Dagblaðið Vísir - DV - 17.09.1997, Qupperneq 12

12
MIÐVIKUDAGUR 17. SEPTEMBER 1997
Útgáfufélag: FRJÁLS FJÖLMIÐLUN HF.
Stjórnarformaöur og útgáfustjóri: SVEINN R. EYJÓLFSSON
Framkvæmdastjóri og útgáfustjóri: EYJÓLFUR SVEINSSON
Ritstjóri: JÓNAS KRISTJÁNSSON
Fréttastjóri: JÓNAS HARALDSSON
Auglýsingastjóri: PÁLL ÞORSTEINSSON
Ritstjórn, skrifstofur, auglýsingar, smáauglýsingar, blaðaafgreiðsla, áskrift: ÞVERHOLTI11,105 RVÍK,
SlMI: 550 5000
FAX: Auglýsingar: 550 5727 - RITSTJÓRN: 550 5020 - Aðrar deildir: 550 5999
GRÆN númer: Auglýsingar: 800 5550. Áskrift: 800 5777
Stafræn útgáfa: Heimasíða: http://www.skyrr.is/dv/
Ritstjórn: dvritst@centrum.is - Auglýsingar: dvaugl@centrum.is. - Dreifing: dvdreif@centrum.is
AKUREYRI: Strandgata 25, sími: 462 5013, blaðam.: 462 6613, fax: 4611605
Setning og umbrot: FRJÁLS FJÖLMIÐLUN HF.
Filmu- og plötugerö: ÍSAFOLDARPRENTSMIÐJA HF. - Prentun: ÁRVAKUR HF.
Áskriftarverð á mánuði 1800 kr. m. vsk. Lausasöluverö 160 kr. m. vsk., Helgarblað 220 kr. m. vsk.
DV áskilur sér rétt til að birta aðsent efni blaðsins í stafrænu formi og i gagnabönkum án endurgjalds.
Tapað spil sveitarfélaga
Þenslan í atvinnulíflnu hefur gefiö mörgum kennur-
um tækifæri til að láta freistast til annarra starfa í þjóð-
félaginu. Það auðveldar þeim að segja upp störfum hóp-
um saman. Þeir vita, að þjóðfélagið vill nýta vinnu
flestra þeirra á öðrum sviðum, ef þeir vilja sjálfir.
Á nýliðnum tíma stöðnunar í þjóðfélaginu voru tæki-
færi kennara mun færri en nú. Þá voru öryggi og frí í
meiri metum en nú, þegar sóknin í vinnuafl kallar á
samanburð í hreinum og tærum krónum. Þá háðu kenn-
arar fræg verkfóll án þess að ná neinum árangri.
Nú er verkfall aftur í aðsigi, en aðstæður ólíkar. Nú
standa nýir viðsemjendur kennara, sveitarfélögin,
frammi fyrir, að langvinnur brestur verði í skólastarfi af
völdum kjaradeilunnar. Margir kennarar eru að hverfa
til annarra starfa og enn fleiri hugsa sitt ráð.
Efnislega er staðan erfið. Sveitarfélögin horfa á heild-
argreiðslur til kennara og sjá fram á að geta ekki staðið
undir umtalsverðum hækkunum. Kennarar horfa á
launagreiðslur frjálsa vinnumarkaðarins og telja sig
vera á skítalaunum, sem ekki standi undir nauðsynjum.
Sveitarfélögin eru nýtekin við fyrra hlutverki ríkisins
í rekstri grunnskóla. Þau hafa misjafnar aðstæður. Sums
staðar njóta skólar forgangs, en annars staðar eru þeir
taldir hálfgerður lúxus. Sums staðar vilja kennarar vera
og annars staðar vilja þeir helzt ekki þurfa að búa.
Víða sitja skólastjórar og kennarar í sveitarstjórnum
og reyna að setja skólamálin ofar í forgangsröðina. Víða
eru kjarasamningar rifnir að lokinni undirskrift og
kennurum greitt það, sem þeir þurfa til þess að vilja
halda áfram að vinna á tiltölulega afskekktum stöðum.
Þannig eru sveitarfélög ekki aðeins í samkeppni við
frjálsa vinnumarkaðinn um vinnu kennaramenntaðs
fólks. Þau eru einnig í samkeppni hvert við annað um að
fá til sín betri kennara eða bara einhverja kennara. Aug-
lýsingar frá skólum úti á landi bera þessa merki.
Að öllu samanlögðu er samningsaðstaða kennara
sterkari en áður og viðsemjenda þeirra lakari en áður.
Lögmál markaðarins, sem áður voru óhagstæð kennur-
um, hafa snúizt þeim í hag. Þess vegna eru kröfur þeirra
að þessu sinni dýrari og stífari en nokkru sinni fyrr.
