Þjóðviljinn - 27.04.1991, Blaðsíða 21

Þjóðviljinn - 27.04.1991, Blaðsíða 21
HELGARMENNINGIN FLUXUS í tilefni Fluxus sýningar að Kjarvals- stöðum Þegar efht var til yfirlitssýn- ingar um Fluxus-hópinn á mynd- listaibiennalnum í Feneyjum síð- astliðið sumar hafði sýningin yfir- skriftina Ubi Fluxus ibi motus 1990-1962 og sagði skipuleggj- andi sýningarínnar, Achille Bon- ito Oliva, að ártölin vaeru höfð í öfugri tímaröð til þess að leggja áherslu á þann andsögulega anda sem einkennir þennan tiltölulega lílt þekkta en þó áhrífamikla hóp listamanna á sviði tónlistar og myndlistar á þessu tímabili. En þótt listamenn þeir sem kenna sig við Fluxus hafi vissu- lega viljað storka sögulegum gild- um og forskríftum og hafha þeim skilningi að sagan sé línulegt ferli frá hinu óæðra til hins æðra, þá er hreyfingin engu að síður og óhjá- kvæmilega sprottin upp úr vissu sögulegu samhengi og félagsleg- um veruleika sem er forsenda þess að við skiljum það sem á eft- irfór. Það var á 6. áratugnum sem nokkrir framsæknir tónlistarmenn í Bandaríkjunum settu fram bylt- ingarkenndar hugmyndir á sviði tónlistar, meðal annars til þess að rjúfa þann vítahring sérfræði- þekkingar og hámenningar, sem tónlistin hafði einangrast í. Áhrifaríkastur þessara manna var bandaríska tónskáldið John Cage, (fæddur í Los Angeles 1912) sem reif niður allar fyrri hugmyndir manna um skynsamlega upp- byggingu tónverksins og um gildi híjómanna með því að semja tón- verk sem byggðu á hreinum til- viljunum, þar sem gjarnan voru notuð ómenguð umhverfis- eða náttúruhljóð. Hugmyndir hans voru að hluta til sóttar til Zen-búddisma og þróuðust æ meir út í það að vekja áheyrand- ann til vitundar um hljóðin í um- hverfinu: tónskáldin og hljóð- færaleikararnir urðu í rauninni óþarfir, það eina sem þurfti til þess að skapa tónlist var virk at- hygli og vitund hlustandans um sjálfan sig og umhverfíð. Sköpun tónverksins varð ekki síst verk hlustandans sjálfs og allrí hefo- bundinni umgjörð og sviðsetn- ingu tónli starinnar var varpað fyr- ir róða og tónlistarsérfræðingun- um og visindum þeirra gefið langt nef. A bak við þessa afstöðu lá jafhframt sterk skýrskotun til leiksins og iróniunnar, um leið og hún miðaði að því að endurvekja tilfmningu okkar fyrir gildi hljóðsins og þagnarinnar í um- hverfi okkar og virund. John Cage er sagður áhrifa- mikill persónuleiki, og víst er að hvar sem hann fór um heiminn skildi hann eftir sig „skóla" lista- manna, sem tóku hugmyndum hans eins og frelsandi opinberun. Þannig höfðu hugmyndir hans mótandi áhrif á röð tónleika og „uppákoma", sem voru skipu- lagðar af bandaríska tónskáldinu og fjöllistamanninum La Monte Young (f. 1935 í Idaho) í vinnu- stofu listakonunnar Yoko Ono (f. 1933 í Osaka) í New York á árun- um 1960- 61. Á sama tima efhdi fjöllistamaðurinn George Maci- unas (f. í Litháen 1931) til hlið- stæðra uppákoma í sýningarsal sínum A/G Gallery í New York. En það var einmitt Mapiunas sem varð einn helsti skipuleggj- andi Fluxus-hópsins á 7. áratugn- um og valdi hópnum þetta nafh, sem getur þýtt bæði flæði, stöðug þróun, breyting, eða straumur, út- skolun, niðurgangur