Lesbók Morgunblaðsins - 05.10.1969, Síða 5

STEFAN
ANDERS
HIMNASKORNIR
JÓHANNA JÓHANNESDÓTTIR ÞÝDDI
Ég var orðinn miðaldra mað-
ur, áður en ég komst að raun
um til hvers skór væru. En dag
nokkurn urðu á vegi mínum
tvær gamlar konur, systurnar
Jósefína og Soffía. Eftir það
vissi ég meira um skó. Jósa o,g
Fía, eins og þær voru kallað-
ar, voru nágrannar okkar. Oft
gengu þær hrörlegar tröppum
ar niður á veginn, sem lá með-
fram kirkjugarðinum. Þar
vo<ru oít böm að ieik, og fóllk,,
sem átti leið um, kastaði á þær
kveðju. Þama á neðstu tröpp-
unni sátu þær, gráhærðar, sól-
brenndar og jafn veðraðar og
grjótveggurinn, sem skuggi
þeirra féll á, nutu sólarinnar
og spunnu. Um margar iend-
arnar höfðu þær bundið segl-
garni þar stungu þær broddi
handsnældunnar, með vinstri
hendi jöfnuðu þær hörinn en
sneru skorðaðri snældunni með
þeirri hægri. Þegar ég virti
þær fyrir mér, þar sem þær
sátu virðulegar í síðdegiskyrrð
inni, horfði á fallegar handa-
hreyfingar þeirra við spunann
minntist ég hinnar miklu fióð-
öldu manna og kvenna, sem
barst frá Grikklandi yfir Sikil-
ey, yfir Sybaris til Paestum, cg
þaðan til Posítanó. Og þessar
tvær systur hjá hvítkölkuðum
veggjum og skuggsælum olífu-
trjám sýndu mér þetta ljós-
lega. Þær gáfu hinu hrjóstruga
en fagra landi hugtak, sem
fyllti auðnina: Grikkland hið
mikla. Þó fór það alltaf svo, að
fötin þeirra hrifu mig úr dag-
draumunum, þær voru í notuð-
um fötum eins og margar aðr-
ar fátækar þorpskonur, fötum,
sem ættingjar þeirra í New
York höfðu sent þeim. Þessir
síðdegis- og kvöldkjólar á
beinaberum gamalmennabúk-
um þeirra litu út eins og
grímubúningar, líka vegna
þess, að Jósa og Fía gengu ber-
fættar árið um kring. Þar sem
ég vissi ekki, að þær höfðu
aldrei átt skó, spurði ég þær
eitt sinn, hvers vegna ættingj-
ar þeirra sendu þeim aldrei skó
líka. Þá leit Fía undrandi á mig
og svaraði fljótmælt (hún var
örari en Jósa): „Skó? Þeir
gætu nú komið enn þá“. Hún
tók vinstri hönd af hörnum og
bandaði með henni út í loftið.
Jósa kinkaði kolli. En ég vissi
sama og ekkert um skó, þegar
hér var komið sögu.
Nú kom stríðið, og við það
gerðust menn smámunasamir
og leyfðu ekki neinar sending-
ar af gömlum fötum og skóm
frá New York til Posítanó. Þá
gengu mörg gamalmenni ber-
fætt, eða því sem næst. Berir
fætur gömlu systranna vöktu
því ekki athygli mína. Jafn-
skjótt og stríðinu lauk, fóru
aftur að berast pakkar, og all-
ir í Posítanó gengu klæddir
eins og 35. eða 68. gata í New
York fyrir stríð. Til systr-
anna kom líka stór pakki í
segldúki. Það kom í hlut níu
ára dóttur okkar að fara með
hann til þeirra. Meðal annarra
nytsamlegra hluta hlutu líka að
vera skór, hugsuðum við. F.n
næst, þegar ég sá systurnar á
tröppunni, voru þær berfættar.
Nú var ég ákveðinn í að hætta
afskiptalausri kurteisi minni og
spurði: „Voru þá engir skór í
pakkanum?"
Fía hnykkti til höfðinu og
svaraði með vainiaiieguim átoaif’a
„Skór? Auðvitað voru skór í
pakkanum! Það var tími til
kominn, að það kæmu skór“.
Einmitt, — en af hverju sátu
þær þá berfættar þarna eftir
sem áður, fyrst það hafði legið
á að þeir kæmu? Ég sneri mér
að Jósu. Hún svaraði næstum
eins og Fía, en andvarpaði guð-
ræknislega, að nú gæti hún dá-
ið ánægð, fyrst skórnir væru
komnir.
