Lesbók Morgunblaðsins - 07.03.1965, Blaðsíða 1

Lesbók Morgunblaðsins - 07.03.1965, Blaðsíða 1
irkiur me Sundum Effir Árna Óla Svo segja vitrir menn að nokk- urir landnámsmanna hafi skírðir yerið, þeir er byggt hafa ís- land, flestir þeir er komu vestan um haf (Leturbreyt. hér) ... og heldu þeir sumir vel kristni til dauðadags. En það gekk óvíða í ættir, því að synir þeirra sumra reistu hof og blótuðu, en land var alheiðið nær hundraði vetra. Þannig segir í Sturlubók Land- námu og eru þetta elztu heimildir er vér höfum um trúbragðasögu ís- lendinga. Fræðimönnum ber ekki saman um það hve margir hafi kom ið hingað vestan um haf (þ.e. frá Bretlandseyum, áttin vestur miðuð við stefnu þangað frá Noregi). En ekki er að sjá, að trúarbrögðin hafi valdið neinum deiluim hér í önd- verðu. Kristnir menn og heiðnir bjuggu í nábýli og ekki fara sögur af neinum trúardeilum. Svo virðist sem fullkomið umburðarlyndi í trú- málum hafi þá verið hér á landi. Kristnir menn reistu nokkrar kirkj- ur, en heiðnir menn, er héraðshöfð- ingjar vildu verða, reistu hof; var það vænlegast til mannaforráða, enda virðist flestum hafa verið meira í mun að ná völdum, heldur en að þeir reistu hofin vegna áhuga fyrir trúmálum. Þó eru þar undan- tekningar. Landið varð albyggt á 50-60 árum og liíðu þá enn margir landnámsmenn og synir þeirra, segir Sturlubók. En þá verður hér gagnger breyting á. Árið 930 er allsherjarríki sett á stofn á ís- landi og jafnframt er þá Alþingi stofn- að, og það setur ríkinu hina fyrstu . stjórnarskrá (Úlfljótslög). Þar er svo fyrir mælt, að íslendingar skuli allir vera Ásatrúar og gjalda toll til hofa. Hér urðu hin fyrstu siðaskifti á íslandi, pótt fátt hafi verið um þau talað og rit- að. Áður var hér algert trúfrelsi, menn máttu trúa á Æsi, Krist, stokka og steina eða mátt sinn og megin. En nú skyldu allir hafa sömu trú. Engar sagn- ii eru um að kristnir menn hafi mót- mælt þessu, enda er flest á huldu um undirbúning stofnunar allsherjarríkis á Islandi og setningu Alþingis. Ef til vill hefir þetta farið friðsamlega fram, og Dómkirkjan í Reykjavík. Bessaslaðakii-kja, ef til vill hafa menn fremur litið á þessa breytingu frá pólitísku sjónarmiði en trúarlegu og talið hofskattinn gjald til að standa straurn af kostnaði við land- stjórn. Þó eru þess dæmi, að kristnir menn hafi neitað að greiða hoftoll, eins og sést á frásögninni um Þorleif kristna í Krossavík í Reyðarfirði (Vopnfirð- ingasaga). En þar sem það mál hjaðnaði niður, mætti ef til vill gera ráð fyrir, að fleiri slik mál hefði á undan farið og ekki verið gengið ríkt eftir því að kristn ir menn greiddu hoftolla. Hafi kristni því þróazt í landinu, þrátt fyrir allsherj- arlögin og gæti það skýrt hvers vegna Ásatrúin stóð svo höllum fæti árið 1000, þegar kristni var lögtekin. i3 am-kvæmt fornsögunuiri gætir lif andi trúar lítt hér á landi í heiðnum sið. Þó verða menn reiðir þegar Stefn- ir Þorgilsson kemur hingað í trúboðs- erindum á fyrsta ríkisstjórnarári Ólaís konungs Tryggvasonar, og var það vegna fruntalegs framÆerðis hans, þar sem hann tók að brjóta skurðgoð, hof og hörga. Trúboði Stefnis var tekið með kæruleysi, en ofbeldisverk þoldu menn honum ekki. í trúboðssiögu Þorvalds Koðránssonar ei og getið atviks, sem sýnir að kæru- ieysi í trúarefnum hefir verið býsna rótgróið. Þorvaldur kom að Hvammi í Dölum, þar sem bjuggu afkomendur Auðar djúpúðgu, en nú var þar komið hof. Þorvaldur boðaði trú, 'en Friðgerð- ur húsfreyja fór inn í hofið og svaraði honum þaðan. En Skoggi sonur hennar hló að þeim. Þetta viðbragð unglingsins yirðist benda til þess að ekki hafi stað- ið djúpt virðing manna fyrir trúar- brögðunum. Þessi unglingur, sem var sonur hoígoða og hodgyðju, hæðist að því er móðir hans og trúboðinn leiða saman hesta sína. Honum finnst það skoplegt. Hann átti þó að erfa goðorð föður síns og hefði átt að hafa fengið það uppeldi, að hann hefði staðið stöð- ugur í trúnni og átt að veita móður sinni lið í viðureigninni við aðkomu- manninn, sem boðaði nýjan sið. En við- brögð hans urðu öll önnur, ofe hvers mátti þá vænta af almenningi. Orsök þess var sú, að A^atrúin talaði ekki til hjartnanna, og þsss vegna fylgdi henni ekki sá andlegi kraftur, sem hefir gert heittrúarmenn að hetjum og píslarvott- um. Ásatrúin var miklu fremur við- skiftalegs eðlis, því að menn keyptu sér aðstoð guðanna mað fórnum og blótum. Þeir gerðu upp reikninga sína við guð- ina á vissum tinum, líkt og þegar menn eru nú að greiða víxla sína eða , gera upp" við kaupmanninn. Þeir „skyldu blóta í móti vetri til árs, en að miðjum vetri blóta til gr^ðrar, hið þriðja að sumri, það var s:;urblót". En ef vetur voru harðir og uppskera brást, mundi þá ekki hafa ve.ið heldur dauft yfir sigurblótinu? u, m 70 ár vr.r Asatrúin lögskipuð hér í landi. En svo koimu þeir Hjalti Skeggjason og Gissur hvíti með kristni- boðið árið 1000 og fluttu mál sitt á Al- þingi. Þá kom ser.diboði hlaupahdi með þær fréttir, að jarðeldur væri kominn upp í Ölfusi og stefndi hraunflóðið á Hjalla, bæ Þórodds goða. ,.Ei er undur í að goðin reiðist tölum slíkum", sögðu þá hinir gallhörðustu heiðingjar. En Snorri goði svaraði þeim: „Um hvað reiddiist goðin þá er hér brann hraun- ið er nú stöndum vér á?" Þetta svar eins hins vitrasta íroðorðsmanns sýnii íra.ijMiald á bls. 6.

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.