eru mjög keimlíkar frumvarpi þingmanna Alþýðubandalagsins um skrán- ingu á verðbréfum og framtals- skyldu vaxtatekna. Má því búast við góðum stuðningi frá Fram- sóknarflokknum og sér í lagi for- manni hans þegar það frumvarp verður tekið til afgreiðslu á al- þingi. En gefum utanríkisráðherra aftur orðið: „Eins og ég hef áður sagt, tel ég bætta stjórn á peningamarkaðn- um hvað mikilvægasta. Vil ég í því sambandi, m.a. leggja áherslu á ítarlegt eftirlit með fjármagnsmarkaðnum öllum, einnig þeim hluta, sem er utan bankakerfisins, glöggar upplýs- ingar um umsvif og kjör á þeim markaði, samræmda skattheimtu og hert skattaeftirlit, að Iög verði sett um þær greinar fjármagns- viðskipta, sem eru án laga, eins og t.d. um notkun greiðslukorta, kaupieigur o.fl. og að reglur og aðgerðir verði samræmdar og nái til fjármagnsmarkaðarins alls. Eðlilegt er að gera þeim að greiða vexti og ailan kostnað af notkun greiðslukorta, sem slík lán taka. Seðlabankanum ber einnig að sjálfsögðu að gera tillögu til ríkis- stjórnarinnar um aðgerðir til lækkunar vaxta til samræmis við vexti í okkar helstu viðskipta- löndum, eins og lög gera ráð fyrir. Þá tel ég einnig mjög athug- andi, að Seðlabankinn ákveði þá hámarksvexti, sem hæstir verði löglegir. “ Markaðstrú forsætisráðherra Þorsteinn Pálsson virðist síður en svo sammála utanríkisráð- herra um nauðsyn á aðgerðum til að lækka vexti. í áramótaávarpi Þorsteins segir Þorsteinn svo: „Ég hygg að það verði æ ljósara að efnahagsráðstafanir ríkis- stjórnarinnar séu teknar að hafa tilætluð áhrif. Ýmsar raddir heyrast frá þeim sem telja að nærri sér sé gengið. Vextir eru sannarlega of háir um þessar mundir, nafnvextir jafnt sem raunvextir. Til eru þó undan- tekningar, t.a.m. eru vextir á lán- um byggingarsjóða ríkisins á lán- um til húsbyggjenda og íbúðark- aupenda stórlega niðurgreiddir. En vextir eru verð á fjármagni og háir vextir nú endurspegla m.a. harða samkeppni á lánamarkaði bæði vegna mikillar almennrar eftirspurnar og fjárþarfar ríkisins og annarra opinberra aðila. Hallalaus ríkisbúskapur skapar því skilyrði til að vextir megi lækka. Fleira þarf þó að koma til. Óvissa um verðlagsþró- un á næstunni hefur getið af sér hærri vexti en ef stilla ríkti í verð- lagsmálum. Hófsamleg lausn í kjaramálum og hjöðnun verð- bólgu í framhaldi af því er önnur forsenda þess að nafnvextir lækki á ný. Raunvextir munu fylgja fast á eftir. “ Hér kveður heldur betur við annan tón en hjá Steingrími utan- ríkisráðherra. Það er allt í lagi þótt einhverjir æpi meðan mark- aðurinn er að jafna sig, jafnvel þótt þeir heiti Guðjón. Eina vandamálið er að fá verkalýðs- hreyfingu inn á hófsamlega lausn í kjaramálum. Það verður fróðlegt að sjá hvaða stefna verður ofan á í ríkis- stjórninni. Meinar Steingrímur eitthvað með því sem hann er að segja eða ætlar Framsókn að halda áfram að stjórna í anda frjálshyggjunnar? Ér hugsanlegt að Steingrímur láti plata sig einu sinni enn? ÓP þJOÐVIUINK Málgagn sósíalisma, þjóðfrelsis og verkalýðshreyfingar Útgefandi: Útgáfufólag Þjóðviljans. Ritstjórar: Árni Bergmann, Mörður Árnason, ÓttarProppé. Fróttastjóri: Lúðvík Geirsson. Blaðamenn: Elísabet K. Jökulsdóttir, Guðmundur Rúnar Heiðarsson, Hrafn Jökulsson, HjörleifurSveinbjörnsson, Kristín Ólafsdóttir, KristóferSvavarsson, Logi Bergmann Eiðsson (íþróttir). Magnús H. Gíslason, ÓlafurGíslason, Ragnar Karlsson, SigurðurÁ. Friðþjófsson, Vilborg Davíðsdóttir. Handrita- og prófarkalestur: Elías Mar, Hildur Finnsdóttir. Ljósmyndarar: Einar Ólason, Sigurður Mar Halldórsson. Útlitsteiknarar: Sævar Guðbjörnsson, Garðar Sigvaldason, Margrót Magnúsdóttir. Framkvæmdastjóri: Hallur Páll Jónsson. Skrifstofustjóri: Jóhannes Harðarson. Skrifstofa: Guðrún Guðvarðardóttir, Kristín Pétursdóttir. Auglýsingastjóri: Siaríður Hanna Sigurbjörnsdóttir. Auglýsingar: Unnur Ágústsdóttir, Olga Clausen, Guðmunda Krist- insdóttir. Símavarsla: Hanna Ólafsdóttir, Sigríður Kristjánsdóttir. Bílstjóri: Jóna Sigurdórsdóttir. Útbreiðslu-ogafgreiðslustjóri: HörðurOddfríðarson. Útbreiðsla: G. Margrét Óskarsdóttir. Afgreiðsla: Halla Pálsdóttir, Hrefna Magnúsdóttir. Innheimtumenn: Brynjólfur Vilhjálmsson, ÓlafurBjörnsson. Útkoyrsla, afgroiðsla, ritstjórn: Sfðumúla 6, Roykjavík, sími 681333. Auglýsingar: Síðumúla 6, símar 681331 og 681310. Umbrot og setning: Prentsmiðja Þjóðviljans hf. Prentun: Blaðaprent hf. Verðílausasölu:55kr. Holgarblöð: 65 kr. Askriftarverð á mánuði: 600 kr. 4 SÍÐA - ÞJÓÐVILJINN Mlðvikudagur 6. janúar 1988

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.