Dagblaðið Vísir - DV - 30.05.2001, Blaðsíða 14

30
MIÐVIKUDAGUR 30. MAÍ 2001
DV

Gaslampar á tilboðsverði
Traustir og sterkbyggðir
gastampar í garðinn
og sumarbústaðinn.
Á tilboðsverði
á meðan birgðir
endast.
Gott úrval af hellum og steinum
Gerið verðsamanburð
BÆ]ARSTEINN
STE/NN
HELLUSTEYPA JVJ
sala@hellusteypa.is www.hellusteypa.is
Skemmdir eru svipaöar og eftir kal
Halldór Sverrlsson, plöntusjúkdómafræölngur hjá RALA, segist ekki reikna meö aö sveppurinn komi til með aö útrýma
gljávíöi og ráöleggur fólki aö bíöa meö aö uppræta hann.
Ryðsveppur á gljávíði og ösp:
Vandamál sem á
eftir að versna
Ryösveppir á gijávíöi
Vandamáliö viö gljávíöinn er aö nánast allar plöntur á landinu eru af sömu
móöurplöntu og því litlar líkur á aö til sé klón sem þolir ryöiö.
Undanfarin ár hafa sumarhúsaeig-
endur og aðrir sem rækta tré orðið
fyrir miklu tjóni af völdum sveppateg-
undar sem leggst á gljávíði. Sveppur-
inn lýsir sér með litlum gulum blett-
um á blöðunum. Óværa sem leggst á
gljáviði greindist fyrst á Hornafirði
árið 1994 og hefur breiðst hratt út og
herjar nú á gljávíðiplöntur um allt
land.
Ryðsveppir eru alþekktir á plönt-
um. Lífsferill þeirra er flókinn og fel-
ur oft í sér tvær ólíkar hýsiltegundir.
Sum stig sveppsins eru gjaman á jurt-
kenndri plöntu en önnur á trjám eða
rannum. Einnig þekkjast hýsilskipti á
milli barr- og lauftrjáa. Á svæðum þar
sem annan hýsilinn vantar er ferill-
inn oft einfaldari og fer þá aðeins
fram á einum hýsli. Sveppurinn sem
leggst á gljávíði virðist geta lifað á
einum hýsli ef hinn er ekki til staðar.
Fyrstu einkenni ryðsins koma fram
um miðjan júli sem litlir og sakleysis-
legir gulir blettir á eldri blöðum. Þar
sem einkennin koma fyrst fram inni í
runnanum er hætt við að fólk taki
ekki eftir þeim. Skemmdir af völdum
sveppsins eru svipaðar og eftir kal.
Ryögaður gljávíöir
Halldór Sverrisson hjá Rannsókn-
arstofnun landbúnaðarins, einn helsti
sérfræðingurinn hér á landi í plöntu-
sjúkdómum, segir að ryð á gljávíði sé
algengast á Suðurlandi því þar sé
mest af honum 1 ræktun. „Ryðsvepp-
urinn hefur náð aö breiða sér út ails
staðar þar sem gljávíði er að finna,
það er þó ekki þar með sagt að allar
plönturnar séu smitaðar eða að svepp-
urinn finnist i öllum görðum. Sums
staðar er smitið tiltölulega lítið en ég
held að það eigi eftir að versna.“ Hall-
dór segist ekki reikna með að svepp-
urinn komi til með að útrýma gljávíð-
inum og ráðleggur fólki að bíða með
að uppræta hann. Vandamálið við
gljávíðinn er að nánast allir einstak-
lingar á landinni era af sömu móður-
plöntu og því litlar líkur á að til sé
klón sem þolir ryðið.
„Árið 1999 greindist ryðsveppur á
ösp í Hveragerði og við nánari athug-
un kom í ljós aö hann var víðar á Suð-
urlandi. Lífsferill sveppsins er þannig
að yfir sumarið lifir hann á ösp. Ryð-
ið er í rauninni aragrúi gróa sem ber-
ast með vindi á aðrar aspir og mynda
þar enn meira ryð og þannig koll af
kolli. Þegar líður að hausti myndast í
blöðunum dvalargró sem lifa yfir vet-
urinn S íollnum blöðum. Um vorið
spíra dvalargróin og smita nálar lerk-
is. Á þeim á sér stað kynæxlun og síð-
an myndast svonefnd skálagró sem
berast yfir á ösp og smita hana. Þræð-
ir sveppsins vaxa síðan í nokkrar vik-
ur inni í blöðum asparinnar og
mynda ryð sem brýst út í gegn um yf-
irhúðina á neðra borði blaðsins og þar
með er hringnum lokað.“
Halldór segir að enn sem komið er
sé lítið vitað um tjón af völdum asp-
arryðsvepps við íslenskar aðstæður
og að útbreiðsla þess sé takmörkuð.
Þó er ljóst að í verstu tilfellunum hef-
ur asparlauf visnað og fallið í lok
ágúst. „Það styttir að sjálfsögðu vaxt-
artímann og dregur úr grósku."
Hvað er til ráða
Þegar gljávíðir er klipptur á vorin
er megnið af smitefninu fjarlægt
vegna þess að það er í brumunum.
Nauðsynlegt er að klippa allan árs-
vöxtinn frá því í fyrra burt og jafnvel
að nota tækifærið og klippa plöntuna
alveg niður. „Sofandi brum sem vakn-
ar við það er laust við smit og mynd-
ar heilbrigða sprota. Þeir eiga þó á
hættu að smitast þegar líður á sumar-
ið og því þarf að úða víðinn með
sveppavarnarefni um miðjan júlí. Það
hefur sýnt sig að plönturnar þurfa
meira en eina meðhöndlun og ég ráð-
legg fólki að úða þrisvar sinnum með
mánaðar millibili."
Besta efnið á markaðnum í dag
gegn ryðsvepp í gljávíði nefnist Plant-
vax. Efniö er svonefnt kerfislyf sem er
tekið upp í gegn um blöðin og dreifist
um alla plöntuna. Halldór segir að það
sé mjög mikilvægt að úða strax og ein-
kenna verður vart. „Það hefur reynd-
ar komið i ljós að sumar víðitegundir
eru viðkvæmar fyrir efninu og því
þarf aö gæta þess að styrkur þess sé
ekki of hár.
Varnir gegn asparyði byggjast aftur
á móti á því að planta ekki lerki og
ösp saman. Það er einnig hugsanlegt
að úða litlar aspirnar með Plantvax
en slíkar framkvæmdir era nánast
óframkvæmanlegar þegar þær eru
orðnar mjög háar. Einnig kemur til
greina að fella lerki þar sem aspir era
ræktaðar. Framtíðarlausnin felst þó í
því að rækta einungis asparklóna sem
sýnt hafa mótstöðu gegn ryðinu."
Halldór segir að lokum að fólk
verði að ákveða sjálft hvort fyrirhöfn-
in sem fylgir því að halda sveppnum í
skefjum sé þess virði eða hvort það
vill rækta aðrar tegundir i staðinn.
-Kip