Dagblaðið Vísir - DV - 12.01.2002, Page 22

22
Helgarblað
LAUGARDAGUR 12. JANÚAR 2002
I>V
Gúttóslagurinn var umfangsmikið sakamál
Skrílsæði eða sigur
öreiganna?
Þaö sem íslensk skólabörn geta
nú lesið um í skólabókum undir
millifyrirsögninni „Gúttóslagurinn"
í sögubókum er skráð í Hæstaréttar-
dómum sem umfangsmikið mál lög-
brota sem ekki færri en tuttugu
manns hlutu fangelsisdóma fyrir.
Þann 9. nóvember 1932 urðu
óeirðir í miðbæ Reykjavíkur.
Hæstaréttardómur var „vegna um-
fangs málsins“ ekki kveðinn upp
fyrr en 21. júní 1935. Þar segir m.a.:
„Rannsókn málsins sýnir það glögg-
lega að aðsúgur sá er þá var gerður
að bæjarstjórn og lögreglu hefur
verið gerður í því skyni að neyða
bæjarstjórnina til þess að breyta áð-
urgerðri samþykkt, um lækkun
tímaborgunar í atvinnubótavinnu,
og á bæjarstjómarfundinum létu
ýmsir af forgöngumönnum í ljósi,
að þeir létu sér enganveginn nægja
að bæjarstjórn breytti nefndri álykt-
un sinni, heldur kröfðust þess, að
bæjarstjórnin bætti þegar í stað 150
mönnum við i vinnuna."

Útsýni yfir Tjörnina
Þarna sést Gúttó - Góötemplarahúsið sem stóð við Vonarstræti. Rólegheitin sem einkenna þessa mynd eru ólíkt
meiri en þann 9. nóvember 1932, þegar menn börðust i bænum.
Áfram segir að aðsúgurinn hafi
orðið til þess að þurfti að slíta bæj-
arstjómarfundinum í miðju kafi og
bæjarfulltrúunum hafi verið sýnd
ýmiss konar áreitni í fundarhúsinu,
og á leiðinni af fundinum. Að flest-
um lögreglumönnum bæjarins hafi
verið veittir áverkar og sumir
þeirra hafi hlotið mjög alvarleg
meiðsl. Þótti sannað að margir árás-
armennirnir hefðu haft barefli í
höndum í viðureign sinni við lög-
regluna og höfðu sumir bareflin
með sér á fundinn
en aðrir náðu sér í
þau meðan á hon-
um stóö. Grjóti,
möl og spýtnarusli
var kastað í lögregl-
una, rúöur voru
brotnar í fundar-
húsi bæjarstjómar-
innar og önnur
spellvirki unnin á
húsi og girðingu.
Að kvöldi dags
varð að samkomulagi að ríkisstjórn-
in veitti bænum 75 þúsund krónur
til atvinnubótavinnu og útvegaði
aðrar 75 þúsund að láni. Var síðan
ákveðið, aö atvinnubótavinna yrði
unnin fyrir sama kaup og áður og
tilkynning þess efnis lesin í útvarp-
inu.
hins vegar reiðir yfir ósköpunum og
létu það í ljósi. Auglýsing sem birt-
ist í Vísi daginn eftir sýnir glöggt
hve sumum var misboðið: „Stúkan
Dröfn biður þess getið, að vegna
skrilsæðis kommúnista í Góðtempl-
arahúsinu í gær,
geti enginn fundur
orðið í kveld.“ Vísir
birti líka frétt af
óeirðunum undir
fyrirsögninni Bæj-
arstjómarfundur-
inn í gær: „Komm-
únistar hefja árásir
á lögregluna með
barefli í höndum og
koma öllu í upp-
nám. Margir lög-
regluþjónar meiddir og særðir.
Sumir alvarlega. (...) En svo fór að
lokum þrátt fyrir hótanir kommún-
ista og ofbeldisframkomu, að bæjar-
fulltrúarnir komust allir á brott, og
þótt þröng manna væri alllengi við
Goodtemplarahúsið, bar lítið á
óeirðum eftir að bæjarfulltrúamir
voru farnir... Alls meiddust 21. lög-
regluþjónn."