Þar sem ég gat ekki fundið
samhengið milli skónna og ró-
legs dauðdaga, hætti ég að
spyrja. Ég hefði líklega ekki
komizt að hinu sanna um til-
gang skófatnaðar, ef Jósa hefði
ekki dáið skyndilega nokkrum
dögum eftiir samtal okkar. ViS
fréttum aðeins, að hún hefði
dottið niður steintröppurnar í
dimmu húsi þeirra systrannn.
Næsta dag litum við inn á heim
ili hinnar látnu, eins og sið-
venja er. Ég sá á augnaráði
Fíu, að henni lá eitthvað á
hjarta. Þess vegna bað ég kon-
una og börnin að fara heim á
undan mér. Jósa heitin hlust-
aði á, næstum eins og í lifanda
lífi, kyrrlát og með dauft bros
á vörum.
í byrjun samtalsins hrundu
Fiu nokkur tár af hvörmum.
Því næst anidvarpiaiðd hún, sló
sér á brjóst, ákallaði Maríu
mey og bað Jósu einu sinni
enn fyrirgefningar. Hún yrði að
trúa einhverjum fyrir þessu,
tautaði hún, hún yrði að létta
á hjarta sínu, hún væri enn of
hrædd við prestinn. Hún rmxndi
einhvern tímann játa þetta í
skriftarstólnum, þegar hún
væri orðin kjarkmeiri. En Jósa
hefði nú ekki alltaf verið neinn
engill, — þó að hún væri orðin
það núna. Fía gaut ásakandi
augunum á hina látnu. Margt
hafði skeð, margt og mikið, á
heimilinu, síðan pakkinn kom.
Hún ætti bágt með að segja
frá því. Þá hafi hún n°iSzt,
lagzt upp í rúm og sagzt vera
veik. „Ég vildi láta Jósuþjóna
mér, ég vildi láta hana snúast
í kringum mig eins og skopp-
arakringlu. Já, það vildi ég.“
Þegar ég spurði hana, hvers
vegna í ósköpunum hún hefði
borið hefndarhug til systur
sinnar, sem hafi verið svo góð-
lynd, leit hún á líkið og hristi
höfuðið. „Því verður Jósa sjá*f
að segja frá,“ sagði hxin ákveð-
in. „Ég segi yður bara það, sem
ég lief gert“. Á þriðja eða
fjórða degi ímyndunarveiki
Fíu, hafi Jósa uppgötvað, að
hún væri að gera sér þetta
upp og hafi þess vegna látið
hjá líða að koma með vatns-
glasið, sem hún hafi beðið um.
Jósa hafi sagt, að það væri svo
dimmt í steintröppunum niður i
kjallaraeldhúsið og hún vissi
eklki, hvair keirtíð væiri oig eld-
spýtunniar.
Þá kallaði Fía skipandi til
systur sinnar, að hún væri eldri,
áttatíu og sex ára, — en Jósa
var bara áttatíu og fjöguma.
Og sitthvað fleira hrópaði hún.
Áður en hún sagði mér orðréft
setninguna, sem í rauninni
voru bölbænir, laut hún niður,
leit til öryggis á hina látnu
og hvíslaði: „Svo sagði ég —
já, herra, ég sagði: „Drepstu
þá, letiblóðið þitt“.“
Skiljanlegt var, að gæða-
skinnið Jósa beið ekki eftir
meiru af þessu tagi, heldur fór
að þreifa sig áfram niður stig-
ann. Einmitt þá heyrði Fía
hrópað: „Heilaga jómfrú!“ Síð
an varð allt hljótt.
Fía þurrkaði sér um augun
á pilsfaldinum, stóð upp og
gekk að líkbörunum. „Þarna.“,
sagði hún með áherzlu, „sjáið
þér, herra, sjáið þér þessa skó.
Hún var komin í þá“.
Ég stóð upp og gekk næ-
Fíu. Á fótum hinnar látnu voru
skór, lakkskóir, ætlaðir fyrir
dans og tyllidaga. Slaufurnar
á þeim voru á ská, og hælarn-
ir voru næstum eins háir og
kampavinsglas. Já, Fía hafði
rétt fyrh’ sér: Á þessum skóm
niður kjallaratröppurnar . . .
Ég skildi allt í einu, að
skórnir höfðu ekki aðeins gert
út af við Jósu, heldur líka kom
ið af stað rifrildinu milli þeirxa
systranna.
