Lesbók Morgunblaðsins - 12.09.1971, Blaðsíða 6

Stein skriÉaði því undirmál-
íærslumanni mínum, sem þá
var farinn frá, bréf, þar sem
hann vottaði og bauðst tiil að
sverja að ég hefði ekíki skrif-
að neitt bréf, er hljóðaði eins
og bréfseftirritið, eða viki að
því að málfærslumenn minir
hefðu ráðið mér til eða haft
áhrif á, að ég héldi aftur bréf-
uim frá 24. ágúst f.á., og þessu
til sannindamerkis léði hann
einnig bréfið frá 22. febrúar, í
frumritd og fór ég samdægurs
með það aftur til Edinborgar
og afhenti bæði bréfin mál-
færslumanni mínum hinn 21.
maí, þegar er ég kom beint aif
jámbrautarstöðinni. Nú var eft
ir að fá nýja málfærslumenn
fyrir morgundaginn, og var
það naumur támi. Samt fékk ég
um kveldið þrjá nýja góða
menn, sem tóku að sér að halda
uppi vöm fyirir mig næsta daig
að sinni. >eir 'komu svo í rétt-
inm 22. mad og lásu upp bréf
S. Steins til fyrri málfærslu-
manna minna, og báðu um hér
um bil viku frest til þess að
geta athugað öll mín skjöd og
bækur, sem bréfseftirritsmálið
snertu, svo þeir gætu sagt til
hvort þeiim þætti tiltæikilegt að
tolka imálið að sér. Viku þessa
notuðu þeir svo tiil þess að
ramnsaka málsSkjölin, bæíkur
mínar og annað, sem málið
varðaði, og af því tíminn var
svo stuftur, sem óg notaði til
Haimbongarferðarinnar, dró
mótparturinn efa á, að ég hefði
komið þar. Menn minir sendu
því málþráðarfyirirspurn til
S. Steins um það, hvort ég
hefði komið þar, og hvort ég
hefði skrifað hið margum-
rædda bréf, og fengu sama
dag málþráðarsvar um, að ég
hefði ekki síkrifað það, sem í
bréfseftárritiiniu var fundið mér
til saka og að ég hefði komið
þar þá i vákunni. Þegar vikan
var liðin, voru málfænslumenn
mínir ánægðir og tóku að sér
að sækja rnálið, ef ég gæti
borgað það sem það kostaði,
en það var nokkuð örðugt fyr-
ir mig, þar sem allur málskostn
aður var þegar á mig fallinn,
sam lent hefði á mér út af aðal
máliniu, hefði málið getað hald-
ið fram viðstöðulaust 17. maí,
og því þá verið lokið daginn
eftir, eins og orðið hefði, ef
brögðum hefði eigi beitt verið.
Þegar hinir nýju málfærsdu-
menn mínir mættu næst í rétt-
ireum og tóku að sér að halda
uppi málinu, lýsfcu þeir því yf-
ir ifyrir dómaranum, að þeir
hefðu rannsakað skjöl mín og
bækur, svo og fengið vissu
sina frá Hamborg með þráðar-
slkeyti um, að ég hefði komið
þar, og að ég hefði ekki skrif-
að hinn áminnzta bréfkafla.
Dómarimn ákvað, að bréfseftir
riifcið og bréfið skyldi prófað
13. júilii, en þeim tíma var sið-
an breytt í 28. júní.
Daginin eft-ir voru máifærslu
menn verjanda nötrandi yfir
því, að efasamt væri hvort þelr
gætu sannað, að bréfseftirritið
væri rétt, þar sem þeir höfðu
ekfkert frumrit. Komst þess
vtegma upp, hver hefði hjálpað
þeim um þetfca eftirriit og hef-
ir sjálfsagt ekki verið til ætl-
azt, að það kæmizt fyrir dags-
ins ljós. Þeir sögðu, að þetta
bréfseftirrit hefðu þeir fengið
firá Louis Zöllner í Newcastle
og Jóni. nökkrum Vidalín. >ó
mátti þetta ekki fara hátt, frek-
ar en sögur Gróu á Leiti. Átti
því nú að fytrirbyggja með ðfUiu
móti, að þessir minir nýju mál-
færslumann héldu málinu
áfram, til þess að ekki þyrfti
að láta uppi S heyæanda hljóði
fyrir réttinum, hverjir hjálp-
að hefðu um eftirritið. En það
stoðaði ekki. Menn minir héldu
áfram að rannsaka ýmislegt um
Zöllner og hans verzílunarat-
ferli. Þeir fóru tll yfirmanna
tollgæzlunnar i Leith, sem áð-
ur gat ég um, og fengu að vita
að Zöllnei’ í Newcastle hefði,
fyrir miiiligöngu þokkapiltsins
Mackinnons, þjóns R. D. Slimo-
ns, gert tollgæzlunni viðvart
um skipið „Alpha“ áður en það
kom, og að þeim hefði verið
mjög annt um, að lögunum yrði
stranglega fylgt að þvi er
þennan farm snerti. iÞetta
bauðst hann til þess að vofcta
fyrir réttinum með eiði. Þar
með var gátan leyist, hverjuim
það var að kenna, að féð komst
ekki á laind í Leiöi og að eig-
endumir töpuðu fjársendiinig-
uinni.
