Lesbók Morgunblaðsins - 25.08.1968, Blaðsíða 5

Lesbók Morgunblaðsins - 25.08.1968, Blaðsíða 5
Maffhías fonannessen: GMYLTinsön Ath.: Ljóð þetta var ort fyrir þremur árum, en hefur ekki verið birt fyrr en nú. M. L I»að er rétt, ég er óvinur kommúnismans. Og ég vil að ljóð mitt sé íhaldslygi í eyrum þeirra sem trúa á iimlaust myrkur dauðans innan kastalaþreyttra múrveggja Kremlar, ég stend ekki á torgum og gatnamótum og hrópa á byltingu, ég leggst gegn því að lík kapítalistans sé dregið eftir göturæsum eða hengt upp á valhúsahæðum mannlífsins — ég er hermaður, ljóð mitt byssustingur smáborgarans sem einn trúir á lýðræðið og þetta venjubundna þjark sem við köllum frelsi, kámugt orð að vísu og margþvælt, þó sannara en innantóm óp sem verka á okkur líkt og hjairndauðar, graslausar heiðar. Öreigar allra landa sameinizt. Um hvað — hlekkina? II. Mér er í óþroskuðu minni þúsundára ríki Stalíns með angandi blómum og sjöundanóvemberbrosi og pótemkíntjöldum á leiksviði harms og haturs, meðan rauð loppa vitstola ófreskju teygði sig inn í br jóst milljóna manna, Pravda, Isveztía — inn í br jóst þeirra allra sem uggðu ekki að sér en trúðu á lokaráð hamars og sigðar. Og enn eru þjóðir í f jötrum fljót tímans heldur áfram að renna limlest lík saklauss fólks skolast með blóðföldum straumiðunnar, alclrei rekur þau á strönd með sólhvítar hendur friðar og hlýju þar sem dagurinn er ekki ótti og nóttin .ekki stjörnulaust myrkur, heldur unaður, þeyr af f jöllum. Samt hefur margt breytzt, ég sé ritþreytta menn læðast með veggjum í borg æsku minnair og f inn til meðaumkunar með þessum margkrossfestu spámönnum timans, eða voru þeir ræningjar? sumir vinir mínir, aðrir kunníngjar (vonandi fyrirg.efst þeim slíkt siðleysi) og eiga það allir sameiginlegt að hafa týnt sál sinni í heiðnabergi díalektískrar efnishyggju, hamingjusnauðir mælt á gamla rómantíska vísu, með flóttaleg andlit, ormkvik augu þéttriðin og nælonsterk mannorðsnet, veraldarslitnír menn og farnir á taugum, einn þeirra hefur sagt í auðsveipri minningairgrein: Stalín var sól um sína daga, annar: kommúnisminn er smyrsl á sár tímans — fastlr í þessum gildrum sem kreppan lagði fyrir líf þeirra, fastir í trú sem reyndist hégómí, hugsjón sem var blóð — og ég veit þelr deyja með hundsaugum og áróðursköldu hjarta sem sættír sig við glæpi Flokksins •eins og hvert annað heimilisböl. Og ég skil þessa menn, eða hvað áttu þeir að gera í feysknum heimi hungurs og kvíða þegar herskarar Hitlers fóru um drauma og sýnir eins og logsár eldur um komgulan akur — eða hvernig áttu þeir að vita ungir og reynslulitlir og hugsjónaheitir í þokkabót að ófreskjan átti tvö andlit og ekki aðeins það sem við höf um kallað nazisma. ra. TTngur drengur þekkti ég þessa voðalegu tíma þegar prófessorum skáldum og listamönnum var fleygt fyr'ir byssukjaftana á nafnlausum stöðum sem enginn þekkti, ekki einu sinni snuðrarar flokksins, jafn vel földum í víðáttu ókunnra slóða og mammútsbein í eilífðarþögulum sverði f rosinna alda. Hvað skyldi hann heita þessi huslaði skari sem kom ekki af tur og átti ekki annað athvarf í daunköldum holum f angabúðanna en stopular minningar um sól hálfgleymdra daga, orð sem týndust í f jarlægt haust eins og lauf grænna tr jáa. Veturinn kom f yrr en varði, — kartöflusúpan og