Lesbók Morgunblaðsins - 08.11.1964, Blaðsíða 3

Lesbók Morgunblaðsins - 08.11.1964, Blaðsíða 3
Hvarf séra 0 f rá Miklabæ (Þjóbsaga) I FYRSTU ljóðabók Einars Benedikts- eonar, Sögum og kvæðum, sem út kom 1897, birtist kvæðið Hvarf séra Odds frá Miklabæ. Kvæði þetta hafði áður verið prentað í Sunnanfara, 1. árgangi, 18. bls., í september 1891, en mun vera ort þegar ekáldið lá á Friðriksspítala í Kaup- mannahöfn fjórum árum fyrr. Þar er þessi athugasemd höfundar við kvæðið: „Þess skal getið, að ég hef alls ekki fylgt pví, er stendur í sögusafni Jóns Arna- sonar, né öðrum skrifuðum frásögnum, um atburð þennan, heldur hef ég aðeins farið eftir munnmælum, sem ég hef heyrt sjálfur, bæði af Skagfirðingum og öðrum." Þjóðsagan hermir, að séra Oddur Gíslason, prestur á Miklabæ, hafi brugð- ið heiti við stúlku á bænum, er Solveig hét, sem tók tryggðarof prests svo nærri sér, að hún fyrirfór sér af þeim sökum. Þjóðtrúin sagði, að Solveig hefði í andar slitrunum beðið þess, að prestur greftr- Hvarf sér.a Odds frá Miklabæ Hleypir skeiði hörðu halur yfir ísa, glymja járn við jörðu, jakar í spori rísa. Hátt slær nösum hvæstum hestur í veðri geystu. Gjósta af hjalla hæstum hvín í f axi reistu. Hait er í hófi frostið; hélar andi á vör. Eins og auga brostið yf ir mannsins f ör stjarna, stök í skýi, starir fram úr rofi. Vakir vök á dýi vel, þott aðrir sofi. ,.Vötn" í klaka kropin kveða á aðra hlið, gil og gljúfur opin gapa hinni við. Bergmál brýzt og líður bröttum eftir f ellum. Dunar dátt á svellum: Dæfndur maður ríður! Þegar ljósið deyr, er allt dapurt og svart, með deginum vangi bliknar. Nú \raknar af rökkurmoldum margt, — í minningum dauðum kviknar. Þótt beri þig fákurinn frái létt, svo f rosnum glymur í brautum, þú flýr ekki hópinn, sem þyrpir sér þétt, þögull í hvilftum og lautum. Hver andvökunótt, hver æðrustund, alin í beyg og kvíða, sjálfframdar hefndir sjúkri lund saka, er ódæmdar bíða, í lifandi myndum þig einblína á með augum tærandi, köldum, og svipinn þeim harmar liðnir ljá frá líf s þíns einverukvöldum. En hálfur máni af himinleið slær helbjarma á mannanna ríki og merkir skarpt þína miðnæturreið á melinn í risalíki. Þín fylgja, hún vex og færist þér nær, þótt á flóttanum heim þú náir, því gieymskunnar hnoss ei hlotið fær neitt hjarta, sem gleymsku þráir. aði hana I vigðri mold. En þar sem Solveig hafði fyrirfarið sér, mátti ekki grafa hana í vígðum reit, heldur urða hana í dys utan garðs. Nokkru síðar hvarf prestur með sviplegum rætti og fannst hvergi, hvorki lífs né liðinn, þótt hans væri leitað af fjölda manns, en svipa hans og vettir fundust á hlaðHxu á Miklabæ. Sagt er, að heimamenn hafi orðið varir við ógnþrungin hljóð og undirgang nótt þá, sem prests var voa heim úr ferð til annexíunnar á Silfra- stöðum. Heyrzt hefur, að fyrir um það bil 26 árum hafi fundizt mannabein utan kirkjugarðs á Miklabæ, sem talið er, að geti verið bein séra Odds. Ennfremur er getgáta um, að bræður Solveigar muni haÆa veitt klerki fyrirsát, ráðið hann af dögum og síðan fólgið líkið á þeim stað, sem það fannst meir en 150 árum síðar. Um þetta skortir tylLri heimildir. í>ví hefur verið haldið fram, að hin kjarnmikla og kynngimagnaða lýsing á afturgöngu Solveigar í kvæðinu um séra Odd eigi sér stoð í persónulegri reynslu skáldsins. Er þá átt við svo- nefnt Sólborgarmál, sem Einar þingaði í að Svalbarði í Þistilfirði sem fulltrúi föður síns, en hann var þá sýslumaður í Þingeyjarsýslu. Sólborg hafði átt barri um veturnætur 1892, og var talið, að það væri getið í meinum. Einar hóf yfirheyrslur í máli þessu um áramótin 1S92—1893. En áður en hann yfirheyrði Solveigu, vildi til sá hryggilegi atburður að hún fyrirfór sér á refaeitri og lézt með miklum harm- kvælum. Sumir hafa sagt, að myrkfælni Einars hafi stafað af þessum atburði og endurspeglun hans komi fram í hinni ægilegu lýsingu skáldsins á afturgöngu Solveigar. Það er alrangt, að lýsing Einars á Solveigu sé endurspeglun í huga skálds- ins á hinum voveiflega viðburði að Svalbarði, því að kvæði Einars birtist í Sunnanfara í september 1891, en það er ekki fyrr en nærri einu og hálfu ári síðar, sem hinn hörmulegi atburður snerist (Má þar benda á IV. bindi Dóma- safns Landsyfirréttar, 371—374 bls.). En eins og áður segir mun kvæðið vera ort um árið 1887. Enginn efi er á því, að ekM þurfti svo voveiflegan atburð til að vekja hug- myndaflug Einars Benediktssonar. Föð- ur hans var viðbrugðið fyrir myrkfælni löngu fyrir þennan tíma og myrkfælni jþá mjög almenn hér á landL Nú er ei tóm fyrir dvala og draum. Dauðs manns hönd grípur f ast um taum, svo hesturinn hnýtur og dettur, — hnykkir í svipan hnjám af jörð, heggur sköflum í freðinn svörð og stendur kyrr eins og klettur. — Ei gleymir neinn þess svip, er hann sá sjónum heiftar sig bregða á hálfbrostnum hinzta sinni. Uppgrafin stendur þar ódæðissynd, ógnandi í götunni — voveif leg mynd, vakin af mannsins minni. Leikur tunglskíma hverful um hár og heibleikar kinnar, en augu og brár skuggar í hálfrökkur hjúpa. Úr hálsinum f ellur fagurrautt blóð, freyðir og litar hjarnbarða slóð. Titra taugar í strjúpa. Reidd, sem til höggs, er höndin kreppt hátt á lofti, önnur er heft á bitrum, blikandi hnífi. Þýtur í golu af þungum móð þulin heiting. Svo mælti fljóð, svikið, er svipti sig lífi: 93. m. 1964 LESBOK MORGUNBLAÐSINS 3

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.