Lesbók Morgunblaðsins - 08.11.1964, Blaðsíða 11

Lesbók Morgunblaðsins - 08.11.1964, Blaðsíða 11
GULLSKÝ Smásaga eftir Einar Benediktsson tindruðu fyrlr innri augum hans með litabrigðum sólarlagsins og ljósafli morgunroðans — en hann gat ekki skynjað eðli þeirra til fulls. Gullskýið var of hátt fyrir ofan hann — og hann gat ekki elskáð það. Hann heyrði þytinn í blóði sjálfs sín; það ólgaði fram og aftur eins og öldu- sog. — Hann fann nú, að hjarta hans og huigur vtoru bundin. Hvert sem hann leit, urðu fyrir honum strendur hins ókunna lands, þar sem allar bylgjur brotnuðu og hurfu í sjálfar sig aftur. Kb «—• Hann lá með hendur undir höfði I aliri dýrð og unaði vorkvöldsins fyrir framan gamla, iága bæinn með rúðu- krílin grænbrennd af sól, margra ára sól og litaskiptum loftsins. — Drottinn himinsins var náðugur eins og stórauðugur einvaldsherra, sem hrærist til öriætis, þegar honum sjálf- «m þóknast. Jörðin lá prúðbúin fyrir fótum þess, sem hafði skapað hana, og hafið saug að sér geislabros hins vold- uga, fagra sólarguðs. Náttúran var öll jþrungin af elsku. Allt var svo blítt, svo ríkt af þessum þögula, djúpa fögnuði yfir því að lifa, anda og hrærast — sem kemur stundum yfir jörðina. Hann fann eðh náttúrunnar streyma i gegnum taugar sínar og æðar, þetta tvíbrotna, hverfula eðli, sem þráir a<5 lifa og þarf að deyja. Já, hann fann þrótt iifsins og van- roátt þess anda í sér, þjóta um sig á víxJ, fram og aftur, eins og ganglóð í stundarklukku, sem hreyfir visana, en eyðir tönnum og möndlum klukkuhjól- anna um leið. Hann hafði lengi, lengi velt fyrir sér þessari hugsun, meðan hann var sjúkur. Eða var það hugsun? Honum fannst stundum, að dýpsti, innsti skilningur hans ætti ekki heima í heilanum, heldur í hinum ósýnilegu, hárgrönrau taugum, sem Hggja um allan líkamann. En hvað sem það var, þá kom það að honum æ ofan í æ, lá yfir hþnum svo að segja mestallan tímann, sem hann vakti, þetta hugboð um samspil hinna tveggja frum- hreyfinga lífsins. Þá vakti það hjá hon- um hálfgerð óþægindi, líkast þeim, sem sá finnur, er man, að hann hefur gleymt einhverju, sem hann getur niú heldiur ekki komið fyrir sig hvað var. Það var taugakerfið og heilinn, sem hann fann starfa af eigin hvöt, án þess aF hann byði svo með vilja sinum — starfa að því að leysa þá þyngstu gátu, sem mennirnir hafa reynt að ráða. En xiú var þessi hugsun, eða hvað hann átti að kaila það, honum ekki lengur óþægi- leg. Nú fannst honum hann muna og skilja svo óendanlega margt, og hann fsnn, að það var af því að hann hvíldi á sjálfri jörðinni, andaði sama loftinu sem grösin í túninu og sá himininn í allri sinni ósegjanlegu dýrð, án þess að sólbrenndu rúðurnar brytu geislana, óður en þeir komu inn í augað. Vilji, vit og tilfinningar hans stðrf- uðu í eining eins og strengir á hljóð- færi, sem eru stilltir nákvæmlega sam- an. Honum fannst eins ög lífsafl hans breiddist út víðar og víðar um náttúr- •una, sem hvíldi þögul og kyrr í kringum hann — eða þó öllu heldur, að þetta afl jþyti um hana fram og aftur eins og æðaslag. Að vera til, það er að skilja, skynja eitthvað til fulls. Því víðara svæði sem hin fullkomna skynjun nær yfir, því öflugra og víðtækara er líf hinnar skynjandi veru. Þetta fann hann svo glöggt. Hann sameinaðist hinni ytri nátt úru, varð svo að segja að náttúrunni sjálfri — eða miklum hluta hennar, fannst honum. irJoftsins sjálfs, sem blikaði eins og demantsglampi í auga hans — átti hún ekki heima í hans eigin sái? Hvelfdist ekki himinninn einmitt fyrir innan aug- að, sem skynjaði hann? -Hoauim þótti sem anda hans væri ekkert of hátt og ekkert of lágt. Hann teygaði andvarann frá uppsprettum loftsins og lét hjartað E, ln var ekki umnt að hugsa sér, að hann væri skynjaður og skilinn til fulls af annarri æðri sál með næmari taugar og öflugri æðaslög — sem ef til vill kynnu að streyma frá strönd til strandar gegnum ljósvakahafið langt, langit fyrir ofan huga hans? Niður þessa hafs heyrðist ekki, þó hann byrgði eyrun 0t 'g honum fannst eins og niður- Inn af öldunum við ströndina og ómur- inn af vængjaflugi tímans kæmi frá honum sjáifum. En öll þessi hreina, djúpa fegurð him- s]á fast við moldina. Hann elskaði allt, og honum bauð við engu. En hæst uppi yfir fjallsenninu, sem lyfti sér upp í móti kvöldgeislunum hinum megin við fjörðinn, þar hvíldi gullský á vængjum, grafkyrrt, ómælan- lega langar leiðir uppi yfir öllu, sem bjó á jörðinni. Það var eins og blóm- knýti, bundið saman af ósýnilegum höndum með