Lesbók Morgunblaðsins - 05.10.1969, Page 8

Arkitektúr...
Skipulag...Hönnun...
og ýmislegt fleira...
SPJALL VIÐ HJÓNIN ERNU RACNARS-
DÓTTUR OG GEST ÓLAFSSON
Texti: Svava Jakohsdóttir
Ljósm.: Kr. Ben.
í Garðastræti 17, uppi á ann
arri hæð, eru vinnustofur bjón-
anna Ernu Ragnarsdóttur og
Gests Ólafssonar. Hún er inn-
anhússarkitekt frá Leicester
College of Art og útskrifaðist
þaðan með láði; að því námi
loknu lærði hún grafík í Live-
erpool. Gestur er arkitekt og
skipulagsfræðingur, einnig
lærður í Bretlandi. Hann er
annar af tveim lærðum skipu-
lagsfræðingum íslenzkum, og sá
eini, sem er búsettur hér á
landi.
Úr gluggunum í Garðastræti
blasir við höfnin þar sem fylgj-
ast má með ferðum skipa, nær
sér yfir hið fjölbreytta og ó-
skipulega mannlíf Grjótaþorps-
ins, sem er að nokkru athvarf
þeirra, sem hefur ekki tekizt að
þröngva í hina virðulegri bása
þjóðifélaigsins. Það er iengri veg
ur en mældur verði í kílómetr-
um milli Grjctaþorpisins og Ar,n
arness —
— Arnarnesið er dæmi þess,
hvernig skipulagið skapar
stéttaskiptingu, sem engar for-
sendur eru fyrir í þjóðareðlinu,
segir Gestur, þessir menn. sem
hírast hér undir bárujárni, hafa
gefizt upp á kapphiaupinu. Þeir
hlæja að öllu saman.
Og hér er komið að undir-
stöðuatriði í skoðunum Gests á
starfi sínu og skipulagi yfir-
Erna í vinnustofu sinni
leitt: velheppnað skipulag verð,-
ur að byggjast á innlendum
rannsóknum, skipulagið verður
að fara eftir fólkinu, en ekki
fólkið eftir skipulaginu.
Við sitjum inni í vinnustofu
Ernu og þar kennir margra
grasa, sem við fljótlega yfirsýn
mætti kalla drasl, en að athug
uðu máli má þó öllu nafn gefa,
hér er marglitur pappír, skæri,
lím, rissmyndir og litir, yfirleitt
allt, sem hönnuður þarf að hafa
við höndina, en vinnustofan er
líka heimilisleg — hér er raf-
magnsketill og kaffikanna, inn-
an um fagbækur á bókahillu
kem ég auga á skáldsögu eftir
Norman Mailer og ljóðmæli
Arnar Arnarsionar. Innan úr
næsba herbengi berast tómar
Mozarts meðan við spjöfflum.
Bæði hjónin eru með mörg
jiám í eidiniuim. Það siem fynsit
vekur athygli er sófasett, sem
Erna hefur hannað — þeir
bókstaflega kalla á athygli
manns sakir hins létta og að-
laðandi forms og skemmtilega
litavals, og hér er ekki síður
merkil’eguir hlu'tu'r, sem Gest-
ur er að vinna að: það er líkan
af nýrri tónlistarhöll, sem Tón-
listarfélagið hyggst reisa hér í
höfuðboriginni áður en mjög
langt um líður. En þetta er þó
ekki nema fátt eitt af verkefn-
unum, sem þau eru að fást við.
Sum verkefni þeirra eru braut-
ryðjendastörf hér á íslandi.
Sum áform þeirra og áhugamál
hafa náð fram að ganga, önn-
ur ekki.
— I fyrra fékk ég styrk úr
Raunvísindadeild Vísindasjóðs
til athugana á skipulagi \ erzl-
unarhverfa víðsvegar í Evrópu
segir Gestur: Þegar heim kom
fannst mér ekki úr vegi að við
færðum okkuir hér í nyt álíka
vinmiuialðlferðiir og miú tíðkiasit við
sikip'Uiliaig verzlumiaT’hveirifa víð'a
erlendis. Sú hugmynd strand-
aði samt fljótlega — við höfum
pólitík í staðinn, Við ætluðum
að fara að pakka saman og
flytja til Nairobi, þar sem ég
hafði fenigið loforð um vinnu
gegnum danska, en þá fékk ég
fyrir skilning skipulagsstióra
ríkisins það verkefni að skipu-
íeggja Selfoss. Þetta skipulags-
starf á Selfossi má segja, að
sé tilraun, en að mínum dómi
ákaflega áhugaverð tilraun, því
að það er í fyrsta sinn, sem
saimeinaður hefur verið hópur
íslenzkra sérfræðinga um
skipulag utan Reykjavíkur, en
slíkt er alveg bráðnauðsynlegt.