eða hvers konar útferð úr Hkamanum. Fyrsta skipulega uppákoman undir nafninu Fluxus var haldin að frumkvæði Maciunas í Wi- esbaden í Þýskalandi 1962, en Tónskáldið John Cage. Á töflunni stendur: Lifi þögninl þeirra var Fluxus- andinn. önnur var pop-listin, sem blómstraði sérstaklega í Bandaríkjunum. Enn önnur birtingarmynd þessara and- FLUXUS hann gegndi þá herþjónustu þar i Bandaríkjaher. í Þýskalandi komst hann að því að hliðstæðar hugmyndir og þróast höfðu í New York árin á undan höfðu einnig skotið rótum á meginlandi Evr- ópu, og i Þýskalandi kynntist hann mönnum eins og austurriska fjöllistamanninum Wolf Vostell (f. 1935), Kóreumanninum Nam June Paik (f. í Seul 1931), Addi Koepcke, Robert Filliou, Ben Vautier, George Brecht, Joseph Beuys o.fl. Það sem þessir menn áttu allir sameiginlegt, fyrir utan að hafa hrifist af hugmyndum John Cage, var viljinn til að leita leiða í list- rænni tjáningu sem hefðu bein áhrif á umhverfið í stað þess að endurspegla það, afmynda eða skrumskæla. Þeir vildu afhema mörkin á milli hinna hefðbundnu listgreina og ryðja listinni braut út úr menningarlegum valdastofn- unum þjóðfélagsins út á götuna meðal fólksins. Félagslega er hreyfing þessi afsprengi eftirstríðsáranna, þess- ara veltiára í efnahagslegu tilliti, þegar Evrópa var að ná sér á strik eftir heimsstyrjöldina siðarí og endalaus aukning á hagvexti, framleiðslu og neyslu virtist blasa við. Hún er Uka afsprengi tíma kalda stríðsins með vígbúnaðar- kapphlaupi og ört vaxandi kjam- orkuvígvæðingu. Og hún er enn fremur afsprengi þess tíma þegar nýlendur og þriðjaheimsriki voru að brjótast úr viðjum nýlendu- og heimsvaldastefnu i Afríku, Asíu og S-Ameríku með tilheyrandi þjóðfrelsisstyrjöldum og bylting- um. í byrjun 7. áratugarins voru formleysumálverkið og abstrakt- expressíónisminn um það bil að tæma möguíeika sína til endur- nýjunar á myndmáli samtímans, hvort sem um var að ræða „acti- on"-málverkið i Bandaríkjunum, „tacismann" í Frakklandi eða Co- bra-málverkið í N-Evrópu. Og yfirþyrmandi efhishyggja og neysluáróður kölluðu beinlýnis á ný andsvör sem birtust smám saman í ólíkum myndum. Ein DUCHAMP HAT DAS OBJEKT ZUR KUNST QUALIFIZIERT ICH HABE DAS LEBEN ZUR KUNST QUALIFIZIERT VOSTELL 1972 Yfirlýsing austurrlska fjöllista- mannsins Wolf Vostell frá 1972: „Duchamp gaf hlutnum ígildi list- ar, ég hef gefið lífinu igildi listar" heimsins, jafhréttishreyfing kynj- anna og umhverflsvakningin með stofhun græningjasamtaka og flokka. Allar voru þessar hreyf- ingar með einu eða öðru móti i uppreisn gegn þvi „einviddarsam- félagi", sem einblindi á stöðuga neysluaukningu sem endanlegt markmið og réttlætingu allrar fé- lagslegrar starfsemi. Og allar höfðu þær nýtt og víðtækara lýð- ræði að markmiði. Þótt vegur Fluxus-hópsins hafi ekki farið hátt í opinberri um- ræðu eða innan opinberra menn- ingarstofhana, þá hafa áhrif hans á listastefhur og þjóðfélag sam- tímans orðið mun viðtækari en orðsporið segir til um. I nýlegri grein eftir Peter Frank um áhrif f luxus á menn- ingu samtimans nefhir hann sem dæmi um þjóðfélagsleg áhrif hreyfingarinnar að Vytautas Landsbergis, núverandi