Lesbók Morgunblaðsins - 23.04.1972, Blaðsíða 4

Lesbók Morgunblaðsins - 23.04.1972, Blaðsíða 4
Valdir kaf lar úr verkum Laxness Það er skáldum sameiginlegt, að þau rísa mishátt í verkum sínum og Halldór Laxness er þar ekki undantekning. Hins vegar hlýtur að teljast sérstakt fyrirbæri, hversu oft náðargáfan birtist hrein og tær í hverri einustu bók hans. Þar fer skáldið á þvílíkum kostum, að því gleymir enginn, sem á annað borð hefur yndi af íslenzku máli eins og það verður fegurst fram sett. Á þessum tímamótum í lifi Halldórs Laxness hefur Lesbókin snúið sér til nokkurra valin- kunnra bókmenntamanna og beðið þá að velja til birtingar örstuttan kafla úr verkum Laxness, kafla, sem þeir hafa dálæti á. Steingrímur J. Þorsteinss. velur ÚR LJÓSI HEIMSINS 10. kapitula Það var ekki fyrr en harm fór að blaða í Númarímum, að hann byrjaði að efast um gildi sinnar eigin óskrifuðu bók- ar. Við kynnínguna af skáld- skap Breiðfjörðs rann upp fyr- ir honum nýr dagur í andan- um, bjartari en hinir fyrri. Hið klúsaða kenníngaskrúð Jó- hönnurauna og annara snild- arverka Húsafells-Snorra, sem mest hafði verið að skapi Jóseps heitins, virtist skjótlega snautt og dapurt við saman- burð hreinnar eddu Breið- fjðrðs og hins ljósa söguefnis hans, en þó umfram allt þess heillandi túngutaks, sem vekur í hjartanu ólæknandi kend um feguxð og sorg. Áður hafði hann haldið að öll skáld væru fegsamleg og að allur skáldskapur væri einn og sam- ur að verðleikum, svo fremi hann snerist um hetjudáðir yf- irleitt, eða endurlausnar- verk Jesú Krists sérstaklega, annaðhvort á nógu dýran eða nógu sanntrúaðan hátt. „Móðurjörð hvar maður fæð- ist", — nú uppgötvar hann skyndilega að það er munur á skáldum. Og í hverju var þessi munur falinn? Einkum í því að önnur skáld virtust ekki hafa nema mjög óljóst hugboð um þá leið sem liggur til hjartans, en Sigurður Breiðfjörð rataði alveg ósjálfrátt þessa dular- fullu leið, án þess að skilja þó eftir sig nokkur leiðar- merki fyrir hin skáldin, já hann fann sérhvert hjarta og snart það fegurð og sorg. Þegar einginn var á pallinum reis pilturinn upp skyndilega, tók fram Númarímur undan höfðalaginu og svalg nokkrar vísur, gleymdi í svip öllum þjáníngum. Ef hann heyrði einhvern í stiganum flýtti hann sér að stínga bókinni undir koddann og leggjast fyr- ir. En skáldlistin fagra lagðist ekki fyrir í huga hans þótt einhver kæmi, heldur hélt áfram að óma þar og bríma. Þegar á leið vetur kunni hann rímurnar allar utan bókar, og Breiðfjörð ríkti yfir sál hans og var honum athvarf í hverri þjáníngu, og svo bar það við, að í fyrstu sóldögum á þorra steig skáldið sjálft niður úr litla sólargeislanum á súðinni, eins og úr himneskum gull- vagni, og lagði rjóður og blá- eygur sína mildu snillíngshönd á hið kvalafulla hofuð Ólaís Kárasonar Ljósvíkíngs og sagði: Þú ert ljós heimsins. Það var einn af þessum draum um sem gera dreymandann að sælum manni, þannig að hann ber með ljúfu geði alt sem kemur fyrir. Óþreytandi hugsaði pilturinn um skáldið og vagn hans, þegar hann átti bágt, svona getur verið rnikil lækníng í einum draumi. Einn dag i myrkri skammdegisins, mitt í þessum dapra heimi, sem er svo fjandsamlegur við- kvæmu hjarta, hafði skáldið mikla komið til hans í gullreið sinni og skírt hann til ljóssins. Ragnar Jónsson velur ÚR PARADÍSARHEIMT 1. kapitula í þann tið voru sumurin laung á íslandi. Á mornana og kvöldin voru túnin svo græn að þau voru rauð og á daginn var víðáttan svo blá að hún var græn. En í þessu merkilega litrófi, setn einginn tók reynd- ar eftir að skifti sér af, héldu Hliðar undir Steinahlíðum áfram að vera einn þeirra bæa á Suðurlandi þarsem ekki ger- ist sögulegt nema fýllinn hélt áfram að flögra fyrir berginu einsog verið hafði hér á árun- um þegar lángafi bjó. Á syll- um og í raufum bergsins óx burnirót og burknar, hvannir, tófugrös og túnglgras. Stein- arnir halda áfram að hrjóta of an líkt og hjartalaus bergris- inn væri að tárast. Góður hest- ur kann að fæðast upp á bæ einusinni á mannsaidri ef heppnin er með; á sumum aldrei í þúsund ár. Utanaf sjó, hand- anum sanda og mýrar, þúsund ár, — sami niður. Tjaldurinn kemur þegar hann er búinn að klekja út að áliðnum slætti í rauðum hosum og svörtu silkislagi utanyfir