gaddavírinn fastir þættir í tilveruleysi nagandi biðar, ó þessi öld sem trúir ekki lengur á guð trúir ekki á annað en fangelsisrimla, sporhunda og spennta gikki — og samt gátum við umborið styrjöldina því okkur var sagt hún væri háð í nafni menningar og bræðralags, hreyknir settum við rauðan pappirsfána þar sem Stalíngrad var staðsett á kortinu og internasjonalinn söng i brjóstum okkar þessum vigreifu riddurum frelsisins, hvílík blekking, hvílík heimslygi, og þó -ekki ný — eða gömul: Enn standa klappaðir múrar Kremlar eins og ekkert hafi gerzt og svínfeitir generálar með 100 orður á skotheldum maga halda innf jálgar ræður um byltinguna og nýjustu gerðir kjarnorkuskeyta: Við munum grafa ykkur, og fólk á öllum aldrí 1 jómar af öreigabrosi og ungskáld í öðrum löndum setja upp alltofbarnaleg heimsáde'iluandlit og yrkja um nýja byltingu eins og maður segi við kunningja sinn á síldinni: Áttu í nefið, Jónas? IV. Ó þessir f ulltrúar fcalinnar kynslóðar með óþroska fullvissu í augum og hjáróma raddir sem reynslan hefur ekki leyst úr mútum eða höfum við búið við linnulausan vetur, er lífið botnfrosið vatnsból í brjósti okkar? Við erum að vísu varnarlaus gegn uppsprengdu verði á molakaffi í veitingahúsum og eitthvert hugboð höfum við um hvað gengislækkun er, en enginn okkar þekkir af eigin raun hvernig einræðið lækkar gengi persónuleikans, ó þetta verðfall í hrynjandi kauphöllum orðsins, verðlaus og ónýtur pappír eru ljóð okkar, sem ættum að vera spámenn í landinn og fylla hugsun okkar aldinsafa guðlegs innblásturs líkt og Esekíel eða Jeremía og aðrir sem sögðu fyrir um mannssoninn að hann mundi krossfestur verða undir merki rómverska arnarins, ó skáld sem ættu að vera landvættir ugglausra þjóða, verja þær gegn langsæknum hrammi frostbitins vetrar, að hann slái ekki vötn okkar svellgljáa hretsins, hefðu þau getað leynt faríseahjartanu í brjósti okkar? Þrátt fyrir f jötra þess ljóðs sem hlaut bandingjans dóm, og þrátt fyrir orð sem eru trénaður ávöxtur á tungu okkar — já þrátt fyrir hækkandi verð á kaffibaunum og sífellda gengislækkun á menningunni vestan tjalds þá veit ég við yrðum vandræðabörnin í þjóðfélagi óttans, hatursins, lyginnar og mundum aldrei þola sjálfum okkur þá smán að vera nafnlausar pöddur á gangstéttum skítugra borga, án Ijóðs, án yls, án stolts: þá mundi kveða við í hjörtum okkar sem enginn þekkti lengur enginn heyrði lengur slá eða kalla fólkið til tíða: Til helvítis með þetta maðksmogna vald Maós, tllbrichts og hvað þeir heita. En ekkert gæti gerzt og líklega mundum við smára saman missa náttúruna og hætta að yrkja, hver mundi þá tala um iskur í svellbláum ís ó skáld, bergmálslausu skáld í borg þar sem dauðinn einn er vis. V. En hvers vegna .er þá slíkt hlutskiptí öðrum mátulegt, hvers vegna hættir okkur svo til að einblína á hækkandi söluskatt vestan tjalds og pótemkinsól austan Karpataf jalla, ég spyr: hvers vegna, ekki af innibyi'gðu hatri heldur undrun. Ég veit það er erfitt að yrkja á þessum siðustu og verstu tímum sjónvarpsalsnægta og öskrandi bítla, rómantíkin löngu dauð, liggur hún grafin í kirkjugarði misjafnra ljóðabóka, nú eru miðaldra skáld sem ortu um jörðina eins og væri hún glitrandi perla í hálsfesti hvikullar forsjónar einskonar orður á margkýldum maga velf erðarríkisins, hlekkjuð