geislafingrum. Upp úr þv/ teygðu sig gullblöð og þéttir, skínandi ljósstilkar enn hærra upp yfir yztu mörk, sem auga hans náði til. Hann lagði aftur' augun til þess að geta séð dýpra og horft lengra inn í þessa himnesku mynd, en hann fann, að iífstraumurinn í æðum hans og taug- um náði ekki til ljósblómanna, sem nærðust af eldi sólarinnar gegnum 6- sýnilegar rætur. Glitlauf og logandi frjólcnflppar og hlustaði með hjartanu, og öldur þess sáust ekki brotna, þó hann léti Ijós sinna innstu, dýpstu drauma skína í öllum sínum ijóma. ¦— Nei, hann gat ekki elskað þessa sál, þó hún væri til, því hann gat ekki snortið hana með hugan- um, og hjartað í honum skalf af ár- angurslausri ofraun, þegar hann vildi byrgja ímynd þessarar sálar inni í því. Það var ekki elska, það var öllu fremur ótti, sem hann fann til. — Bn var hanm ekki elskaður eins og moldin, sem hann lét æðar sínar slá við? Það er komið kvöld og farið að verða kalt — var sagt lágt, með skjálfandi rödd fast hjá honum — og visin, hrukk- ótt hönd strauk svitann af enni hans. Hann reis upp og gekk hægt og hægt í bæinn, inn fyrir gömlu, sólbrenndu gierin, sem byrgðu daginn úti og nóttina inni- Einar Benediktsson — sýslumabur Framlhaid af bls. 6 um byggingu íbúðarhússins á Hófi. En hann vildi ekki „byggja það á Marðar tóftunum heldur upp á brekkubrúninni; þar er víðsýnna". Hann hafði keypt húsið á Þorvalds eyri, og flutti það og endurbætti og end urreisti á Hofi. Þetta var stærsta hús í Rangárvallasýslu — og það vakti um- tal í sýslunni er verið var að flytja það vestur að Hofi. En húsið reis fljótt, svo að undir haustið var farið að nota það. Eldhús sumarsins, sem verið hafði í hest húsi, var flutt inn í húsið, og tjöldunum fækkaði á Hofstúninu eftir því sem hús ið varð byggilegra. Þetta var stærsta hús á Suðurlandi. — Inngöngudyrnar voru á vesturgaflin- um, „skáhallt móti sandroikinu", orðaði Einar það, en fyrir innan dyrnar til vinstri var sýslumannsskrifstofan, en þar fyrir innan borðstofa — sú stærsta í sýslunni — en hinumegin sietustofa, ennþá stærri. Og þar kpimu von bráðar glæsileg málverk á veggina, og húsgögn hverra líki aldrei höfðu sézt í Rangár- vallasýslu. En hvað leið sýslumanninum sjáifum? Einar Benediktsson hafði mörg járn í eldinum, þá eins og alltaf. Hans „hug- ur spannar himingeiminn" þá eins og alltaf fyrr og síðar. „Ég hef aldrei ætlað mér að láta þetta embætti útrýma sjálf- um mér úr sjálfum mér", sagði hann einu sinni eftir messu í Odda það sum arið. Hann kom alltaf til ksirkju, nema þegar hann var í „langferðum", en svo kallaði hann allar ferðir, ef þejm var heitið til Rvíkur eða lengra. —^Þau hjón in voru mjög kirkjurækin, og það vakti athygli, að Einar lét ekki nægja að leiða „konuna í kirkju, að nýafstöðnum barns burði", heldur voru þau hjónin þá allt- af til altaris. í sambandi við fuliyrðing ar um, að Einar hafi verið „trúrækinn vegna hjátrúar" skal ég geta þess, að aldrei varð ég þess var þessi árin, þó ég heyrði oft hann og föður minn tala um trúmál heima í Odda. „Hann nafni minn afgreiðir þetta fyr ir yður", sagði Einar stundum við gesti, sem áttu erindi til sýslumannsins. —• „Nafni" hans var Einar Jónsson í Hrauk í Landeyjum, bráðvelgefinn maður. „Ég hef falið honum öll sýslumannsstörf nema dómarans, en eiginléga væri því vísara komið hjá honum en mér, því að hafi yfirvald nokjkurntíma verið und irvaid í lögunum, þá er það í Rangár- vallasýslu núna", sagði Einar og brosti. J\ manntalsþingi vorið eftir hneykslaði hann söfnuðinn með því, að böggla saman þessum fáu seðlum, sem komu inn í þinggjöldin, og stinga þeim í buxnavasann. Úr því atviki varð ný þjóðsaga, því að þetta þótti „óheyrileg meðferð á almanna fé". En Einar í Hrauk annaðist bókhaldið og reikingarn ir til landssjóðs voru í bezta ]agi. — En þó sýslumanninum kæmi það ekkert við var þó ýmislegt af því, sem hann sá, þess eðlis að hann mátti til að skipta sér af þvi Hann hafði m.a. uppgötvað, að Rangá eystri hefði breytt um rennsli, og þessvegna væri sand- auðnirnar svo miklar á Rangárvöllum necSanverðum. En hann sá fram á, að hægt væri að græða sandana, og fékk þessvegna, með aðstoð ýmsra góðra manna, Heiðafélagið danska til þess að setja upp tvær sandgræðslugirðingar á Hofssandi, aðra til þess að sýna hvaða áhrif friðun hefði, hina til þess að vita hvaða áhrif sáning hefði. Því miður urðu þessar tilraunir Einars árangurs- Framihald á ftls 1* 10 LESBOK MORGUNBLAÐSINS 33. tbl. 1964

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.