Lesbók Morgunblaðsins - 18.11.1951, Blaðsíða 5

Lesbók Morgunblaðsins - 18.11.1951, Blaðsíða 5
LESBÓK MORGUNBLAÐSINS . ItíÖO sÁqp&rá* 537 _______________ BERTRAND RUSSEL: jaeri le bÍ3Í3 s muni-í ;9lan6Í: á?le m:r/i: MÆSTl FIMTIl ARIM Á VORUM dögum hef ir verið áber- andi ósamræmi milli þekkingar og raunveruleika. Á sviði þekkingar hafa unnist stórkostlegri sigrar en dæmi eru til áður, en í fram- kvæmdinni hefir komið fram í viss- um voldugum ríkjum svo hugsun- arlaus grimd, að annars eins þekkj- ast engin dæmi, ekki einu sinni hjá vitskertum ungum glæpamönnum. Þetta getur ekki gengið öllu leng- ur. Annað hvort verða valdamenn- irnir að afla sjer visku og þekk- ingar, eða þá að vísindin og hugs- unin verður að gefast upp. Það er máske óþarft að taka fram, að jeg er hjer að hugsa um styrjöld. Ef stórstyrjaldir eiga að legt gildi fyrir Reykjavík. Það er þó aðeins nafnið eitt, því að um- hverfið er nú gjörbreytt frá því sem var er Skothúsið stóð þarna og þangað var oft að heyra dynj- andi skothríð á góðviðrisdögum. Skotfjelagið er sennilega fyrsta íþróttafjelagið, sem stofnað var hjer í bæ. Næst kemur svo glímu- íjelagið, sem Sverrir steinsmiður Runólfsson stofnaði 1873. Það hafði h'ka bækistöð sína á 'ielunum. Og einmitt á melunum .:emur löngu seinna fyrsti íþróttavöllur á íslandi þar sem öll helstu íþróttafjelög bæarins hafa síðan leitt saman hesta sína. Má því kalla að mel- arnir sje vagga íþróttalífsins hjer í bæ. En ekkert íþróttaf jelag hefur enn komist jafn langt og Skotfjelag Reykjavíkur, að safna undir merki sitt öllum helstu mönnum bæar- ins- *. * _. »i halda áfram, þá eru framfarir í vísindum útilokaðar. Því miður getur enginn borið á móti því að til stórstyrjaldar kunni að draga. En þegar jeg reyni nú að útskýra hvers vjer megum vænta af framförum og nýum uppgötvunum, þá geri jeg ráð fyrir því að ekki skelli á stórstyrjöld, sem ríði heiminum að fullu. Stórkostlegar framfarir í vísindum hafa orðið fyrri hluta þessarar ald- ar, einkum í eðlisfræði. Eðlisfræð- ingar og stjörnufræðingar hafa nú stórkostlega meiri þekkingu held- ur en þegar jeg var ungur, bæði á hinu stærsta og hinu minsta, stjörnugeimnum og öreindinni. Það, sem uppgótvast hefir um stjörnugeiminn hefir ekki vakið eins mikla athygli — sennilegn vegna þess að þann vísdóm er ekki hægt að nota í stríði — en vísinda- lega sjeð eru þær uppgötvanir engu síður merkilegar og furðulegar. Ein stein var frumherji þeirrar þekk- ingar, Rutherford og Bohr forvíg- ismenn rannsókna á sviði öreind- anna. Stjörnufræðingarnir segja oss, að aldur stjörnuhverfanna og víð- átta þeirra sje ekki takmarkalaus, en þar fari íram stöðug útþensla. Þau stjörnuhverfi sem oss eru fjarst fjarlægjast oss með ofsa- hraða og hraðast þau sem fjarst eru. Það getur verið að sum fjar- læg heimshverfi f jarlægist oss með meiri hraða en ljósið getur farið, og ef svo er þá er ekki unt að sjá þau, hversu góða sjónauka sem menn hafa. .; O' Þekking vor á frumeindunum er hvergi nærri fullkomin enn. Það var trú manna, að allar frum- eindir í hverri sameind væri ná- kvæmlega eins og að ekki væri hægt að kljúfa þær. Nú vitum vjer að þetta er ekki rjett. Vjer skulum taka dæmi: Það er nú kunnugt að í venjulegu úraníum eru þrenns konar frumeindir, en aðeins ein tegund þeirra er nothæf í sprengjur. Frumeind úr þungu efni er hægt að kljúfa í þrjár ör- eindir sem eru úr ljettara efni. Þetta leikur náttúran sjálf með geislavirk efni, og þetta hefir tek- ist í tilraunastofnunum. Auk þess getum vjer nú framleitt nýar frum- eindir, t. d. plutoníum, sem hvergi þekkist í náttúrunni. Frumeindarannsóknirnar eru enn á tilraunastigi, en það eru varla nein takmörk fyrir ,því hvers.vjer megum vænta af þeim í vísindaleg- um og hagnýtum efnum. Þaö er enginn efi á því, að hægt,,erað breyta landslagi með því að mola niður fjöll og setja stórfljótin í nýa farvegi. Ef til vill y erSur, líka hægt að breyta tíðaríarinu.; Ef til vill verður hægt að gera e/ðimerk- ur að frjóvum lendurn. 5að,ætti að vera hægðarleikur:að:6enda" rá- kettu til tunglsins, enda þótt nökk- ur vafi sje á því hyernig htm ætti að komast til jarðarinnar aftur. Fyrsta fluginu þangað fylgir því mikil áhætta. Máske verður sá maður, sem mistekst að verða eft- irmaður Stalins, ekki tekinn af lífi, heldur gerður að landstjóra á mána nýlendu Sovjetríkjanna og sendur þangað og látinn ráða fram úr því

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.