Lesbók Morgunblaðsins - 29.03.1942, Blaðsíða 1

Lesbók Morgunblaðsins - 29.03.1942, Blaðsíða 1
6' tölublaC. $SlotammbltobmM8 Sunnudagur 29. mars 1942. XVII. árgangur. I ¦¦u>lil«rpr«iit«mlðja h. t. Páll Sigurðsson: Nokkrar staðfræðilegar athuganir í landnámi Hallsteins Atlasonar A fáum stöðum á laudiuu mun vera jafn-erfitt að átta sig ¦ staðháttum, eins og þeir eru nii samanborið við frásagnir hinna tornu heimilda um þá á land- namsöld, og í landnámi Hallsteins Atlasonar, þegar tekið er tillit til pess, hversu greinilega heimild- *rnar lýsa þeim. Til þess liggja ýmsar orsakir: Örnefni hafa týnst °g önnur komið í staðinn. Ár virð- ast hafa breytt um farveg og nöfn. Landið hefir brotnað. Heimildum °er ekki saman í ýmsum minni hattar atriðum o. s. frv. I Landnámu (Sturlubók) segir svo frá landnámi Hallsteins: „Há- steinn stökk þá undan ok brá til íslandsferðar. Hann átti Þóru Ölvisdóttur. Ölvir ok Atli voru synir þeira. Hásteinn skaut set- stokkum fyrir borð í hafi at forn- "m sið. Þeir komu á Stálfjöru iyrir Stokkseyri, en Hásteinn kom Hásteinssund fyrir austan ^tokkseyri, ok braut þar. Há- s,teinn nam land milli Rauðár ok °!visár upp til Fyllarlækjar, ok Breiðamýri alla upp at Holtum, °,'£ bjó á Stjörnusteinum, ok „vo ^lvir son hans eftir hann. Þar heita nú Ölvisstaðir. Ölvir hafði landnám alt fyrir utan Grímsá, Stokkseyri ok Ásgautsstaði, en Atli átti alt milli Grímsár ok Rauðár. Hann bjó í Traðarholti". Flóamanna sögu. Egils sögu og einni Landnámugerð er Há- steinn nefndur Hallsteinn, sem jeg hygg að sje rjettara. Sennilega stafar nafnið Hásteinn upphaf- lega frá misritun. Jeg hefi veitt því athygli, að nafn tveggja manna, sem með vissu er vitað að hjetu Hallsteinn, hefir í fornum heimildum misritast Hásteinn. Nafnið Hallsteinn virðist að fornu fari stundum hafa verið ritað- Halstein. Þarf þá ekki annað en 1 falli burt, svo að úr því verði Hastein. Hjer er ekki rúm til að rökstyðja nánar, að hið rjetta nafn landnámsmanns þessa hafi verið Hallsteinn, en jeg mun í grein þessari láta hann halda því nafni. RAUÐÁ. Tveir þeirra fræðimanna, sem hafa ritað um landnám þetta, þeir Kálund og Brynjólfur Jónsson, telja, að Rauðá muni hafa verið lækur sá, sem rennur til sjávar fyrir austan Baugsstaði og heitir þar Baugsstaðasíki. Ofar er hann ýmist nefndur Stórilækur eða Hróarslækur (Hróarsholtslækur). Báðir þessir fræðimenn virðast þó vera í nokkrum vafa um þetta, og það, sem veldur þeim heila- brotum hvað þetta snertir, er nafn á tveimur hjáleigum rjett austan við Stokkseyri, er heita Vestri-Rauðarhóll og Eystri-Rauð arhóll. í jarðabók Á. M. og víðar hefir nafnið, að því er virðist vegna misskilnings, verið ritað Rauðárhóll. Slíkt segir enginn maður þar eystra, heldur Rauðar- hóll. Ýmsar skýringar um afbak- anir hafa komið fram, en eftir því, sem jeg veit best, allar frekar ósennilegar. Mjer finst lang-lík- legast, að nafnið sje dregið af hestnafninu Rauður, og er þá með röngu eignarfalli, fyrir Rauðshóll. Rauðarhóll fer fult svo vel í munni. Sambærilegar rangar beyg- ingar á íslenskum bæjarnöfnum eru alltíðar, t. d. Fjósar, Holtar, Ilrísar, Lyngar, Nesjar, Seljar, Skipar, Vetnir o. s. frv. Eitt er víst, að þess sjást engin merki, að nálægt þessum bæjum hafi nokkur á runnið, og ekki sennilegt, að svo hafi verið. Það virðist enginn vafi leika á því, að lækur sá, sem nú heitir Stórilækur, Baugsstaðarsíki og Hró arslækur, sje hin forna Rauðá. Hefir hvin vafalaust fengið nafn sitt af því, að í henni er afar mikið af mýrarauða. Af frásögn Landnámu má sjá, að Rauðá skilur landnám Hall- steins frá næsta landnámi þar fyrir austan, landnámi Lofts hins gamla Ormssonar. Ekkert annað vatnsfall er til á þessu svæði, sem til greina virðist geta komið. Raugsstaðir. sem kendir ern við

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.