En það uppgötvaðist meir,
sem sé það, að Zöiiner hefði
'gjönt alveg sama áður, áður en
hann komst í samvinnu við
R. D. Slimon í Leith, er alveg
eins stóð á, nefniiega að sfeip-
ið „Livonia" kom frá utanriikis
höfn og sótti fjárfarm til ís-
lands. Þá var eininig saigt, að
Zöllner hefði hallað sér að
sömu toilgæzlu fyrir milllli-
göngu annars manns, sem vildi
/ekki eiga við það, og þá þriðja
manns, sem tók að sór að gefa
viðvörunima fyrir Zöllners
hönd. Þessi framburður var
einnig upp látinn að eiði við-
lögðum. Ég var þannig ekki sá
fyrsti, sem Zöllner beitti þess-
ari aðferð við.
Málfærsiluimenn mínir fóru
því næst út af þessu til New-
castle, að finna mitt dyggva
vitni, Zöllner, og spurðu hann,
hvort hann ætti þátt í þessu
bréfseftirriti og hvort hann
hefði látið verjandann, Rennie,
fá það, en vesalings maðurinn
afsakaði sig á allan hátt og
sagðist enigin viðskipti eiga við
þá menn, sem ég skipti við
(!!!) og að hann hefði neitað
sömu mönnum á Isiandi um við
skipti (!!) og að hann vissi
ekkert uni bréfsefnið (!!!)•
Zöllner og verjandi málsins
treystu þvi sem sé í lengstu
lög, að ég kæmist í þrot með
peninga til þess að halda uppi
málinu, og voru hafðar á því
góðar igætur, þar sem farið var
á bak við mig til mairms þess,
er ég átti vist hjá, til þess að
vita um, hvort ég stæði þar í
skilum, og hvort ég hefði
nokkra peninga mildi handa.
Þá mun eininig hafa verið leit-
að vitneskju hjá bankanum
sem ég skipti við.
En fyrir framgöngu minna
ötulu málfærslumanna komst
málið svo langt, að verjandi
varð að lýsa því yfir fytt’ir
dómaranum í réttinum hver
væru sin vitni um bréfiseftirrit
ið.
Vitnin voru þeir Louis Zölln
er í NewcastJle, Jón Vídalin og
Winther nokkur í Hamborg,
sem hvorki ég né verjandi
þdkfkfci.
Nærri má geta, hvað Zölln-
er hefir orðið rótt við þessa
fregn, að mafin hans sikyldi les
UR ÆVIMINNINGUM
BJÖRNS KRISTJÁNSSONAR
ÞRIÐJI HLUTI
ið fyrir réttinum. VídalLn var
svo heppimn að vera kominm
burtu til Islamds.
Það var að heyra, að leiða
ætti þennan Winther sem vitni
í Hamborg, varð ég því að fara
þamgað tái þess að leita mér
uppdýsimiga um hanm og tid þess
að útvega mér þar málfærslu-
mamn. Um þennam Winfcher
fékk ég vitneskju á ýmsum
stöðum, sem bar vott um, að
hann væri blandinm mjög, að
hanm hefði 1886 sætt ákæru og
hegnimgu fyrir svik í Hamborg,
að hamm skipti við Louis Zöllm
er, seldi fyrir hamm æðardúm
og ræki aðra verzlun við hann
o.s.frv. Bréf frá áreiðandegum
alimennum upplýsingastað hefi
ég fyrir þessu.
Málslkosfcnaðurinn frá því sið
ari mádfærslumenn mlnir tóku
við málinu 21. maí með tveim
ferðum minum til Hamborgar
til 23. júní nam £ 140 sterling
eða 2520 kr., sem stafaði ein-
göngu af rannsókn bréfseftir-
ritsins.
Af því að það eru lög á Skot
landi, að vitni, sem þar eru
leidd ii máli, verða amnað hvort
að mæta sjállf í réttinum þar,
hvar sem þau eiga heima, eða
senda verður enskan dómara á
kostnað þess, sem vill leiða
vitnin, til þess lands, þar sem
vitnin eru, þá er ómögulegt að
leiða þar erlend vitni nema
með ærnurn kosfcnaði. Tiil þess
að geta verið viss um að vinna
bréfseftirritsmálið þurfti ég að
talka vifcni frá Haimborg, þar á
meðal S. Stein, sem bauðst til
að koma fyirir ákveðna borgum
fyrirfram, en háa, til þess að
mótmæla persónulega bréfseft
irritinu og til þess að kannast
við og samþykkja frumritið
samkvæmt því, sem hann hafði
gjört i bréfi til málfærslu-
rnanna minna. Og svo þurffci ég
einnig að geta leitt tvö vitni
um það frá Hamborg, að Winth
er þessi væri sá sami maður,
sem árið 1886 var dæmdur í
Hamborg fyrir svilk, af þvi
ekki var unnit að fá eftimrit af
dómnum yfir honum, og hefði
ég eimnig orðið að borga það
adlt fyrirfram. Kostnaður sá,
sem leitt hefði af þvd að xamn-
salka til fuddis bréfiseftirrlt-
ið, fullnægjamdá fyrir himm
skozka rétt, mumxli hafia numið
minnst £160 = 2880 kr. í viðbót
við það, sem ég haifði greitt, em
það sá óg mér ekfci fært að
Leggja úit í svipinm.
