Lesbók Morgunblaðsins - 29.01.1928, Blaðsíða 6

Lesbók Morgunblaðsins - 29.01.1928, Blaðsíða 6
30 LESBOK StOBÖUNBLABSENS Tómasarríma Páls á Hjálmssöðum. P&ll á Hjálmsstöðum, eins og hann er jafnan nefndur, er fædd- ur 12. febr. 1873 á Hjálmsstöðum í Laugardal. Voru foreldrar nans Guðmundur Pálsson og Gróa Jó)is- dóttir. Hefir Páll dvalið allan sínn aJd- itr á HjálmsstÖðum, fyrst með for- eldrum sínum, en síðar bóndi þar. Páll á Hjálmsstöðum. Hann lærði ekkert í æsku utan hinn vanalega lærdóm undir ferm- ingu; ólst upp við þröngan kost, var að upplagi mjög bókhneigður, en hefir löngum haft lítinn tíma til lesturs. Hann liefir frá því á unga aldri látið fjúka í kviðling- um við og við, en ekkert gefið sig ao öðru leyti við kveðskap, sem hann hafði þó allmikla tilhneig- ingu 61. Þó verða stökur hans ekki lijeraðsfleygar fyr en um og eftir aldamót. En þá fer svo, er smellnar stökur fljúga um sveitir, að ferill þeirra er rakinn heim til „skáldsins á Hjálmsstöðum," enda hefir Páll á Hjálmsstöðum um ald- arfjorðung staSið fremstur þeirra Sunnlendinga, er lagt hafa rækt við hina gömlu og góðkunnu íþrótt alþýðunnar: hagmælskuna. Ekki er það fyr en á síðustu árum að Páll hefir haldið vísum sínum saman og fram að 1910 mun hann ekkert hafa skrifað af því, sem hann orti. Það hefir jafnan verið siður hans að yrkja af munni fram; var hvorttveggja að hann orti jafnan við st'arf sitt og þá ekki tími til að festa vís- urnar á blað, enda leit hann svo á lengi vel, að vísnagerð þessi væri áheyrendum „til hugarhægðar" en sjálfum honum „hvorki til lofs nje frægðar." En eftir 1910 verður breyting á þessu. Þá urðu aðrir til þess að rita niður alt sem þá varð grafið upp af kveðskap hans og kom þá að góðu haldi frábært minni Páls, því að fjölda rímna- fiokka um óskyld efni þuldi hann upp úr sjer, sem aldrei höfðu kom- ist á blað. En ekki var laust við að Páli þætti þetta undarlegt í fyrstu og óþarft að vera að skjal- festa slíkt, sem vanalega hafði ver- ið kveðið til stundargamans í kátra drenpja hóp, ýmist í rjettum, kaupstað eða lestaferðum, á meðan Bakkus hvatti til dáða og ekki þraut á veigaglösunum. Þó fór svo að Páli varð ljúft að hrista íir pokahorninu og kom þá margt i leitirnar, en eflaust hefir annað eins glatast og gleymst. Lítið hefir sjest eftir Pál á prenti, þó hefir Morgnnblaðið hirt sumar stókur hans. En hitt er al- kunnugt, að stökur hans og j'msir rímnaflokkar hafa nú á síðustu árum flogið víða, og eiga ýmsir margt af slíku í handritum. Eitt af því, sem Páll hefir látið einna fyrst frá sjer fara og alþýða hefir tekið mestu ástfóstri við, er Tóma«arríma sú, er hjer birtist. Enda má hún að ýmsu leyti merki- leg heita. Hún er brot úr menn- ingarsögu (þjóðarinnar um það leyti, sem gamlir og góðir siðir verða að víkja fyrir öðrum nýjum, sem mentunin og framfarabrutlið telja betri og hagkvæmari. Tómasar ríma. Kveðin veturinn 1907. Skamdegis við skertan dag skemta blaðaskræður; um Tómas skal því byrja brag, Brattholti, sem ræður. Bygð hans stendur fjörðum fjær f jalls með brekkum hærri, í Árnesþingi enginn bær er kaupstöðum fjærri. Voru fróni finnast á fegri Varla st'aðír"; Þar rjeð Gullfoss gígju slá gegnum aldaraðir. Iðu skrúðið löður ljóst lífgar gljúfra tómin, fossins hvassa bylgju brjóst, brimar þrumu hljóminn. Fyrir glófext fossins tröll fram, sem kraftur þvingar, liafa boðið handarmjöll honum Englendingar. En ei sig kærði um gullið grand, greitt af þeirra lúkum, vildi heldur verja land valds og maurapúkum- Um iitbúnað og áhöld hans jeg vil nokkuð skHfa: þessa góða merkismanns mætti saga lifa. Hans eru fákar tíu og tveir, tamdir vel, óstaðir; ársins tíðir allar þeir eru selspikaðir. Degi hverjum ekki er í kaupstað að slóra; en þegar að heimanferð í fer ferð hann gerir stóra. Taglhársbeisli ei slakt nje sleipt slöngvar klár á veginn, járnmjel hart í högld er greypt haglega báðum megin. í klökkum hreindýrshornið er, hvar í byrðin togar. Skriðufells úr skógi hjer skornir flestir bogar. Er á hverjum hraustum jór — hef jeg það í minni — melreiðingur mikill og stór magnaður af skinni. Hver er sylgja úr horni hörð, hvergi er líkist glingri; oddabrugðin idlargjörð ofin á sjálfs hans fingri. Hans eru tæki traust í ferð, af tryggu efni skorin: öll eru reipi af ólum gerð, elt og lýsisborin. Geymir vörur vatnsheldur, yelunnian bg þveginn

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.