Lesbók Morgunblaðsins - 10.08.1958, Page 6

398
LESBOK MORGUNBLAÐSTNS
ið var hungursneyð afstýrt með
kornræktinni í Ameríku, 1 seinna
skiptið með notkun tilbúins áburð-
ar. Árið 2000 verður hungursneyð
afstýrt með því, að þá hefir verið
afstýrt sjúkdómum í kvikfé og jarð
-argróðri.
Og svo eru það sjálfvirku vél-
arnar. Nú er það algengast í verk-
smiðjum að maður vinni við hverja
vél, stjórni henni. Árið 2000 verða
þessir menn horfnir, eins og dúdú-
fuglinn. Vélarnar stjórna sér alger-
lega sjálfar og hver tekur við af
annari. Þessi breyting er óumflý-
anleg, og það er ekki annað en ó-
makið að reyna að hamla á móti
henni.
Afleiðingar þessa verða víðtæk-
ar. Sjálfvirku vélarnar gera marga
menn óþarfa, allt frá skrifstofu-
manninum til þess er setur smíða-
hluti saman. Mismunandi atvinnu-
greinar hverfa úr sógunni. Þess
vegna er tími til þess kominn að
athuga, hvert þessi alda muni bera
oss.
Reynsla undanfarinna 200 ára
sýnir, að eftir því sem iðnaður
hefir aukist hjá einhverri þjóð og
orðið fjölbreyttari, eftir því hefir
aðstreymi verkamanna til stórborg
-anna aukist. Það er margt sem
hjálpast hefir hér að. Iðnaðurinn
þarf á orku að halda, en orkan er
ekki ódýr nema hún sé framleidd
í stórum stíl. Og svo hefir aukist
eftirspurn að vinnukrafti til þess
að fullgera og setja saman þau
tæki, sem framleidd hafa verið. Á
hinn bóginn hefir landbúnaður
tekið vélaafl í þjónustu sína og
þess vegna þurft færra fólk.
Það er ekki víst að nein af þess-
um ástæðum fyrir fólkstraumi í
stórborgirnar, verði í gildi að 50
árum liðnum. Kjarnorkustöðvar
þurfa ekki að vera stórar. Stöð,
sem nú nægir kafbáti, mun þá
nægja einni byggð. Framíarir í líf-
fræði hafa þá útrýmt sjúkdómum
í jurtum og dýrum, og betri fæðu-
tegundir verða ræktaðar og hægt
verður að framfleyta sér á minna
landi en nú er.
Mestri byltingu mun þó valda
notkun sjálfvirkra véla. Með þeim
geta fáir menn tekið að sér full-
komna iðnframleiðslu. Með notk-
un þeirra getur ^ámennt byggðar-
lag lifað á iðnaði með því að fram-
leiða aðeins eina vörutegund, eða
þá allt sem það þarf á að halda,
en það verður örðugra.
Nú þegar hafa orðið svo miklar
framfarir, að lítið þorp getur verið
sjálfu sér nóg. Kjarnorkan leggur
til kraftinnvsjálfvirkar vélar vinna
allt. Með talstöðvum og koptum
hafa menn samband við umheim-
inn. Helztu útgjöldin verða handa
lækni, kennurum og félagsheimili,
en eftir 50 ár getur 10.000 manna
þorp auðveldlega staðist það og
íbúar þess verða ekki að neinu leyti
ver settir en þeir sem búa í stór-
borgum.
En í þessu þorpi er ekki neinn
staður fyrir ófaglærðan mann.
Kjarnorkustöðin getur ekki notað
hann, ekki heldur sjálfvirku vél-
arnar, og ekki ræktunarstöðin. í
hverju framtíðarþorpi verður slík-
ur maður aðeins ti1 byrði. ,
Ef kapp verður lagt á það næstu
40 árin, að kenna hagnýt störf
smám saman þeim er nú vinna
andlaus verksmiðjustörf, þá er
hægt að koma upp sjálfstæðum
þorpum, sem geta búið að sínu og
liðið vel. Ef ekkert verður gert,
streyma hinir ófaglærðu verka-
menn áfram til stórborganna. Hér
er um tvo kosti að ræða. Sjálfvirk-
ar vélar koma smám saman og
ryðja sér inn hjá ólíkustu atvinnu-
greinum. Ein vinnur til dæmis verk
tíu prentara, önnur vinnur á við
100 manns í bílaiðnaði, hin þriðja
leysir 1000 skrifstofumenn af
hólmi.
Hvað á að verða um þessa menn?
Ef þeim er kastað út á götu, verði
þeir leiksoppar í höndum byltinga-
seggja. Það voru slíkir menn, sen
mynduðu brúnstakka-sveitir Hitl
ers, atvinnulausir menn, sem fyrr-
um höfðu gengið með hvítt um
hálsinn.
Hér er hætta á ferðum fyrir kom
-andi kynslóð. Ef ekkert er að gert
fjölgar stöðugt í stórborgunum
fólki, sem ekki kann að sjá sér
farborða og þá er lokað augunum
fyrir því, að stríð hlýtur að verða
milli faglærðra og ófaglærðra
manna. Og mér sýnist að endirinn
á því hljóti að verða einræði. Og
það er óþarfi að binda sig við ár-
ið 2000, George Orwell hefir sagl
að svo muni verða komið 1984, ef
allt verður látið reka á reiðanum
Eg fæ ekki betui séð en einræð-
ið komi, ef óverklærðir menn halda
áfram að þyrpast saman í stórborg
-unum. En lýðræði getur haldist ef
verklærðir menn byggja sín eigin
þorp.
Breyting á þessu verður ekki
gerð með einu átaki. Breytingin
mun koma smám saman, ef vér
vitum að hverju vér eigum að
stefna. Eg hefi bent hér á tvær
leiðir:
Það verður að draga menn sam-
an í smáborgir, sem hver hefir sínu
sérstaka hlutverki að gegna. Og
það verður að kenna mönnum að
vinna með höfðinu.
Það má stýra þjóðarskútunum
ákveðna leið, ef menn eru vissii
um hvert á að halda. Og það er
táknrænt, að stjórn á sjálfvirkum
vélum er nú þegar kölluð „cyber-
netics“, en það er grískt orð um
listina að stýra skipi.
C^»'3®®®<3'^_J
Búfræðingur er það, sem situr í
skrifstofu sinni og skrifar bændum ráð-
leggingar um að þeir skuli ekki fara
á íslenzkum skóm út í mýri, því að þá
muni þeir vökna.