Dagblaðið Vísir - DV - 30.05.2001, Blaðsíða 8

24
MIÐVIKUDAGUR 30. MAÍ 2001
DV
Einn elsti almenningsgaröur landsins verður 100 ára á næsta ári:
Sérkeimilegar hríslur hafa
myndað þennan frumskógarblæ
- segir Níels Hafstein sem hugsar um safnið og náttúruna - eðli mannsins og eðli jarðar
Níels Hafstein og Bangsi
„Það er miklu meiri kraftur í gróörinum hérna heldur en í Reykjavík. Ég tók eftir því um leiö og ég kom hingað aö gróö-
urinn var allt ööruvísi, miklu sterkari ilmur og allt miklu fljótara aö vaxa enda fær gróöurinn miklu styttri tíma hér en
fyrir sunnan og þá þarf meiri kraft.
Safnasafnið á Svalbarðsströnd,
sem er I eigu Níelsar Hafstein
myndhöggvara og alþýðulistasafn-
ara og eiginkonu hans, Magnhildar
Sigurðardóttur geðhjúkrunarfræð-
ings, á sér sögulega fortíð. Það var
reist árið 1922 undir menningarlíf
Svalbarðsstrandarhrepps og kallað
til skiptis Samkomuhúsið eða
Þinghúsið. Jóhann Kristjánsson,
múrari á Akureyri, haföi umsjón
með smíðinni og honum til aðstoð-
ar voru menn úr sveitinni. í hús-
inu fóru fram alls konar uppákom-
ur; dansleikir, leikrit, stjómmála-
fundir og á neðri hæðinni var
barnaskóli. Árið 1988 kaupir Mar-
grét Jónsdóttir leirlistakona húsið
og lætur breyta því til íbúðar. Ní-
els og Magnhildur hafa búið í hús-
inu með syni sínum Haraldi frá
því áriö 1997 og rekið þetta eina
safn alþýðulistar sem til er á ís-
landi í dag.
í kringum og í námunda við hús-
ið er stór og fallegur náttúrlegur
garður með fjölbreyttum trjáteg-
undum og villijurtum.
Eðli mannsins og eðli jarðar
„Garðurinn sem tilheyrir hús-
inu okkar er ekkert mjög stór en
garðurinn sem er norðan við
Valsána, sem reyndar flestir kalla
fyrir læk, er í eigu ungmenna- og
kvenfélagsins hér í hreppnum og
gengur undir nafninu Ungmenna-
félagsreiturinn. En þetta rennur
allt saman því að plönturnar vaxa
yfir lækinn sitt og hvað og grípa
kræklunum saman svo náttúran
hefur algjörlega séö um að tengja
þessa garða saman. Við sáum það
strax fyrsta vorið að það var ansi
mikið af kalgreinum þama, grein-
ar sem höfðu brotnað að hluta til
og löfðu niður, eins var töluvert af
brotnum trjám og við fengum al-
veg sting í hjartað bara við að
horfa á þetta út um gluggann.
Þannig að maður fór að tina með
sér smásprek í göngutúrum og
áður en maður vissi af var maður
kominn á fullt í að hreinsa garðinn
þó það væri kannski ekki ætlunin.
Það var ekkert illa séð af sveitung-
um þó við fóstruðum garðinn því
nú eru komnir garðar við flest hús
og ekkert allir sem eru tilbúnir að
fara að hlaupa í eitthvað sameigin-
legt. Það má segja að það fari allur
sólarhringurinn í þetta hjá okkur,
að hugsa um safnið og náttúruna -
eðli mannsins og eðli jarðar.“
Elsti almenningsgarðurinn
„Þegar við komum hingað voru
engir göngustígar og gjörsamlega
ófært héma um gróðurlendið svo
ég haföi samband við sveitarstjór-
ann og sagði honum að það væri
synd og skömm að ekki væri nokk-
ur leið að gangá um þessa garða.
Hann tók vel í erindi mitt og lét
smíða tvær brýr yfir lækinn sem
tengja garðana enn frekar og leggja
göngustíg sem hlykkjast i gegnum
Ungmennafélagsreitinn, meðfram
læknum og niður eftir landinu sem
hreppurinn á hérna fyrir neðan.
Svo hef ég sett upp útisýningar á
listaverkum sem standa allt sum-
arið, fyrst í jaðarinn á Ungmenna-
félagsreitnum og núna í sumar alla
leið inn í garðinn en það eru fugl-
ar sem eru unnir af nemendum úr
1., 2. og 3. bekk í Valsárskóla. Allt
þetta hefur aukið komur fólks í
garðinn en varla hafði nokkur
maður komið hér í fjöldamörg ár
áður en við komum hingað og gest-
ir safnsins hafa svo notiö þess að
ganga um stígana í villtri náttúr-
unni um leið og þeir skoða sýning-
arnar.