Ég hæfcti því við málið 23.
júní, af þessum ástæðum:
1. að ég hafði elkki fé fyrir
hendi tid þess að reka málið
áfraan,
2. að ég sá fram á, að ef ég
verði meiru fé til málsins en
ég hafði þegar gjört, þá dcæmi
það í bága við þá menm, sem
ég skipti við og veifct höfðu
mér lánstrausit.
3. að ég sá fraim á, að ef
nokkuð bæri út af, er lengra
væri haldið, þá hilyiti málið að
steypa heimili mínu í of örðug-
ar ki'ingumstæður.
4. að ég gat ekki búizt við,
að bankinn i Reykjavik mumdi
að meinu leyti styðja mig eða
félögin með pemiingaJhjálp, eins
og bamkar almenmt mumdu
gjöra, er Mflt sfcæði á, til þess
að reisa mig eða félögin við aft
ur, ef út af bæri, eftir fram-
komu banfcastjórams i málinu,
þegar hann var leiddur sem
vitni í Reykjavik.
5. að ég hafði sem vifcni á
móti mér í þessu bréfsefitirrits-
máli men.n, sem auðsjáamlega
leituðust við á mjög ískyggideg
an hátt að eyðilleggja félag
mifct og framtíð mina, og ég gat
því ekki búizt við að kæmu
fram sem óvilhöll vitni í bréfs-
eftirritsmálinu.
6. að enskur rétfcur hefir
leyfi tii að taka gidd óstaðfest
eftirrit eftiir bréfum sem lögð
eru fyrriir réttinn, eims og frum
rit væru, ef 2 imenm, sem efcki
hafa hegningu sætt, vinina eið
að þvi, að efrirritið sé sam
hljóða frumriti, er þeir hafi
séð, og þurfti því ekki amrnað
til þess, að ég tapaði málinu.
7. að enda þótt bt'éfseftirrits
mádið væri unnið, þá var eftir
að geta rekið aðal-málið, sem
kostað hefði að minnsta kosti
annað eins, þar sem óg hefði
þurft að stiefina öllium vitnum
mímiuim á ný, og að hinir nýju
málsfærslumenn hefðu einnig
þurflt 'langan tíma til þess að
kynna sér tid hditar aðal-mál-
ið en það höfðu þeix ekiki
gj'ört þá.
8. að ég gat búizt við að mega
hírast allt að einu ári í viðbót
á Skotlandi, ef ég héldi mál-
inu til lyfcta, sem alveg hefði
fyrirbyggt, að óg gæti haldið
áfram verzdun mirnni.
9. Loksins var ekki óhugs-
andi, að keppinautar minir
fyndu upp á nýju ráði til þess
að draga mádið á langinn, ef
þessi hnykfcur dyggði ekfki til
þess að eyðileggja það, og að
fytrirbyggja að ég gæti fluifct út
fé aftur þetta ár. Þar með voru
þessir keppimautar mínir búnir
að fyrirbyggja í annað sinn að
bæmdurnir hér fengju féð borg
að.
Þegar þess er gætt, að í
bréfi mínu 22. febrúar var tek
ið fram, að bændumir á Is-
landi hefðu neitað að þiggja
boð mitt, að borga þeim sauð-
ina, sem ég fékk að vita um í
jamúar þ.á. og að þeir æfcluðu
að halda áfram fjársölunni
íyrir miina forgöngu, þráfct fyr-
ir óhapp þetta, þá er það aug-
Ijóst, að keppinautar mínir
voru hér ekki einungis að
vinna á móti mér, heldur á
móti íslenzkiun bænduni, vinna
á möti sínnni eigin viðskipta-
mönnum, Árnesingum, vinina
að því að gjöra þá kjanklausa,
svo að þeir þyrðu ekki að
senda nokkra kind til útlanda,
nema fyrir milligöngu þeiii-a,
rétt eins og þeir væiru himir
einu menn, sem gætu látið aðra
sedja fé á Englandi, sjálfir
sedja þessir hertrar efcki féð,
sem þeir taka við frá Islandi.
Og þegar þess er enn fnemur
gætt, að ég þegar í janúanmán
uði þ.á. fékk vitneskju um, að
félög þau, sem ég dlripti við
vildu ekki taka við neinni borg
un fyrir kindatapið úr mínuim
vasa, og að þau ætluðu að
6 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS
12. september 1971