Lesbók Morgunblaðsins

Ulloq
Ataaseq assigiiaat ilaat
Saqqummersitaq pingaarneq:

Lesbók Morgunblaðsins - 30.10.1966, Qupperneq 15

Lesbók Morgunblaðsins - 30.10.1966, Qupperneq 15
egi. Tók Klaufi af honum gott sverð, er síðan var kallað Atlanautur. Þegar Klaufi var veginn tók Sigríður systir hans sverðið til sín og gaf það svo Karli hinum rauða. Seinna var Karl veginn og heygður hjá Karlsá og er svo að sjá, sem sverðið hafi verið lagt í haug hjá honum, því svo segir að afkomandi hans, Þjóstólfur hinn hamrammi, hafi sótt sverðið í haug Karls, en eftir það er það nefnt Karlsnautur. Hér eru þá talin þau sverð, sem nefnd eru með nafni í íslendingasög- um. Þó er enn eftir að minnast á tvö sverð, sem fræg eru, enda þótt ekki sé getið nafna þeirra. Það eru sverð þeirra Þorgauts á Þorgautsstöðum og Þor- bjarnar á Veggjum, sem sagt er frá í Heiðarvíga sögu. Þegar Barði Guðmundsson í Ásbjarn- arnesi lagði á stað suður í Hvítársíðu til þess að hefna Halls bróður síns, af- henti Þórarinn fóstri hans honum sverð, sem hann kvað Þorgaut eiga, en Þor- bergi syni sínum afhenti hann annað sverð, sem Þorbjörn á Veggjum átti. Kvaðst hann hafa heyrt, að sverð þessi „væri sigurauðug“ og því sent Lyfi- Torfa, frænda þessara manna suður, til þess að ná sverðunum með brögðum. Og svo sagði hann. „Það þótti mér mak- legast, að vopn þeirra lægði ofmetnað þeirra og dramb.“ — f þessari ferð varð sverð Þorgauts honum sjálfum að bana og tveimur sonum hans, Gísla og Katli brúsa. á má enn minnast á tvö söx, sem ekki eru nefnd með nöfnum, en þó fræg. Annað er saxið góða sem Kolskeggur á Hlíðarenda átti. Það hafði hann með sér. er hann fór alfarinn frá íslandi til útlanda og mun það hafa horfið suð- ur í Miklagarði eftir hans dag. Hitt er sax Þorkels háks, er hann gortaði af á alþingi að hann hefði fengið í Sví- þjóð, er hann drap hinn mesta kappa, og síðan hefði hann vegið með því margan mann. Með Snorra-Eddu eru birtar nafna- þulur og eru þar talin nöfn á sverðum. Þar á meðal eru nöfn nokkurra þeirra sverða er hér getur, svo sem: Drag- vandill, Skrýmir, Fetbreiður, Sköfnung- ur, Hvítingur og Kaldhamarsnautur, en það mun vera annað nafn á sverði Bjarnar Hítdælakappa (Mæringur). Þar er á tveimur stöðum nefndur Grindlogi, en mundi ekki vera mislest- ur á öðrum staðnum og þar hefði átt að standa Gunnlogi? Kvernbiti er nefnt sverð, en það mun vera hið sama og Kvernbítur, en svo hét sverð Hákonar konungs góða, er Aðalsteinn konungur hafði gefið honum. Sagan segir að með þessu sverði hafi Hákon höggvið kvern- stein inn í augað og þess vegna hafi sverðið verið kallað Kvernbítur. Nefnt er og sverðsnafnið Fjörsoðnir og minnir það á nafnið Fjörsvafni á sverði Kára Sölmundarsonar. Þá er og nefnt sverðið Skelkvingur, en skölkving kallar Hall- freður vandræðaskáld sverðið konungs- naut í vísu sem hann orkti um það. Nú er það vitað, að allir land- námsmenn hafa komið hingað með út- lend vopn. Hefir eigi aðeins hver höfð- ingi haft alvæpni, eins og kallað var, heldur einnig allir frjálsir förunautar þeirra. Upphaflega hefir því flutzt mik- ið af vopnum til landsins, og ef til vill hafa kaupmenn einnig flutt hingað vopn. Hefir því ekki verið aðkallandi þörf upphaflega að smíða vopn í land- inu sjálfu, enda er þess ekki getið, að það hafi verið gert. Þegar litið er á skrána hér að fram- an um frægustu sverðin á íslandi, þá er það