Það er reyndar alveg kominn
tími til að menn fari nú að gera sér
grein fyrir því að þeir séu með
þennan dýrgrip hérna því eftir því
sem ég hef heyrt, þó ég hafl ekki
fengið það staðfest, þá sagði mér
gömul kona sem kom hingað að
faðir hennar hefði komið ríðandi á
hesti yfir Vaðlaheiðina með fyrstu
hríslumar úr Vaglaskógi sem
plantað var 1 þennan reit. Þannig
að garðurinn verður 100 ára á
næsta ári sem þýðir að þetta er
með allra elstu almenningsgörðum
í landinu."
Hræðileg skrímsli veita skjól
- Hvemig er að reyta arfa úr
svona villtum görðum?
„Arfagróður eins og Eltingin er
nú bara náttúrlegur í þessu kjör-
lendi þannig að það er ekkert hægt
að amast við henni. Það þýðir nú lít-
ið að ætla að fara að búa til garð í
námunda við hana því það má alveg
búast við því að hún taki sér ból-
festu í þeim garði líka og þá er það
bara barátta upp á líf og dauða og
bakið á viðkomandi fengi ábyggi-
lega að kenna á því ef ætti að reyna
að reyta þetta allt upp. Svo er það
Sigurskúfurinn sem teygir sig út
um allan garð og þegar hann er full-
vaxinn þá nær hann fullvöxnum
manni upp í herðar og þá fmnst
krökkunum ægilega gaman að leika
sér í honum. Ég hef heyrt þær radd-
ir að það hafi lengi verið áhugi fyr-
ir því hjá mönnum en aldrei verið
komið í verk, guði sé lof, að fara
þarna í garðinn og gera einhverjar
stórkostlegar framkvæmdir, rífa
upp þetta svokallaða illgresi og
höggva niður sérkennilegar hríslur
sem hafa myndað þennan frumskóg-
arblæ sem garðurinn hefur. Ef trén
væru látin vaxa beint upp þá þýddi
það að garðurinn mundi galopnast,
það mundi snjóa meira inn í hann
auk þess sem stöðugur næðingur
mundi vera þarna. Það sem heldur
skjólinu í garðinum er einmitt þessi
óæskilegi vöxtur trjánna sem sum-
um finnst en sem aðrir skemmta sér
við að ímynda sér sem einhver
hræðileg skrímsli. Þeir voru yfir sig
hrifnir mennirnir sem komu hingað
frá gróðrastöðinni á Mógilsá í þeim
erindum að mæla tré og sögðu: „í
guðanna bænum farið þið nú ekki
að hrófla neitt við þessum garði,
hann á bara að vera svona“.“
- Hvað með allan mosann sem
vex á grasfLötinni?
„Ef garðurinn er hugsaður
þannig að hann eigi að vera svolítið
vanræktur þá er nú eðlilegt að nátt-
úran fái að hafa sinn gang og þá er
mosinn hluti af því. En það má auð-
vitað hemja mosann að einhverju
leyti, vilji maður hafa góða gras-
flöt.“
Villtara fjær húsinu
- Þið hafið svo blómabeð upp við
veginn?
„Þannig var að þegar við fluttum
þá var bara lítið bílastæði héma við
húsið en við þurftum að láta gera
annað hérna fyrir ofan fyrir gesti
safnsins og þá myndaðist flag sem
lá alveg beint við aö planta í. Ég
hlóð stuðningsgarð sem ég reyndi
að hafa sem óreglulegastan, lét
hann hlykkjast svona eins og læk-
inn, þannig er líka minni hætta á að
jarðvegurinn ryðjist fram. í þetta
plöntuðum við svo hinu og þessu,
eins og t.d. eyrarrós og grávíði, en
það stendur til að endurskipuleggja
þetta beð því það er allt of órólegt og
plönturnar skyggja hver á aðra.
• Ekkert viðhald
• 25 ára ábyrgð á klæðningunni
Fljótlegt í uppsetningu
Hlýlegt viðarútlit
10 fallegir litir
Þ. ÞORGRIMSSON & C0
í Ármúla 29 I 108 Rvk. I S: 553 86 40 - 568 61 00 I Fax: 588 87 55 Uf
nri
Göngum yfir brúna
Brýrnar tvær sem smíöaöar voru yfir lækinn tenga garöana enn betur saman
og list barnanna nýtur sín vel í námunda viö þær.