forseti Litháen, hafi verið félagi í Flux- us-hópnum á miðjum 7. áratugn- um og lagt þá m.a. fram konsept- og látbragðstónverk fyrir píanó sem landi hans, Georg Maciunas kom á framfæri í New York. Peter Frank bendir einnig á að nafnið á sjálfstæðishreyfingu Litháens, „Sajudis", sé litháenska orðið yfir „Fluxus", og að hreyfingin eigi þannig nokkra hlutdeild i þeirri FLUXUS THE POINT IS NOT GOOD ART -- FULFILLMENT IN FANTASY- BUT.A NEW MODE OF LIFE WHICH ALLOWS FULFILLMENT ÍN ACTUAL LIFE. SENSIBILITY WHICH IS NOT SUPPORTED BYTHEMODEOFLIFE IS MERE ESCAPE. Yfirlýsing tónskáldsins Henry Flynt: Aðalatriöið er ekki góð list - full- næging I hugarflugi - heldur nýr Kfsmáti sem leifir fullnægju I raunveru- legu Iffi.... svara við efnishyggju eftirstríðs- áranna var uppreisn æskunnar, bæði á sviði alþýðutónlistar og á pólitíska sviðinu í sjálfri náms- mannauppreisninni. í kjölfarið komu svo samstöðuhreyfingar með þjóðfrelsishreyfingum þriðja sjálfstæðis- og lýðræðisvakningu sem þar hafl risið. Annar A-Evrópubúi, Milan Knizak, sem stundaði list sína og kennslu neðanjarðar i Prag á 7. áratugnum i beinum tengslum við Fluxus- hópinn og átti stöðugar lögregluofsóknir yfir hðfði sér, mun hafa afþakkað embætti menntamálaráðherra í ríkisstjóm Vaclav Havels, en gegnir nú þess í stað embætti yfirmanns listaaka- demiu borgarínnar. En þjóðfélagslegra áhrífa Fluxus gætir ekki bara í þessum tveim dæmum. Hreyfingin hefur getið af sér marga frjóanga í list- um og menningu samtímans og skapað mörg ný listform. Eitt þeirra er „happening" eða uppá- komur og sviðsett atvik, sem gegndu því hlutverki að eyða mðrkunum á milli listgreina, færa listina úr menningarstofhununum út á götuna og jafhframt að vekja til umhugsunar um gildi hinna hversdagslegu forma, hvort sem var í látbragði, hreyfingu, athöfh eða fyrirbærum umhverfisins. Fluxus- andinn vildi afhema bilið á milli lífsins og listarinnar og hjálpa okkur til að uppgötva ný gildi eða verðmæti i sjálfum okk- ur og umhverfinu, án tillits til hins efhislega notagildis og skiptagild- is í neysluþjóðfélaginu. Um svipað leyti spruttu fram nýjar greinar listrænnar tjáningar eins og minimalismi, pop-list og arte- povera, sem allar voru meira £ða minna undir áhrifum frá Flux- us- andanum eða beinlínis sprottnar upp úr honum. Fluxus- listamenn eins og Yoko Ono og Nam June Paik urðu til dæmis brautryðjendur í þvi að nýta myndbandatæknina í þjónustu listarínnar og gera video-list. Margir Fluxus- listamenn notuðu bað sem hendi var. næst úr um- hverfinu í Iistaverk sin og fjöl- földuðu þau gjarnan til þess að gera þaú ódýrari. Eitt af markmið- um þeirra var að sniðganga hinn kapítalíska markað ekki siður en valdastofnanirnar. Þeir skðpuðu einnig konkretp- óesiu úr bókstðfum, hljóðum og hljóðmyndunum og gáfú út bækur sem urðu í höndum þeirra sérstak- ur listmiðiil (Dieter Rot). Þá varð Fluxus-listamaðurinn Henry Flynt fyrstur manna (1961) til þess að skapa konseptlistinni fræðilegan grundvöll, en hún hafði mikil áhrif á alla myndlist á FLUXUS Laugardagur 27. apríl 1991 NÝTT HELGARBLAÐ — SÍÐA 21

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.