athyglisvert, að aðeins eitt þeirra Dragvandill, hefir komið hingað með landnámsmanni. Þó má vera að Skrým- ir og Hvítingur hafi einnig komið með landnámsmönnum. Nú kann einhver að segja, að enga ályktun sé hægt að draga af því, þótt hægt sé að nefna 30 sverð og rekja fer- il þeirra, þegar hins sé gætt, að á þeim árum hafi hver fulltíða maður á ís- landi átt vopn, og flestir sverð. En sé litið á þetta frá öðru sjónarmiði, þá sýnir saga þessara þrjátíu sverða hví- líkar mætur menn hafa haft á góðum útlendum sverðum. Það eru þau ein, sem frægð eru í sögum, og þeim eru gefin sér- stök nöfn, en ekki er getið með nafni eins einasta sverð, sem smíðað hafi ver- ið á íslandi, og ekki eru heldur nafn- greind þau sverð, er landnámsmenn höfum hingað. Það er líkt og í sögu mann kynsins: Þúsundir eru nafnlausar, en nöfn hinna fáu, sem skara fram úr, lifa á vörum kynslóðanna. Af þessu verður að draga þá ályktun, að þessi nafn- greindu útlendu sverð hafi borið af öllxxm öðrum sem gull af eiri. E flaust hafa orðið geysileg van- höld á sverðum hér á landi. í heiðni voru þau lögð í haug með eiganda sín- um þau hafa brotnað og þau hafa týnzt. Enginn veit nú hve mörg skip hafa far» izt í hafi, en með þeim hefir horfið margt vopna; menn reru ekki til fiskjar nema hafa vopn sín með sér, og fjöldi smábáta hefir farizt á hverju ári. Þótt vopn geti enzt von úr viti, þá hefir af- leiðing alls þessa orðið sú, að nauðsyn- legt hefir verið að fylla í skörðin. ís- lendingar hafa ekki getað fyllt i skörð- in er stundir liðu. Þeir hafa ekki kunn- að að smíða, eða öllu heldur yantað gott efni í þau. Þess vegna fer vopnar búnaður Islendinga að breytast þegar líður á söguöld, og einkum þegar kem- ur fram á Sturlungaöld. Þá eru sverð- in að hverfa, en í staðinn eru komnar axir og spjót sem aðalvopn, og þau var hægt að smíða hér. Sennilega er glögg vast dæmi til vitnisburðar um þetta, að þá er Sturla Sighvatsson fór til Grímseyar og þeir sóttu Aron Hjörleifs- son þar í fjörunni þá stóðu spjótin svo þykkt á honum, að hann gat ekki fallið. Á þeim tíma hafa söx og sverð aðeins verið heldri manna vopn en vopn al- mennings hafa verið axir og spjót. E ins og á var drepið var sá sið- ur í heiðni að vopn manna voru lögð í haug með þeim. Ef um fræg vopn var að ræða, freistaði þetta framgjarnra og áræðinna manna að brjóta haugana og ná vopnunum. Og sum af hinum frægu sverðum íslendinga höfðu verið sótt í hauga erlendis. En siðinum þeim. að grafa vopn með dauðum mönnum eigum vér það að þakka, að hér hafa fundizt allmörg sverð frá söguöld og eru geymd í Þjóðminjasafninu. En á hinn bóginn hafði skapast hér sú trú, líklega vegna þess ofurkapps, er sögur hermdu að menn hefði lagt á að ná vopnum úr haugum, að betra járn hefði verið í vopnum þessum held- xxr en völ var á seinna. Þess vegna hafa orðið Halfdanarheimtur á þeim sverðum, er fundizt hafa hér í jörð, að menn seildust til að smíða úr þeim ýmis eggjárn, svo sem hnífa, hefiltannir og sporjárn o. fl. í trausti þess að þau myndi bíta betur en nokkurt armað járn. Létu menn sér ekki nægja að smíða aðeins úr þeim vopnum, sem fundust af tilviljun, heldur eru til sögur af því, að menn leituðu í gömlum kumlum að sverðabrottun, til þess að smíða úr þeim. Þannig hefur margur forngripur farið forgörðum. 30. október 1966 IJ3SBÓK MORGUNBLAÐSINS 15

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.