Lesbók Morgunblaðsins - 03.02.1974, Blaðsíða 5

Lesbók Morgunblaðsins - 03.02.1974, Blaðsíða 5
birnir, flestir lifa á berjum, grasi, maurum og hunanei. Þegar við komum heim með uppsprettuvatnið — og dálítið af grænu slýi saman við það! — þá var orðið funheitt i húsinu og borðið í setustofunni hlaðið af matvælum. Súpan setti okkur þó í nokkurn vanda. Hún hafði verið látin í stóra mjólkurfernu heima i Asker og siðan hraðfryst. Nii þrjóskaðist hún við að þiðna, og stóð lengi upprétt i pottinum, eins og mónúment. Það var hlegið mik- ið að þessari harðvítugu súpu. Klukkan niu venti skáldunum fram, þeim Trygve Björgo og Jul Haganæs. Þeir höfðu með sér ljóðabækur sfnar og eitthvað í handriti. Eftir hina miklu kvöldmáltíð hófust lífiegar umræður um bók- menntirnar, upplestrar voru inn á milli. Báðir hófðu kvöldgestir okkar komið til íslands og kunnu mjög góð skil á eldri og yngri bókmenntum okkar. Ég geri ráð fyrir að drjúgum skerfi af þeirri þekkingu hafi Orgland vinur þeirra áður verið búinn að miðla þeim, en margs höfðu þeir vafa- laust aflað sér eftir öðrum leið- um, því að áhugi þeirra á ís- lenskri menningu var mikill. Eigi verður orðræða okkar rak- in hér, en af henni lærði ég þau fræði, að undra mörgu svipar saman um málefni norskra og ís- lenskra rithöfunda, og um sam- búð rithöfunda innbyrðis, og um afstöðu þeirra til hlutverks bók- menntanna og um éfni þeirra og form. „Profilarnir" i Noregi eru til dæmis mjóg róttækir og boða alþjóðahyggju. Vietnam hefur að undanförnu verið eitt vinsælasta yrkisefni þeirra. Þeir eru Marx- Lenin-Maoistar gg eru ötul- ir við að sækja fundi og koma samþykktum sínum á framfæri í fjölmiðlum, en lesendahópur þeirra er lítill. I dómum sínum um bækur lofa þeir skoðanabræð- ur siná, en láta sem aðrir séu vart umtalsverðir, nefna þá sjaldnast á nafn. Vera má að svipaða sögu sé að segja frá öllum löndum, þar sem fullt tjáningarfrelsi ríkir. Upp- reisnargjörnu félagshyggjuskáld- unum liggur hærra rómur en þeim sem innhverf eru. Fyrir hin- um síðarnefndu vakir ekkert trú- boð. Ef til vill er listin hinn eini guð, sem þau vilja þjóna, samúð þeirra samúð með mannkyninu í heild, fremur en einhverjum ákveðnum hluta þess. Dæmi um slik skáld eru þau þrjú, sem ég dvaldi með á Valdresfjöllum, einnig skáldsagnahöfundurinn snjalli, Knut Hauge, sem við heimsóttum daginn eftir á bú- garði hans að Lomen, svo og Mikkjel Fönhus, sem dó í október s.l. 83 ára, með 41 skáldsögu að baki, þekktur vítt um lönd sem snillingur á sérsviði sínu: villtri náttúrunni og dýralífinu í hrika- legustu f jallbyggðum Noregs. Jul Haganæs. En víkjum þá nánar að ljóð- skáldinu, Jul Haganæs. Við dvöld- um heima hjá honum drjúglanga stund laugardaginn 8. september, og þá rispaði ég upp drög að þvi, sem hér fer á eftir, sumt er haft orðrétt eftir Haganæs. Hann segir meðal annars: „Eg er fæddur hér i Aurdal 22. ágúst 1932, í gamla húsinu hér á Onstadmarken, það er að segja i þvi sama húsi, sem Knut Hamsun bjó í, meðan hann var að skrifa skáldsöguna Victoríu. Faðir minn var einnig fæddur hér, og hérna ólst hann upp. Móð- ir mín er fædd og uppalin í litilli fjallasveit, Tislei-dalnum, skammt þaðan, sem nú stendur sumarhús Orglands, þar sem yið sátum í gærkvöldi. Meðan ég var smádrengur var faðir