við titla og heiðurslaun. Nú er ekki lengur í tizku að yrkja um blóm eða kvak fugla, allir séu töff í sínu ljóði og guðspjallið skrifar guðspjallamaðurinn Lenin: Kjöldragið kapitalistana, kastið kaupmönnunum fyrir bjarndýr, slítið limina af spekúlöntunum, skerið tunguna úr málpípum kratanna, og fingurna af ritstjórum íhaldsblaða. Svo hljóðar guðspjall dagsins, orð þitt fari blóði um þessa ótryggu öld eins og opinberun, lifi þríeinn guð kommúnismans. Hví skyldum við þá yrkja um blóm eða marglita fugla sem við sendum inn í titranui hjarta lítillar stúlku sem við elskum? Og hv-er mundi endalaust geta unað við innantómt skvaldur yf ir síhækkandi molasopa. Nei, byltingu. VI. Ég hélt það væri nóg á okkur lagt með þessari þungu byrði persónulegra vandamála sem eru lögð okkur í br jóst eða hafa búið um sig eins og eitursnákar í ínisjafnlcga þroskuðum eggjastokkum, þó við þyrftum ekki einnig að lifa í sífelldum ótta þennan eilífa vetur, þessa isöld; eða var það lygi sem Churchill fullyrti í Fulton að járntjald lægi yfir Evrópu þvera, eða hver hefur gleymt þeim morðfúla morgni sem kastaði rekunum á gröf TJngver jalands, og nú hlykkjast úlfurinn eftir miðri Berlínarborg með gaðdavírsbrodda á þykkri múrsteinshúðinni, eða er þetta aðeins broddgöltur friðsamlegrar sambúð'ar? Ég segi ekki að við séum frjáls þó við striplumst í sól þessa vestræna himins eins og börn á hvítum ströndum Dover, öldunni skolar á land og hafið gleypir þá sem gá ekki að sér, ég segi ekki að við séum hamingjusöm eða þyrftum ekki á að halda hærri launum, Iægri sköttum, við erum ekki glöð, nei hrygg yfir kynþáttahatri, morðum, hryðjuverkum — samt get ég sagt: Orð okkar fljúga óhindrað út meðal fólksins, arð okkar eru fuglar, vorboðar gamalla drauma um réttlátt Iíf. VII. Allt vald er mér gefið á þessari jörð, sagði einræðisherra í ríki hálfgleymdrar fortíðar og lét drepa móður barna sinna eins fyrirhafnarlaust og við slítum fífil úr túnL Hvað hefur breytzt — höfum við ekki heyrt slíks getið á þessari upplitsdjövfu öld sem hefur kallað okkur til vitnis um sigur mannsins yfir þyngdarlögmálhra, höfum við ekki heyrt hróp deyjandi fólks í frumskógum Kongó og Malasíu, á fljótsbökkum Víetnam, strætum Nikósíu og það sem verra er: Hrópin hafa kafnað í TJngverjalandi, dáið út eins og eldur — eldurinn hefur slokknað á tungum hrjáðra heimilislausra þjóða, samt heyrum við enn eins og Iágt hvísl frá fúnandi moldum Pasternaks: Kannski, ó kannski Iifnar eldurinn aftur á vörum minnar stóru einmana þjóðar, ekki til þess hún megi rísa upp svo blóð fljóti aftur um götur og torg Pétnrsborgar eða nýr bjarmi fari korngulu sáldri um nágrenni Présnju, eða ti'l þess að hrópin bergmáli nm öll lönd heims, hvern stein, hvern drúpandi brumknapp í grýttum jarðvegi óræktarinnax: drepum þá, limlestum, morðingjar, illþýði, kjöidrögum kommissarana, nei — án þess við vitum fara orð hans um frelsið eins og vorblær um stirðnaðar greinar hlustandi skóga við Volgu, Ladoga, án þess þeir viti: orð hans vorþeyr um langfrosin brjóst ung og ellikalin. Syngur hann, næturgalinn ,4 elði sólarlagsins, í glóandi f jarska trágreinanna ... gjallandi herklukka". 25. ágúst 1968 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 5

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.