Spumingar dagsins eru tæpast þær, hversu mikið
kennarar eigi skilið að fá í laun eða hversu mikið sveit-
arfélög hafi ráð á að greiða kennurum. Þetta eru sann-
gimisspumingar, sem markaðslögmálin telja sig ekki
þurfa að svara og þurfa sennilega ekki að svara.
Spumingin er ekki heldur sú, hvort samfélagið eigi að
greiða kennumm svo mikið, að fæmstu menn flykkist
til slíkra starfa, skólarnir batni og nemendur nái betri
árangri. Rannsóknir benda til, að lítið sem ekkert sam-
band sé milli skólakostnaðar og árangurs skóla í starfi.
Spumingamar em fremur þær, hversu langt kennar-
ar geti nýtt sér bætta samningsstöðu gagnvart sveitarfé-
lögum, sem verða annars vegar að horfa í budduna og
hins vegar til kosninganna, sem verða að vori. Þau þurfa
að mæta kjósendum með niðurstöðuna.
Það er ekki auðvelt að útskýra fyrir kjósendum
tveggja prósentustiga hækkun útsvars vegna kjarasamn-
inga. En það getur verið enn erfiðara að útskýra fyrir
kjósendum, hvers vegna skólahald fór enn einu sinni úr
skorðum og það hastarlegar en nokkru sinni fyrr.
Niðurstaðan verður sennilega, að sveitarfélögin munu
teygja sig mun lengra í átt til kennara en þau hafa
hingað til talið sér fjárhagslega og pólitískt kleift.
Jónas Kristjánsson
„Á þeim 75 dögum sem Árni Sigfússon var borgarstjóri námu aukafjárveitingar borgarsjóðs um 10 milljónum á
dag.“ - Árni Sigfússon tekur við lyklum að Ráðhúsinu.
Jafnan bylur hæst
í tómri tunnu
vistar- og skólamálum,
sem hófst á þessu kjör-
tímabili. En D-listinn
kaus að fara aðra leið
og pólitíska forystu-
menn hans dreymdi
mikla stórveldisdrauma
á þessum árum. Mikil
þensla varð í rekstri
með tilheyrandi út-
gjaldaauka og afleiðing-
amar þekkjum við öll -
sívaxandi skuldasöfn-
un.
Síðustu mánuðina fyrir
kosningar keyrði svo
um þverbak en á þeim
75 dögum sem Árni Sig-
fússon var borgarstjóri
námu aukafjárveitinar
borgarsjóðs um 10 millj-
„Sú óstjórn sem einkenndi rekst-
ur borgarinnar á síðasta kjörtíma-
bili leiddi til þess að greiðslu-
byrði af lántökum er mikill baggi
á borgarsjóði.“
Kjallarinn
Ingibjörg Sólrún
Gisladóttir
borgarstjóri
Þegar Reykjavík-
urlistinn tók við
stjóm borgarinnar
um mitt ár 1994
kom í ljós að staða
borgarsjóðs var
mun verri en menn
höfðu gert sér
grein fyrir. Heild-
arskuldir borgar-
sjóðs vora 12 millj-
arðar króna og
höfðu aukist á einu
kjörtímabili, þ.e. á
áranum 1991-1994,
um átta milljarða.
Það er því ekki of
djúpt í árinni tekið
að segja að við hafi
blasað sviðin jörð
og sjálfstæðismenn
skilið eftir sig fjár-
vana borg.
Engan skyldi
undra að borgarbú-
um blöskri mál-
flutningur sjálf-
stæðismanna, þar
sem hver talar upp
í annan um að
lækka skatta og
lækka gjaldskrár,
og gagnrýna Reykjavíkurlistann
fyrir að greiða ekki nægilega hratt
niður skuldirnar sem D- listinn
safnaði. En eins og máltækið segir
þá bylur jafnan hæst í tómri
tunnu.
Ausiö úr sjóöum
borgarbúa
Reykjavíkurborg hafði mikið
fjárhagslegt svigrúm á áranum
1988-1992. Fram til ársins 1991
naut borgin aðstöðugjalda sem ár-
léga gáfu henni um ... og skatttekj-
ur fóra vaxandi. Ef vel hefði verið
haldið á málum og með ábyrgri
fjármálastjóm hefði mátt nýta góð-
ærið til þess að styrkja stöðu borg-
arsjóðs, til þess að tryggja borgar-
búum betri þjónustu á ýmsum
sviðum og til þess að hefja fyrr þá
markvissu uppbyggingu, t.d. í dag-
ónum kr. á dag. Þar var ávísað á
framtíðina með innstæðulausum
tékkum því þessar viðbótarfjár-
veitingar urðu að greiðast með
lántöku. Sá fjáraustur úr sjóðum
borgarbúa var hluti af kosninga-
baráttu þar sem ekkert var til
sparað.