Nokkru seinna birtist í Vísi grein
sem bar heitið Lögreglan og Héðinn
Valdimarsson. Þar segir m.a.: „Þvi
að þaö vita allir að það sem gerðist
9. nóv var ekki það að verkamenn
gerðu aðsúg að vinnuveitendum,
heldur voru það ofbeldisseggir og
æsingamenn sem réð-
ust á lögregluna í
þeim tilgangi að mis-
þyrma henni og svala
sér þannig á henni.“
Óeirðaseggir
náðaðir
Margir voru
ákærðir í málinu og
þeim legiö á hálsi fyr-
ir að hafa ýmist
„hrópað hótanir og
ókvæðisorð til lög-
regluþjónanna",
„haldið æsandi ræð-
ur yfir mannfjöldan-
um og þannig bæði beinlínis og
óbeinlínis hvatt til árása á lögregl-
una og bæjarstjóm“, eöa „verið með
barefli í höndum og baríð á báðar
hendur".
Einar Olgeirsson var á sama tima
dæmdur fyrir aöild sína að öðrum
mótmælum sama ár en þar var
Brynjólfur Bjarnason
Hélt „æsandi ræöur“ og hvatti þar
meö til óeiröanna.
Einar Olgeirsson
Var dæmdur fyrir annan siag
fyrr á árinu.
hann talinn hafa komið fram sem
aðalforgöngumaður með því að
halda „æsandi ræður og hvetja
menn til árása á fundarhús og lög-
regluþjóna". Það þótti líka sannað
að hann hafi hrópað ókvæðisorð til
lögregluþjónanna er þeir voru að
starfi sínu. Refsing Einars þótti
hæfilega ákveðin fjögurra mánaða
fangelsi.
Héðinn Valdimarsson og
Brynjólfur Bjarnason voru eftir
Gúttóslaginn bomir svipuðum sök-
Steinn Steinarr
Hann orti Ijóöiö Verkamaöur um
Gúttóslaginn. Verkamaöurinn í Ijóöi
Steins er sannkölluö hetja sem læt-
ur lífiö í baráttu sinni fyrir betri kjör-
um. „Þeir segja aö rauöir logar logi
á leiöi hins fátæka verkamanns. “
um og Einar. Héðinn játaði fyrir
dómi að hafa eftir að fundarsalur-
inn var ruddur, rétt nokkra stóla út
um gluggann á fundarhúsinu til
verkamanna er þar voru úti, til þess
að þeir gætu „varið sig gegn lögregl-
unni ef á þá væri leitað". Vitni báru
að stólar þeir sem Héðinn rétti út,
hefðu jafnskjótt verið brotnir niður
af mönnum sem úti fyrir voru og
notaöir sem barefli. Héðinn var
dæmdur í sextíu daga varðhald.
Brynjólfur Bjamason neitaði að tjá
sig fyrir dómi en vitni sögðu að
hann hefði hvatt menn til að þyrp-
ast nær fundarhúsinu og hleypa
engum manni út fyrr en bæjar-
stjórnin hefði numið úr gildi sam-
þykktina um kauplækkun. Hann
fékk líka dóm, 4. mánaða fangelsi
viö venjulegt fangaviðurværi, vegna
þess, eins og segir 1 dómsniður-
stöðu: „Hann hlýtur að teljast einn
af forgöngumönnum óeirðanna."
Allir þeir sem dæmdir voru fyrir
aðild að óeirðunum voru náðaðir
sama ár og dómur var kveðinn upp
yfir þeim. Þaö gerðist eftir undir-
skriftasöfnun sem margir málsmet-
andi menn í Reykjavík stóðu að. Má
af þeim nefna Þórberg Þórðarson,
HaÚdór Kiljan Laxness og Aðal-
björgu Sigurðardóttur. -þhs
Sitt sýnist hverjum
Eins og gefur að skilja skiptist
fólk og fjölmiðlar í tvær fylkingar í
afstöðu sinni til Gúttóslagsins.
Kommúnistar voru ánægðir með
framgöngu sinna manna og þóttust
hafa unnið stóran sigur. Menn skrif-
uöu greinar og ort
voru ljóð og skrifaðar
sögur. Steinn Steinarr
orti Verkamaður sem
gerir úr verkalýðnum
hetjur sem börðust
fyrir brauði sinu.
í kvæði Steins deyr
verkamaðurinn „með
brotinn hausinn og
blóð um munninn" og
er borinn á börum
einum upp í kirkju-
garð. En þó að engin
frægðarsól hafi skinið
á verkamanninn í líf-
inu þá kemur það
ekki að sök að mati
Steins því að „þeir segja aö rauðir
logar logi“ á leiði hans. Allar götur
síðar hafa þeir sem á vinstri væng
stjórnmálanna - og jafnvel fleiri -
litiö á Gúttóslaginn sem mikinn sig-
ur smælingjanna á valdhöfunum.
Betri borgarar og þeir sem voru á
hægri væng stjómmálanna voru
Iðgregtan og
Héðinn Viiöimarsxon.
... o...
