Lesbók Morgunblaðsins - 05.04.1970, Blaðsíða 1

Lesbók Morgunblaðsins - 05.04.1970, Blaðsíða 1
Jóhann Hjaltason & • 11 • rti alh Turnafögur Hornbjarg heitir höll við marar ál. Þar á vori um kvöld ég kom, sá kynt í hamri bál. Hallardyr að haf i snúa. „Hér mun ríkur kóngur búa". Gulls- og silki-glit frá tjöldum ¦geisla sást í öldum. Sólin rauð frá hafsbrún horfði, hljóður hvíldi sær. Flagg að hún á fieyi steig, er færðist bjargi nær. Hér var ei að koma að koti. Kóngi heilsað var með skoti. Brátt til svara bumbur allar buldu í hvelfing hallar. Varpfugl svaf, en við þær kveðjur vaknar, hver ein tó -úr sér \*ængjum óteljandi yfir djúpið spjó. Hristist loft, en hljóða-gargið hermdi og tuggði eftir bjargið, og með rámra radda súgnum rigndi d'rit frá múgnuim. Þorsteinn Gíslason. H„ lornbjarg er án efa eitt kunnasta fuglabjarg landsins, bæði vegna gagnsemi sinnar í fuglaveiði og eggjatöku, og ennfremur fyrir stórfengleik sinn og hrikalega fegurð, sem ýmsum listamönnum hefur orð- ið að yrkisefni, í máli eða myndum. Þar sem bjargið lækkar og teygir sig lengst til austurs, er á bjargbrúninni lægð mikil eða kvos, sem kallast Látravík, þó að vík sé þar raunar engin í venjulegri merkingu orðsins, og báti verði ekki komið ann- ars staðar en í þröngum hamra- bási, sem skerst inn í ca. 30 m háan bjargvegginn. í þessari svonefndu vík, skammt frá hamrabrúninni, srtendur nú Hornbjargsvitinn, sem er eina byggða bólið á því svæði öllu, er fyrr lá undir tvo fjölmenna hreppa, en það er önnur og nýrtri saga. Um 1880, eða ef til vilí að- eins fyrr, hóf byggð í Látra- vík fyrstur manna hin nafn- kunna refaskytta Jóhann Hall- dórsson, sem þekktastur var undir nafninu Jóhann skytta. Hann var Húnvetningur að ætt og uppruna og atgervismaður til líkama og sálar, hefðu hon- um því váfalaust verið ýmsir aðrir vegir færir til lífsafkomu én hokur á slíkum stað, enda undruðust það margir að hann skyldi velja sér þessa kletta- kvos til búskapar. Um það farast dr. Þorvaldi Thoroddsen svo orð, í ferðasögu sinni frá Hornströndum árið 1886: „Kom um við síðan niður í Látravík. Það er kvos niður í bjargrönd ina með nokkru grasi, mýra- og dýjaflesjum í botninum. Hér er hátt niður að sjó, og verður bóndinn að hafa stiga til þess að komast niður að bát sínum, og hefir hann misst hvern bátinn eftir annan í brim um. Bóndinn, sem býr í Látra- vík, er úr Húnavatnssýslu og hefir látið mæla sér nýbýli hér í bjargkvosinni, og mætti þó ætla, að hann einhversstaðar; á landinu hefði getað fengið sér skárri blett til búnaðar." Jóhann skytta og börn hans munu hafa búið í Látravík um futtugu ára skeið eða þar um bil, en eftir það lagðist kotið í eyði og var ekki byggt upp aftur fyrr en allmörgum árum síðar, þégar reistur var þar Hornbjargsvitinn um 1930. Sunnan að Látravík liggur Ax- arfjall, sem er 2—300 m á hæð og bratt uppgöngu báðum meg- in, en nær þverhnípt fuglabjarg sú hlið þess, er að hafinu snýr. Þar er hamar einn nefndur Öxi, og ber fjallið nafn af hon- um. Sunnan við Axarfjall er Hrollaugsvík, þar sem Frímann Haraldsson frá Horni, þá vita- vörður í Látravík, hafði fjár- bú og beitarhús um og fyrir 1940. Mun fjárins hafa verið vitjað daglega á vetrum, hverju sem viðraði. Er þá eigi um aðra leið að ræða en yfir Axarfjall. Þó að vegur sá sé ekki mjög langur, er hann þeim mun hættulegri í norð- austan byljum og stórviðri, með hamrabrúnir fjallsins á aðra- hönd en öræfi Hornstranda á hina. Er það vissulega hæsti og hættulegasti beitarhúsaveg- ur, sem um getur á Vestfjörð- um ogjafnvel þótt víðar væri leitað. Ég hygg að Frímann hafi haft meiri umsvif í búskap en aðrir vitaverðir, sem í Látra- vík hafa verið. Þrátt fyrir erf- ið ræktunarskilyrði, færði hann mjög út túnblettinn í kringum . vitabygginguna og reisti góð fénaðarhús, enda var hann framkvæmdamaður mik- il, manna hagastur og stund- aði mikið smíðar. í Hrollaugsvík er landið lágt, þótt eigi sé það tóglendi víð- lent. Þar er nes eitt lítið, sem Bjarnarnes heitir. Þar hefur stundum verið búið, einkum á 19. öld, þó að ekki sé þar nú búsældarlegt um að litast, frem ur en í Látravík hinum megin fjallsins. Jarðabók Árna Magn- ússonar og Páls Vídalíns frá ár inu 1710, lýsir staðnum svo: „Bjarnanes heitir eitt nes eður landspláss fyrir austan Horn- ið, þar hafa menn brúkað ver- stöðu á vor úr Strandasýslu og Grunnavikursveit um lítinn tíma og smíðað þar upp ver- búð, en hjer um fyrir 20 árum hefur einn maður bygt hjer úr verbúð lítið bæjarkorn og dvaldi þar við með konu sinni og einu barni um 2 ár og varð þó nokkuð á milli áranna. Hvorki hefur þar verið bygð áður né síðar. Dýrleiki er óviss a þessu landi, því það tíundast öngv- um og kallast almenningur bæði austur og vestur £rá þessu takmarki Bjarnanesi, sem eru hverjum manni heimilir til brúkunar tollfrí eftir laganna útvísan. Galt og þessi maður, sem 'hjer bygði, ekkert eftir þá

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.