Sú ósfjórn sem einkenndi rekst-
ur borgarinnar á síðasta kjörtíma-
bili leiddi til þess að greiðslubyrði
af lántökum er mikill baggi á borg-
arsjóði. Greiðslubyrðin fór úr 31
millj. kr. árið 1991 í um þúsund
millj. kr. eða einn milljarð á árinu
1996. Þessi milljarður er sá reikn-
ingur sem sjálfstæöismenn senda
borgarbúum á hverju ári og greið-
ist af sköttum þeirra.
Tekist á viö fortíöarvanda
í tíð Reykjavíkurlistans hefur
verið tekist á við þennan fortíðar-
vanda og margt áunnist í fjármál-
um borgarinnar á sl. þremur
árum. Nægir aö nefna að skulda-
söfnun borgarsjóðs hefur verið
stöðvuð og tekist hefur að stöðva
sjálfvirka hækkun rekstrarút-
gjalda. Þannig hafa rekstrarút-
gjöldin ekki hækkað í krónum
talið frá árinu 1994, ef frá er talin
hækkun sem óhjákvæmilega varð
við yfirtöku grannskólans á síð-
asta ári. Hlutfall rekstrarútgjalda
af tekjum var komið í 96,4% árið
1994 en var 82% á síðasta ári.
Tekin hafa verið upp ný vinnu-
brögð og markvissari en áður við
stjórn borgarinnar og rekstur
málaflokka. Til þess að hægt sé að
grípa i taumana ef stefnir í fram-
úrkeyrslu í einstökum málaflokk-
um þurfa upplýsingar þar að lút-
andi að liggja fyrir í tíma. Því er
nú gert ráð fyrir að lögð séu fram
milliuppgjör þrisvar á ári sem eru
forsenda þess að hægt sé að halda
rekstri borgarinnar innan þess
ramma sem markaður er í fjár-
hagsáætlun hverju sinni. Uppgjör
nú á miðju ári sýndi að frávik í
rekstri stefna að óbreyttu í um 200
millj. kr og 100 millj. kr. í bygging-
arframkvæmdum.
í 'borgarráði hafa verið lagðar
fram hugmyndir um 100 m.kr.
sparnað í framkvæmdum og 70
m.kr. sparnað í rekstri. Nái þetta
fram að ganga stendur eftir óleyst-
ur útgjaldavandi upp á um 135
m.kr. sem er innan við 1% af áætl-
uðum rekstrargjöldum og fjárfest-
ingu á árinu.
Þær hugmyndir sem hafa verið
til umfjöllunar að undanfömu í
nefndum og ráðum þeirra stofn-
ana sem stefndu fram úr fjárveit-
ingum hafa mætt andstöðu sjálf-
stæðismanna. Þeir fylgja spamaði
og ráðdeildarsemi í orði en forðast
hann eins og heitan eldinn á
borði. Þeir hafa eins og áður kosið
að taka enga ábyrgð á fjármálum
borgarinnar.
Ingibjörg Sólrún Gísladóttir
Skoðanir annarra
Tollvernd og raungengi
„Það er heldur langt mál og tæknilegt að rekja að
með tollum er hægt að halda raungengi og kaup-
mætti launa hærra en það annars væri án þess að
leiði til viðskiptahcdla. Það er hins vegar óumdeilt
meðal hagfræðinga. Með tollvernd verður raungengi
rangt í þeim skilningi að of lítið er flutt út og inn og
þá nýtast ekki kostir þess að þjóðir sérhæfi sig í því
sem þær gera vel.“
Markús Möiler í Mbl. 16. 'sept.
Rekstur lífeyrissjóðanna
„Færri og stærri lífeyrissjóðir eiga að skila lands-
mönnum betur reknum sjóðum. Það er fullyrðing
sem oft heyrist. Á grundvelli hennar hefur verið
unnið að því að sameina sjóðina. Verulegur árangur
náðist á þessu sviðiö í fyrra. Þá fækkaði sjóðunum
um 11 vegna sameiningar. Það skýtur því skökku
við aö kostnaður við rekstur sjóðanna hefur ekki
hækkað jafn mikið mörg undanfarin ár eins og ein-
mitt i fyrra.Þar stefnir í öfuga átt.“
Elías Snæland Jónsson
í Degi-Tlmanum 16. sept.
Útrás sjávarútvegs-
fyrirtækja
„Sókn íslenzkra sjávarútvegsfyrirtækja erlendis
er til marks um þær miklu breytingar, sem hafa átt
sér stað síðustu árin. Fyrirtækin hafa verið að sam-
einast og stækka og hafa þvi meira bolmagn en áður
til fjárfestinga innanlands sem utan.Þessi útrás er
einnig mjög mikilvæg fyrir íslenzk þjónustufyrir-
tæki sjávarútvegsins, sem fá nýja markaði fyrir
framleiðslu sína. Þjóðhagslega séð er þessi útrás
sjávarútvegsfyrirtækjanna mjög mikilvæg."
Úr forystugrein Mbl. 16. sept.