*ru leifönli’g. |»vmí sl.rif
Híríiírss V;»Wim3r?>>«nar. »f
<íoínui! varnlhjirefjlnmiar. OII
(tfsloftf itnm af tvuili <>ru
F> n*S oi* Fiv'mst
ieitjinlty. vcgmi flíftiiot Njiiif*.
líf-ííirm VaMimaniátif) fjcftr
jíctjtÍ firolh'jíiír '■t*% Imnhtój!.
stm fu^kkir h mm.
M.'tHflítvi bafjur um jwS,
hmm xúv sJálímtV
or rlUi mmívi. 0« |»u5 rr r-tu,-
tm> vafi ú |»vk nii fttítrgtr uietm
Imfo virt honum tíl vurk-
Ku alt öftru tttáli t*r iit'
| Batjarstjflrnarfondarinn f gsr
Megrunarmeistari í Línunni
í Vísi í
september
1978 er fjallað
um hinn
undraverða
árangur sem
of þungt fólk
náði í megr-
unarklúbbn-
um Línunni sem Helga Jónsdóttir
og Sigrún Aradóttir starfræktu.
Línan var starfrækt í deildum um
land allt, inntökuskilyrði voru þau
að fólk væri a.m.k. fimm kilóum of
þungt. Þótti ganga kraftaverki næst
hversu góðum árangri fólk náði
með því að fylgja alfarið ráðlegging-
um sem þar voru gefnar. 1978 hafði
megrunarklúbburinn aðeins starfað
í tvö ár en heil 25 tonn af spiki
höfðu tapast á Reykjavíkursvæðinu
einu. Sú sem átti metið léttist um 55
og hálft kíló á 15 mánuðum. Hún
var einnig tekin tali og tjáði Vísi að
það erfiðasta væri að útbúa sig með
nesti í ferðalög, en þá freistaðist
hún til þess að fá sér brauð. „Það
fór illa hjá mér um verslunar-
mannahelgina því þá þyngdist ég
um tvö kíló. Þau voru þó fljót að
fara aftur en ég verð að passa mig
mjög vel ef ekki á illa að fara,“ sagði
megrunarmeistarinn að lokum.
Travolta í Keflavík
Travolta-æðiö í kringum kvik-
myndinar
Grease og Sat-
urday Night
Fever stóð sem
hæst árið 1978.
Ekki sljákkaði
neitt í unga
fólkinu við það
að John Tra-
volta sjálfur
lenti einkaþotu
sinni á Keflavíkurflugvelli í byrjun
september það ár. Bandaríski leik-
arinn staldraði þar við í hálfa
klukkustund og fékk sér í svanginn
í mötuneyti flugstöðvarbyggingar-
innar. Travolta var á leiðinni til
Parísar þar sem hann hugðist
kynna kvikmynd sína, Grease.
Hangið á Hallærisplani
Árið 1978 héngu unglingar á Hall-
ærisplan-
inu svo-
kallaða
þar sem
núna er
Ingólfs-
torg.
Planið
hafði
óorð á
sér og
þótti ekki
til fyrir-
myndar að eyða tíma sínum þar.
Enda spyr blaðamaður Vísis ung-
lingana undrandi: „Er það fjör að
drekka brennivín eða ógeðslegt
brugg þar til maður fer að æla?“
Ekki vildu unglingar meina það,
heldur að það væri fjör að hitta fólk-
ið og lenda stundum í partíi en þeir
voru sammála um að vera á Hall-
ærisplaninu væri ekki fjör þegar
það væri „skitaveður". Þeir sögðust
heldur ekki sjá neinn ælandi.
Krakkarnir sögðu aðspurðir um
rúðubrot og skemmdarverk að það
væru bara örfáar hræður sem
stæðu í slíku: „Þú hlýtur að sjá það
sjálfur að flestir eru sallarólegir og
eru bara að spíka samán.“
Vetrarbörn komu út
í septem-
ber árið 1978
kom út
skáldsagan
Vetrarbörn
eftir hina
dönsku Deu
Trier Mörch í þýðingu Nínu Bjark-
ar Árnadóttur. Vetrarbörn fjallar
um 18 konur, baksvið þeirra í þjóð-
félaginu og innan veggja fjölskyld-
unnar. Þær eru allar staddar á fæð-
ingadeild. Aðrar persónur eru eigin-
menn, börn og venslafólk, ræsting-
arkonur, sjúkraliðar, ljósmæður,
læknar, prófessorar - og öll ný-
fæddu börnin. Vetrarböm var
margverðlaunuð í Danmörku. -þhs
JohnTravoito
Keflovík
L