hvitri skyrtu, spígsporar heldri- mannalega í hánni, blístrar, fer. Allar þessar aldir fann Snati jafnmikið til sin þegar hann gekk saddur við hlið smalans að morgni dags á eft- ir kvífénu; og hafði útúr sér túnguna. Á kyrrum sumardegi berst ómur af deingingu frá næstu bæum. Það vissi á vætu ef kýrnar voru lagstar í hag- anum, einkum ef þær lágu all- ar á sömu hlið; en væri þurk- ur í vændum öskruðu þær ell- efu sinnum í striklotu um sól- arlag. Einlægt sama sagan. Eftir að Krapi varð þrevetur lét Steinar bóndi folann draga band um hálsinn, svo hægra væri að ná honum, og gánga í flokki brúkunarhrossa í heima högum. Það sumar varð hann bandvanur og lærði að gánga samsiða öðrum hesti í samreið. Næsta vor fór bóndi að venja hann við áreiði og síðan að ríða hann til gángs. Hann teygði folann útum grundir á bjarta nóttiha. Og þegar jódyn urinn nálgaðist milli lágnættis og óttu var ekki vist að allir svæfu jafn fast í bænum. Fyr- ir gat komið að lítil stúlka kæmi út á klukkunni, með ný- mjólk í skjólu. Þar var líka kominn úngur berkríkaður víkingur sem jafnan svaf með öxina rimmugýgi undir kodd- anum sínum. Er nokkur betri hestur til i allri sveitinni, spurði hann. Það kynni nú að verða leií á hönum, gæskurinn, sagði faðir hans. Skyldi hann ekki alveg áreiðanlega vera kominn útaf nykrum, spurði únga stúlkan. Ég held að allir hestar séu hálfgerðar hulduskepnur, sagði faðir hennar; einkum og sérí- lagi góðhestar. Getur hann þá stokkið uppá himninum einsog hesturinn í sögunni, spurði víkingurinn. Ekki er að efa það, sagði Steinar í Hlíðum, — ef guð ríð- ur hestum á annað borð. Jamm það held ég. Skyldi annar eins hest- ur nokkurntíma eiga eftir að fæðast hér í sveitinni, sagði stiVkan. Það veit ég ekki svo gjöria, sagði faðir hennar; þó kynni að verða bið á þvi. Hitt kynni einnegin að dragast að hér fæddist í sveitinni lítil stúlka sem væri annað eins ijós i húsi og stúlkan min. Thor Vilhjálmsson velur ÚR FEGURÐ HIMINSINS 1. kapitula Gaonli maðurinn sló tún sitt til kvöids, hann hvorki hóf orf ið né skáraði, en flár að öllu mjúklega, án erfiðismiuna, du'ld um hreyfingum, lót bitið í lján- um vinna, skar grasið við rót- ina, án- þess að íella það, verk- lagið af því taigi sem náttúr- an beitir sjálf. Gamla konan gekk út með hrífu sína, iitli drelngurinn sofnaði í slægj- unni hjá hundinum og lamb- inu. Annir síðdegisins héld-u áfram undir kyrrum jöfclinum. Svo var dagurinn liðinn. Um kvölidimái lá skáldið enn á kal- garðsveggnum. Þau sogðu aið það mundi aiungum ofgæða- kostur að vera í sporum hans, og buðu honum kvðl<M-att. Dóttir hjóna var farin að leita að kúnum, konan setti upp grautinn, bóndinn t/Jti sér á rúm sitt, tók oipp sjálf- skeiðinginn og íór að telgja brúnspón í hrifutinda og gætti þess að láta ekki spænma falla úr lófa sínum niður á góMið. Þau voru ekki mangmál að fyrra bragði, en leystu úr ölD'Um spunnífnigium eítir besitiu samvisku og svöruðu einsog einn maður. Þegar bóndinn vaj- spurður hve leintgi hann heíði búið, leit hann á koruu sína og sagði: Mamma hvað epu árin orðin mörg? Við höfuim hokrað hérna rösk fjörutíu ár pabbi mimn, sagði konan. Þá svacaði bóndinn gestin- um og sagði: Og fjörutí'U höfum við boll- okað árin. Gesturinn spurði hvort þau heíðu eignast margt barna, og bóndinn leit á konu sína eins- og hann ætlaðist til að hún svaraði þeirri spurnin.gu beinit. Bönnin ölckar voru sextán pabbi minn, sagði konan. Og sextán átt'um við bömin, sagði bóndinn. Nú voru börnin að vísu laungu komin á tvist og bast, Utan þessar tvær stúilkur, önín- ur líkamlega farlama, hin sið- fierðilega. Helmíng'ur hafði dá- 18 á æskuskeiði, nokkrir sona þeirra týnst í sjó; sum höfðu reist bú í fjarfiægujn stöðuim. Gömlu hjónin komust hæst U'pp i tvær kýr og tuttugu ær. Hafið þið altaf elskast? Bóndiiin hætti sem snöggvast að telgja og hioríiði dáMitið vandræðalega á koniu sina. Við höfum altaf elakaíS guð, sagði konan. Þá var l'íkt og skáldið vakn- aði af draumi, hann Iiait upp forviða og spurði: Guð?Hvaðaguð? Vlð höfutn aCitatf trúað á einn sannan guið, sagði konan. Og á einn trúðum við guð- inn, sagði bóndinin. 4 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 23. april 1972

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.