„Fallegir skór“, sagði ég,
„sýndu mér nú þína snöggv-
ast“.
Fía saug upp í nefið, gekk
að kommóðunni og kom þaðan
með hvítan pappakassa. Þarna
lágu þeir, líka gljáandi af
lakki, líka með slaufum, lika
með háum hælum, en samanbor-
ið við svífandi blómabikarana,
sem Jósa átti, voru Fíu skór
kerlingarlegir, vanalegir, snotr
ir.
Ég horfði í ellidauf augu
Fíu og sagði: „Mér finnst Jósu
skór fallegri".
„Ójá, mér lika“, sagði hún
og setti stút á munninn.
„En að þú skyldir leggjast í
rúmið og skipa systur þinni fyr-
ir verkum —“, ég hristi höfuð-
ið ávítandi.
Fía grét hljóðlega um stund.
Hún virtist þó vera ákveðin í
segja frá öllu og gera hreint
fyrir sínum dyrum.
„Já, herra“, byrjaði hún, „ég
var vond við hana Jósu. En
hún var nú ekki sem bezt við
mig heldur. Þegar við tókum
skóna úr pakkanum, hrifsaði
hún til sín þessa fallegu ogfór
með þá út í hornið þarna.
„Þetta eru mínir“, sagði hún
aftur og aftur. „Þessa hefur
Ettore sent mér“. En í bréfinu
frá Ettore stóð ekkert um það,
hvorri okkar skórnir væru ætl
aðir. Dóttir yðar, herra, las
bréfið tvisvar fyrir okkur, en
þar stóð ekkert, ekki aukatekið
orð, um þetta. „Allt í lagi, syst-
ir góð,“ sagði ég, „þá skal
hvorug okkar eignast skóna.
Sú okkar, sem deyr fyrr, eign-
ast þá“. Var það ekki réttlátt,
herra? En hvað sagði þá Jósa:
„Uss, ég þekki þig. Þegar ég er
dáin, klæðirðu mig í hina“. Þá
varð ég veik af reiði og lagð-
ist í rúmið. Jú, mér finnst
núna, að ég hafi raunverulega
verið dálítið veik. Og hvað ger
ir nú Jósa? Fyrir augunum á
mér fer hún í skóna og gengxrr
á þeim kringum rúmið. Gengur,
segi ég, hún hökti eins og löm-
uð hæna, skórnir voru alltof
litlir á hana, þeir hefðu verið
mátulegir á mig! Þegar ég sagði
henni það, hrópaði hún, — eng
inn hefði trúað því um hina
hæggerðu Jósu: „Klaufir,
klaufir ætti hin heilaga jóm-
frú að gera á þann, sem tek-
ur frá mér þessa skó“. Ég get
svarið, að Jósa sagði þetta.
Sagðirðu þetta ekki, ha?“
Fía beindi þessari spui-ningu
að hinni látnu, að vísu með lágri
og grátkæfðri rödd. „Ég veit,
að ég lét hana snúast í kring-
um mig“, sagði hún dapurlega,
„en herra, ef hún hefði nú far-
ið úr skónum við og við, á
kvöldin eða á nóttunni, —
enginn báttar með skó á fótun-
um — hefði hún þá hrapað nið-
ur stigann?“
Ég féllst á þetta, þó minnti
ég hana á, að Jósa hefði verið
yngri en hiin, og yngri systir-
in ætti að fá fallegri skóna.
Eftir jarðarför Jósu, kom úr
dimmu skauti ættbálksins
frændi nokkur, sem fluttist
með konu og fjölda barna inn
á neðri hæð húss Fiu, án þess
að hafa spurt hana um leyfi.
Hann kvaðst sóma síns vegna
ekki geta látið háaldraða
frænku sína búa þarna eina.
Fía stöðvaði dóttur mína á
götu og hvíslaði að henni, að
þessi frændi væri mesti bragða-
refur. Hann væri bara að bíða
eftir, að hún dæi til að eign-
ast húsið, dýnurnar, húsgögn-
in og pottana. En þetta væri nú
ekki það versta. Hún nálgaðist
eyra telpunnar og hvíslaði.
„Hann vill fá skóna mína, Bea-
trice, handa konunni sinni. Og
Framh. á blis. 14
niiiiimiimiiii miii iiiii ■■ iiiiiii • nirn'mmaammmmmmmam
LESBÓK MORGUNBLALSINS 5
f okjtóher 1969