Lesbók Morgunblaðsins - 14.03.1965, Blaðsíða 4

Lesbók Morgunblaðsins - 14.03.1965, Blaðsíða 4
Hjónin Ingibjörg Jónsdóttir og Gunnar Björnsson. KÆRU landar, sýnilegir og ósýnilegir! Þennan dag hafið þér Austur-ís- lendingar, af einskærri góðvild og bróðurhug, helgað Vestur-íslend- ingum,— frændunum fyrir handan hafið. í dag réttast hendur yfir hafið, fallast í faðmlög hugir þeirra sem álar Atlantshafs í veruleikanum að- skilja. Það skein íslenzk sól í sálu Vestur-íslendinga þegar það fréttist að föðurlandið ætlaði að minnast fjarlægu barnanna á tilsettum degi, kannske ár hvert. Að biðja að heilsa er íslenzkur siður, en hér er um meira að ræða en rétt að biðja að heilsa. í dag mynnist Fjallkonan við börnin sín fyrir vestan. Koss kær- leikans er alveg eins verulegur — ef ekki meira svo — þó lönd og höf aðskilji elskendurna. Andinn er sá eini veruleiki, og hann er hvorki bundinn stund né stað. Ég er ekki með nokkuð undirskrif- aC eða innsiglað umboð frá Vestur- æða Gunnars Biörnssonar á i Vestur-lslendinga 1940 FLUTT AF SVÖLUM ALÞINGISHÚSSINS Ræðan sem hér fer á eftir var flutt af svölum Alþingishússins á degi Vestur-íslendinga í júní 1940 af hinum kunna vestur-ís- lenzka ritstjóra Gunnari B. Björnssyni, föður Valdimars Björnssonar og þeirra bræðra. Gunnar B. Björnsson fluttíst fjögurra ára gamall til Vestur- *heims árið 1876 ásamt móður sinni, Kristínu Benjamínsdóttur. Þau höfðu átt heima austur á Héraði, en settust að í Minne- sota, þegar vestur kom. Þar kom Kristín syni sínum til manns við hin erfiðustu kjör. Hann vann ýmsa algenga vinnu, bæði í sveit og borg, gekk í verzlunarskóla árið 1896 og fékk um svipað leyti þá hugmynd að kaupa blaðið „Minnesota Mascot" ásamt öðr- um íslenzkum pilti, Stefáni Jóns- syni Westdal, se>m var prentari. Gáfu þeir síðan blaðið út í sam- einingu, unz Stefán fluttist burt um aldamótin, en þá keypti Gunnar hans hlut og rak blaðið upp frá því. Synir Gunnars hjálpuðu honum við útgáfuna, þegar þeir höfðu aldur til og áttu frí frá námi. Árið 1903 gekk Gunnar að eiga íslenzka konu, Ingibjörgu Ágústu Jónsdóttur Hörðdal, sem einnig hafði flutzt vestur fjögurra ára gömul. Gunnar Björnsson var fyrsti þingmaðurinn af íslenzkum ætt- um á ríkisþinginu- í Minnesota. Hann var einnig póstmeistari ríkisins í 9 ár og í skattanefnd 10 ár. Börn Gunnars urðu 6 tals- ins: fjórir synir, Hjálmar, Valdi- mar, Björn og Jón, tvær dætur, Helga og Stefanía. Eins og kunnugt er, hefur Valdimar Bjömsson um alllangt skeið verið fjármálaráðherra Minnesota-ríkis og athafnasamur í flokki Repúblikana. Ura næstu helgi er hans von til islands í tilefni af 25 ára afmæli íslenzk- ameríska félagsins, þar sem hann á að halda hátíðarræðuna. í sambandi við komu hans þykir Lesbókinni hlýða að birta þessa gömlu ræðu föður hans, sem sótti okkur heim tvisvar á æv- inni: í tilefni Alþingishátíðarinn- ar 1930 og vígslu Háskóla ís- lands 1940. íslendingum, að mæta fyrir þeirra hönd hér í dag og þakka fyrir bræðraþelið og hlýleikann sem austanvindurinii ber vestur um — en ég finn í huga mínum að mér er falið á miklu verulegri hátt en nokkur innsigli geta attestérað að flytja kveðju og heillaóskir og árna alls góðs þjóðinni ykkar — þjóðinni okkar, þjóðinni sem byggir land- ið þar sem frost og funi lifa saman eins og Víkingar í Valhöll — landinu þar sem hverahiti kær- leikans sigrar þó jafnan norðannæðing kaldra örlaga. Já, ég finn að hvert ís_ lenzkt hjarta í Vesturheimi hefur falið mér það ljúfa hlutverk að túlka máli endurminninganna, að bera kveðju bernskustöðvum, að lýsa ánægju yfir velgengni, framförum og framsókn hins nýja, hins endurrisna, hins áhugamikla, hjns afkastastóra, unga, gamla íslands. K lýtt tímabil í sögu Islands átti aðventu sína á fyrstu árum þessarar yfirstandandi aldar. Aðeins tíu ár eru eftir af fyrra helmingi aldarinnar; saga þeirra 40 ára á íslandi er stórmerkileg saga. Væri mér ekki takmarkaður tími við þetta tækifæri, mundi ég hafa gaman af að fara yfir þá sögu eins og ég hef lesið hana og séð, en ég verð að neita mér um það í þetta sinn, aðeins að segja að mér finnst að bæði á sviði hins andlega og hins