Þjóðviljinn - 21.06.1991, Side 11

Föstudagur 21. júní 1991 ÞJÓÐVIUINN — SÍÐA11
Llfið mótar andlit okkar, og göm-
ul, hrukkótt andlit eru ekki slður
falleg og heillandi en hin sléttu og
oft á tlðum karakterlausu andlit
þeirra sem ungir eru. Hrukku-
krem geta ekki unnið gegn eðli-
legri öldmn manna, en það er
þægilegra að trúa þvf en sætta
sig við þá staðreynd að aldurinn
sé að færast yfir.
og sprækir á ný, og töfraseyð sem
þeim er á honum bergði höndlað-
ist eilíf æska. í goðsögunum segir
frá eplunum sem gyðjan Iðunn
gætti og goðin átu til að halda
æskuþrótti sínum. Eins og Loki,
gimumst við öll slík æskuepli.
Læknar um víða veröld, sem
rannsaka öldrunarferlið, eru ekki
á einu máli um það hvers vegna
frumum og líffærum hrömar með
árunum og deyja að lokum. Þá
greinir einnig á um í hvað miklum
mæli við getum hægt á þessu
ferli. Ekki alls fyrir löngu var
sýndur í sjónvarpinu þáttur um
aldraða sem juku þrótt sinn og afl
með því að stunda líkamsrækt.
Þjóðviljinn heimsótti fyrir
skemmstu hressa og fjöruga eldri
borgara í sundleikfimi, og vom
þeir allir sammála um að líkams-
ræktin héldi þeim ungum og
hraustum. Fjari það heilsuæði
ekki út sem gripið hefur landann á
undanfömum árum, má því búast
við enn unglegri og hressari gam-
almennum eftir nokkrar kynslóð-
ir. Nú em gömlu blómahippamir
að reskjast, en hafa enn ekki lagt
rafmagnsgítarinn og Stones- plöt-
umar í minningarkistuna. Þeir em
margir hveijir unglömb enn í dag
án þess að vera á fortíðarþrár-
trippi.
Aldraftir
allra landa,
sameinist!
íslenskar konur verða að
meðaltali áttræðar. Þegar þær
halda upp á fimmtugsafmælið
eiga þær eftir um þijátíu ár ólifuð.
Karlagreyin lifa eitthvað skemur,
en þeir eiga einnig dágóðan
skammt af góðum árum eftir þeg-
ar sextugsaldri er náð. Um síðustu
aldamót var meðalævilengd karl-
anna fimmtíu ár. Mikið hefur
breyst síðan. Nú segja menn mér
að lífið byiji ekki fyrr en um
fimmtugt. Það breytir hins vegar
ekki þeirri staðreynd að fæstum
okkar þykir gaman að eldast. Við
gleðjumst ekki yfir þroska okkar,
virðugleik gráu háranna eða
skallans. Allt er gert til að vinna
gegn Móður náttúru. Andlitslyft-
ing, augnpokar skomirburt, slöpp
bijóst fyllt kvoðu og margir karl-
ar hafa eytt miklu fé í alls kyns
töfrakrem sem koma eiga í veg
fyrir skalla. Okkur er bannað að
eldast. Æskuþráin og æskuæðið
afskræma eðlilega þróun og vek-
ur vanmáttarkennd og óánægju
hjá heilbrigðu fólki. Karlar eru þó
sagðar eldast betur en kerlingam-
ar og geta langt firam eftir aldri
yngt upp... Konumar leggjast
undir hnífinn til að reyna að
spyma fótum við Elli kerlingu.
Eitt best varðveitta leyndarmál í
þjóðfélagi okkar er kynlíf rosk-
inna. Fæstir geta einu sinni hugs-
að sér ömmu og afa gera það. Það
er hins vegar staðreynd að kyn-
hvötin hverfur alls ekki með aldr-
inum, þótt hún minnki aðeins, og
fólk njótist kannski ekki jafhoft
og áður. Ástin heldur fólki ungu,
segja margir, og ófáir kunna sög-
ur af ellilífeyrisþegum á níræðis-
aldri sem urðu ástfangnir upp fyr-
ir haus á elliheimilinu. Kossar og
kjass em ekkert einkamál ung-
linganna, þeir sem eldri em þarfn-
ast þess jafnt og áður. Þar sem
elliárin verða sífellt stærri partur
af lífinu er kominn tími til að
horfa á þann tíma jákvæðum aug-
um, og heimur batnandi fer. Aldr-
aðir em að verða sýnilegri og ak-
tífari. Þeir hafa stofhað hags-
munasamtök til að minna samfé-
lagið á að þrátt fyrir það að þeir
séu ekki lengur „nýtir þjóðfélags-
þegnar“, eins og það er svo
grimmilega orðað, þá hafa þeir á
langri vinnuævi sinni unnið sér
inn ýmis réttindi og taka ber tillit
til þarfa þeirra, ekki síður en
kvenna, bama og annarra, jninni-
hlutahópa“... Oft gleymist að þeir
sem em eldri og þroskaðri gætu
haft ýmislegt til málanna að
leggja. Þeir sem em komnir á eft-
irlaunaaldur og hættir að vinna
hafa tíma til að vinna að alls kyns
málum sem þeir sem em enn að
koma undir sig fótunum og prila
upp metorðastigann em of upp-
teknir til að sinna. Böm em, eins
gamalt fólk, homrekur í þjóðfé-
laginu. Víða á Vesturlöndum,
m.a. í Þýskalandi hefur færst í
vöxt að ellilífeyrisþegar sinni
bamapössun og séu fengnir í
skóla og á dagheimili til að fiæða
böm um liðna tíma. Tveir hópar í
íslensku þjóðfélagi em sagðir
þurfa á dagvistun að halda: böm
og gamalmenni. Það væri kannski
ráð að „vista“ þessa hópa saman.