Auk mín starfa að þessu skrúð-
garðaarkitekt, rafmagnsverk-
fræðingur, verkfræðingur og
þjóðfélagsfræðingur, og senni-
liagia bæitisit Mtaa haigifiræð'iirug'uir
í hópinn seinna. Slík aðferða-
fræði, eða methodológía, í
skipulagi, hefur þróazt erlend-
is á síðustu árum, og eru ílest-
ar Evrópuþjóðir farnar að færa
sér hana í nyt nema íslending-
ar.
Þetta skipulag á Selfossi er
sem sagt tilraun, en við reikn-
um með að hafa niðuirstöðurnar
tilbúnar í byrjun næsta árs.
Við gerum athuganir á stað-
hiáttuim þair og Mfii fióiltas'inis í
þeim tilgangi að reyna að Hnna
eða benda á hagkvæmustu þró-
unarisibefnu, sem sveitarfélög
geta tekið. Fólkinu sjálfu er
gefinn kostur á að taka þátt í
skipulaginu. Spurningalisti með
einum 50 spurningum er borinn
í hús — fólk er að vísu ekki
skyldugt til að svara, en með
svörin er farið sem trúnaðar-
mál.
Gestur sýnir mér þetta plagg,
sem gerir einstaklinginn allt í
einu að virkum þátttakanda í
umhverfi sínu og spurningarnar
’eru margvísl'e'gar. Þær ná bæði
yfir hversdagslegustu hluti, svo
sem þessi: Hve oft kaupið þið
kaffi og sykur? Og þær ná líka
yfir skemmtana- og félagslíf.
Fóltai er g'efinm taoisitiur á að iiáta
í Ijós álit sitt á menningarmál-
um, skólamálum, atvinnumálum
og mörgu öðru, sem hér yrði of
langt upp að telja, og beðið er
um tillögur til úrbóta, ef þess
þykir þörf. Það vekur athygli
mína, að þessir ungu menn gera
ráð fyrir vinnukrafti kvenna
sem sjálfsöigðum þætti skipu-
lags. Þær eru sannarlega öf-
undsverðar, koniuirnar á Selfossi.
— Aðalvandkvæðin hér í
skipulagi eru^ þau að við erum
alltaf að leysa vanda, án þess
'þó að þetakj'a vainidaimn, sieig-
ir G'eisitiur. Við igleinuim til-
raiuniir, em fiáum eitatai nilð-
urstöður. Töikium t.d. Árbæja.r-
og Seláshverfið, sem er eigin-
lieiga stórtaostlieig tilriauin, þalð
er fyrsta hverfið sem er byggt
upp sem sjálfstæð eining í
Reykjavíkurborg, — en í stað
þess að líta á þetta sem til-
naun og kanna, hvort þetta'
fyrirkomulag er heppilegt, hvort
fólkið, sem þar býr, er ánægt
eða óánægt, eða hvert það sæk-
ir vinnu, eru byggð þrjú sam-
svarandi hverfi í Breiðholti.
Niðurstöður kannana úr Árbæj-
arhverfi hefðu verið ómetanleg-
ar sem grundvöllur áfiramhald-
andi skipulags. Erlendis tíðk-
ast yfirleitt tvískipting í skipu-
lagsstörfum, annars vegar er
vísindaleg rannsókn á vanda-
málinu, hins vegar stjórnmála-
leg afstaða gagnvart þessum
rannsóknum við framkvæmdir.
Hér á íslandi gerum við °kki
greinarmun á þessu tvennu.
Hér ráða pólitískar nefndir, sem
hafa takmarkaða þekkingu á
viðfangsefninu. Við verðum að
hafa menn, sem geta tekið hlut-
læga afstöðu til mála, afstöðu,
sem byggist hvorki á stjórn-
máílastaoðiuin né braiuiðisitiriiti.
— En eru ekki til útlendar
hliðstæður við Árbæj arhverf-
ið?
— Við getum ekki notað ó-
meltan útlendan mælikvarða
á íslenzkt skipulag. Okkur
vantar íslenzkan grundvöll fyr-
ir okkar vandamál. Við getum
lært að forðast þær vitleysur
sem gerðar hafa verið erlend-
8 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS
5. otatóbier li969