verklega hafi framsókn og framkvæmdir stigið öðrum þjóðum skör framar, þegar samanburður er gerður milli nú og þá. Það eru nú liðin eitt þúsund og sextíu og sex ár síðan Ingólfur Arnarson kom hingað í höfnina, sá rjúka úr hverunum og gaf víkinni nafn. Þið Reykvíkingar ættuð að vera sterk-trúað fólk, því sann arlega og sögulega er borgin ykkar grundvölluð á trú; byggð á bergi ald- anna, i veralálegri merkingu, og á ör- uggu traustj á leiðslu guðanna. Sagan af öndvegissúlum Ingólfs er of vel kunn onurn isienaingum til þess að gera meira en að minnast á hana. Hann vissi að guðirnir mundu láta skila súlunum á farsælan stað, og hann hljóp ekkert á sig að festa rætur fyrr en hann fann þæí. Við erum nú að útvarpa frá svölum þinghússins í Reykjavík, staddir aðeins steinsnar frá túninu hans Ingólfs, ef ekki á því. Ingólfur var vesturfari. ís- land var Vesturheimur á hans dögum. Eíríkur rauði og hans förunautar voru vesturfarar. Grænland var þeirra Vest- urheimur. T ið segjum að sólin setjist í vestri, og sýnilega finnst okkur það. Rekið braut þjóðanna, braut mannkynsins, og mun leiðin hggja frá austri til vesturs. Eins og sólin sezt í vestri, svo rís líka vonin þar. Þetta þjóðbrot sem við köll- •um Vestur-íslendinga var og er þeir sem fylgdu leiðarstjörnu vonarinnar í vesturátt. Þetta er hvorki staður né stund sem krefst að rekin sé saga þess- ara nítjándu aldar vesturfara. Það er nú kominn annar og þriðji liður, og eru samt enn á lífi menn og konur sem komu með þeim fyrstu er frá íslandi fóru, í byrjun sjöunda áratugs nítjándu aldar. Tímarnir breytast, þjóðirnar breytast, emstaklingurinn breytist — allt breytist. En ennþá rýkur úr hverunum í víkinni, enn blasir Esjan við sól eins falleg og þegar Ingólfur fyrst sá hana. Enn stendur í góðu gildi gjáin kennd við almenning. Enn gnæfa jöklarnir, enn steypast fossarnir syngjandi af brún. Enn lyftir dalur blárri brún mót blíð- um sólarloga, enn glitrar flötur, glóir tún og gyllir sunna voga. Þótt þetta sé allt horfið sjónum Vestur-íslendinga þá geymir hann mynd af því í hjarta sér — mynd sem aldrei upplitast, mynd sem ástin hefur málað og árin fægia, mynd sem aðeins örlagagyðjan megnar á hinztu stund að varpa í haf gleymsk- unnar. En það eru ekkj aðeins fjöllin, jökl- arnir, árnar, vötnin og hraunið sem Vestur-íslendingum þykir vænt um á íslandi — heldur er það fólkið sem byggir landið, þjóðin sem svo dugnaðar- lega sækir fram á öllum sviðum. Ég veit að Vestur-íslendingunum sem voru svo heppnir að vera viðstaddir þegar þær tvær hátíðlegu athafnir fóru fram í vikunni sem leið, þegar Háskól- inn og kapellan voru vígð, fannst öllum mikið til um þá stóru og fallegu bygg- ingu sem á að hýsa skólann. Með þess- an skólabyggingu er tryggð hin and- lega framtíð íslands. Ekki svo að skilja að landið hafi ekki ævinlega verið mennta- og menningarland, því það er almannarómur, ef maður má svo að orði komast, meðal annarra þjóða, að svo sé. En þessi stóri og tilkomumikli Há- skóli, með því mannvali sem maður veit að verður þar bæði í hópi kennara og nemenda, mun æ verða til heilla og blessunar landi og lýð. Þessi bygging er stórt spor, og náttúrlega fjárhagslega dýrt spor, en það er spor sem þjóðin mun aldrei iðrast að hafa tekið. E g játa að ég sé hrifinn af þessarl fögru menntastofnun, og öruggur um framtíðina. Engin þjóð nær fullu frelsi, engin þjóð getur lengi varið frelsi sitti nema hún njóti leiðsagnar meimtaðra, viturra og ósérplæginna leiðtoga. Mennt un, sönn og heilbrigð, er það ábyggi- legasta skilyrði fyrir því að landi og lýð megi vegna vel. Miglangar til að segja: Lengi lifi Háskó'li íslands. Við höfum séð myndir og lýsingar af þessum Háskóla í Vesturheimi, og við erum öll stolt af því sem hér hefur verið gert í þessa átt, og við samgleðjumst þióðinni yfir því. En allt sem ég hafði séð og lesið um Háskólann hvarf út 1 veður og vind þegar ég stóð andspænis veruleikanum. Byggingin er bæði merki- leg og frumleg, og mundi vekja eftirtekt í hvaða stórborg heimsins sem væri. Framhald á bls. 13. A LESBÓK MORGUNBLAÐSINS- 10. tbl. 1965.

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.