Margir halda því ffam að aldr-
aðir hafi aldrei áður í sögunni átt
jafhmikla framtíð fyrir sér, aldrei
verið jafnhraustir og rikir, en það
er að sjálfsögðu aðeins hluti af
öldmðum sem þeirra fon-éttinda
nýtur. Ellin á sér sínar skugga-
hliðar. Ástand í húsnæðismálum,
hjúkrunar- og umönnunarmálum
aldraðra em slæm á Islandi, eins
og víðast hvar í hinum vestræna
heimi. Þrátt fyrir það að því sé
haldið ffam að stórfjölskyldan
hafi haldið velli á Islandi em fáar
fjölskyldur sem kæra sig um
ömmu og afa inn á heimili sitt.
Finna verður öldmðum pláss á
elliheimi eða öðrum stofhunum.
Við kærum okkur ekkert um að
hrukkótt andlit þeirra minni okk-
ur á forgengileika tilverunnar.
Mikilvægt er að þeir sem
komnir em á þriðja aldursstigið
geri sér grein fyrir því, að enn er
ekki öll nótt úti enn og ekki þýðir
að sitja súr á svip með hendur í
skauti og bíða endalokanna. Þá
verður okkur hinum að lærast að
umgangast aldraða með þeirri
virðingu sem þeir eiga skilið. Það
er „úti“ að eltast við æskuna, elli-
árin em ekki síður sjarmerandi og
spennandi tími en önnur ævi-
skeið. „Gamlingjar“ em smám
saman að koma út úr skúmaskot-
um stofnananna og taka þátt í ið-
andi þjóðlífinu fyrir utan. Hár
aldur hefur engin áhrif á getu
manna til að sinna sínum hugðar-
efhum. Picasso og Chagall sköp-
uðu ódauðleg listaverk þar til þeir
vom allir. Á íslandi eigum við
marga ffábæm listamenn sem
komnir em af léttasta skeiði. Mar-
ía Ásmundsdóttir var komin á tí-
ræðisaldur þegar hún hélt sína
fyrstu málverkasýningu fyrir
nokkrum mánuðum. Tryggvi Em-
ilsson gaf út skáldsögu fyrir síð-
ustu jól og er ekkert unglamb
lengur. Jóhann Jónsson íþrótta-
kappi í Garði er kominn á niræð-
isaldur og tekur þátt í fijáls-
íþróttamótum víða um heim. Og
þátttaka 1 slikum íþróttamótum
fyrir aldraða eykst með ári hveiju.
Vísindamenn telja einnig að
hrömun hugarorku fólks með
aldrinum sé stórlega ýkt. Hins
vegar verða menn að halda heil-
anum í þjálfun eins og öðrum líf-
færum. Fram að þessu hefur þeirri
staðreynd verið kyngt mótbára-
laust að ellin hefði í för með sér
kölkun og minnistap sem ekkert
verði við gert. Þriðja æviskeiðið,
eins og elliárin eru stundum köll-
uð, er alls ekki jafn neikvætt og
íbúar vestrænna rikja hafa til
þessa talið sér trú um. Eftir þvi
sem meðalaldur manna eykst og
fjöldi þeirra sem aldraðir eru í
hlutfalli við aðra aldurshópa í
þjóðfélaginu hlýtur afstaða
manna til þessa aldursskeiðs að
verðajákvæðari.
BE
Upplýsingar i greinina voru m.a.
fengnar að láni úr Geo 4.3.91 og Tðl-
frœðihandbókinni frá árinu 1984.
Lífslíkur hafa batnað svo á 20. öld að þriðjungi ævinnar er enn óvarið
þegar sextugsaldri er náð -
Hugleiðing um áhrif þess og ellina