Frjáls verslun - 01.07.1941, Blaðsíða 21

Óblóðug styrjöld
I heimínum eru háS fleiri stríí heldur en þau, sem verða milljónum manna a&
bana og sagt er frá í aSalfregnum blaSanna. En þessara strí%a er ehhi minnst eins og
hinna ,,reglulegu“ strííSa og er þatS shiljanlegt. Hver man nú eftir sigarettustríSinu,
sem geisaði í byrjun þessarar aldar? Grein sú, sem hér fer á eftir, lýsir í stuttu máli
átöhunum milli amerísha sígarettuhóngsins Duhe og ensha sígarettuhringsins.
Um aldamótin var nafnið ,,Duke of Dur-
ham“ eins vel þekkt meðal stráka á óknytta-
aldi, eins og Tom Mix eða Charles Lindbergh
nú á dögum. ,,Duke of Durham“ var nefnilega
aðalsígarettan. Allir reyktu hana og hér eru
víst margir, sem byrjuðu reykingar sínar á
sterkum og ilmandi ,,duke“. En fáir þeirra
munu hafa vitað að gjafirnar, sem voru látn-
ar fylgja hverjum pakka, voru vopnin, sem
beitt var í harðasta samkeppnisstríði, sem
heimurinn hefir nokkru sinni verið vitni að
— stríðinu milli Dukes og tóbakskaupmann-
anna brezku.
James Buchanan Duke — hann var skírður
tveim fyrri nöfnunum í höfuðið á forsetanum,
sem bjó í Hvíta húsinu, þegar hann fæddist
-— sá fyrst dagsins ljós í bóndabæ einum, 5
km. fyrir utan bæinn Durham í N.-Carolina-
fylki, um 80 km. suður af New York. Móðir
hans dó skömmu síðar og er hann var á fimmta
ári hófs borgarastyrjöldin árið 1861. Faðir
hans gekk í her Suðurríkjanna og seldi jörð
sina og búslóð. Fékk hann það að mestu greitt
í mynt Suðurríkjanna, en afganginn átti að
greiða með tóbaki tveim árum síðar. James
var sendur til föðurafa síns, sem bjó um 50
km. fná Durham.
En þegar Duke eldri kom heim aftur árið
1865, gat eigandi jarðarinnar ekki greitt eft-
irstöðvarnar og varð Duke þá einskonar með-
eigandi. Næsta ár bjó James með föður sín-
um og bróður í ömurlegum, köldum kofa, þar
sem þeir urðu að sofa á hálmfletum. Systir
þeirra vann hjá hinum bóndanum.
í nokkur ár varð fjölskyldan að þola ýmsar
raunir, en þá tókst Washington Duke — föð-
FRJÁLS VERZLUN
urnum — loks að komast yfir jörðina aftur og
hóf þá tóbaksrækt. Auk þess var hann um-
ferðasali og seldi bæði tóbak og aðrar vör-
ur. Bændurnir í nágrenninu voru farnir að
rækta tóbak og Duke lét þá greiða úttektir
sínar með því. Það seldi hann svo með sinni
eigin uppskeru. Þetta var upphaf hins risa-
varna fyrirtækis.
Þegar Duke hafði tekizt að leggja dálítið
af peningum ,,til hliðar“, fór hann að kaupa
tóbaksuppskeru bændanna í nágrenninu og
sá um flutning á því til annarra landshluta.
Árið 1871 nam umsetningin 50.000 dollurum
á ári.
Þegar James var 8 ára, var faðir hans orð-
inn svo efnaður, að hann vildi senda hann á
háskóla. Bóklegs lærdóms hafði James til
þess tíma aflað sér í kveldskóla að loknu
dagsverki, sem var ekki ýkja mikið á vet-
urna. En James vildi ekki verða prófessor:
,,Ég vil ekki fara í háskóla. Ég vil verða með-
eigandi í fyrirtækinu. Ég vil starfa og afla
mér fjár“ — einkunnarorð amerísks æsku-
lýðs!
Faðirinn bauðst til að lána honum fé til þess
að byrja á eigin skýtur, en skömmu síðar gaf
hann sonum sínum tveim sjötta hluta fyrir-
tækisins. Þá fór það fyrst að ganga, þegar
þessir tveir ungu menn tóku til starfa. Gamla
verksmiðjan, sem var úr tré, var of lítil. Ný
var reist í Durham, því að nú var ,,Duke of
Durham“ að komast á heimsmarkaðinn.
í fyllingu tímans árið 1878, var breytt til
um fyrirkomulag fyrirtæksins. Þá var stofnað
félag með Washington Duke og sonum hans,
James B. Duke og B. N. Duke, sem var eldri,
gl