minn ráðs- maður á afskekktum fjallabæ á sömu slóðum. Frá því ég lá í vóggu, þar til ég var 8 ára gamall, bjó ég þar inni á fjöllunum bæði sumar og vetur, og það er mín skoðun, að umhverfið hafi orkað djiípt á mig og haft á mig varan- leg áhrif bæði sem skáld og mann- eskju. Ég er bundinn þessum f jallbyggðum mjög sterkum bönd- um, rætur mínar standa djúpt i jarðvegi æskustöðvanna. Ég held, að þess sjáist skýr merki í ritverk- um mínum. Átta ára gamall varð ég að byrja í skóla. Þá var ekki um annað að gera en flytja aftur hingað til Onstadmarken, og hérna hef ég átt heima síðan. En. sérhvert sumar mörg næstu árin á eftir dvöldum við uppi i fjallhag- anum, og það var dýrlegt líf, i nánum tenslum við stórbrotna náttúru og fjölskrúðugt dýra- og fuglalíf. Ég er sérstaklega þakk- látur fyrir að hafa fengið að alast upp við slikar aðstæður." Jul Haganæs lauk barna- og gagn- fræðaskólanámi í Aurdal, og að því námi loknu vann hann um tima í sparisjóði byggðarlagsins. Samtímis byrjaði hann að yrkja, og fékk þá þegar eitt og eitt smá- ljóð birt f fylkisblaðinu „Valdres". Nokkru siðar fékk hann þar starf sem blaðamaður. Nú hefur skáldið haft þar fullt starf sem blaðamaður í sextán ár. „Eftir að ég hóf blaðamennsk- una gerðust skáldadraumarnir á- leitnari og ég för að birta meira af ljóðum í blaðinu," segir Haganæs. „Svo kom að því að ég kynntist Ivari Orgland — fyrir milligóngu Trygve Björgo. Orgland olli þátta- skilum í lífi mínu sem skálds. Hann fékk áhuga á ljóðum mín- um, las þau og áleit, að ég ætti að stefna að útgáfu ljóðabókar. Áður hafði þekktur maður ættaður frá Valdres, dr. phil. Torsten Hög- erstad, hrósað kvæðum minum og hvatt mig til að halda áfram ljóða- gerð. Enn fremur hafði eitt af okkar míkilhæfustu tónskáldum, Sigurd Islandsmoen (sem einnig er frá Valdres) samið lag við kvæði eftir mig. Allt þetta orkaði sem hvati á ósk mina og viðleitni til að ná tökum á ljóðlistinni. Ég mun aldrei geta fullþakkað þessum mætu mönnum, sem leið- beindu mér og örvuðu fyrsta á- fangann — og þetta á ekki sfst við um Ivar Orgland. Hann kom hand ritinu að f'yrstu ljóðabók minni á framfæri við Fonna Forlag, og að ráði hans kom bókin Ut 1965.Þaðvar einnig Ivar Orgland, sem kveikti í mér áhugann á is- landi, ekki síst skáldunum þar. Ég gleymi aldrei stundunum, sem við áttum saman í „kofa" hans í Vald- resfjöllum um páskahelgarnar. Þá var hann venjulega í fullum gangi að þýða kvæði eftir eitt- hvert íslenska ljöðskáldið. Um- gengnin við hann hvatti huga minn til skáldskapar, og þegar ég fékk listamannastyrk 1965, þá á- kvað ég að nota hann til að ferðast til íslands. Ég fór þá ferð 1966, og hún varð mér ógleymanleg. Eitt af því sem ég skoðaði í ferðinni (vegna atvinnu minnar við blaðið „Valdres") var hús Morgunblaðs- ins, undir leiðsógn eins af blaða- mönnunum þar, en þvi miður var ritstjórinn og skáldið Matthias Jo- hannessen ekki heima svo ég hitti hann ekki. Arið eftir, 1967, gaf ég út næsta ljóðasafn, og 1968 var ég, sam- kvæmt tillögu bókmenntaráðsins norska, gerður félagi i Rithöf- undasambandi Noregs. Stjórn Rit- höfundasambandsins veitti mér, árið 1972, styrk að upphæð 7.600 n.kr. (um 114.000 ísl. kr.) af sjóði þeim, sem kenndur er við Olav Schous. Ég vil einnig geta þess, að núna í sumar, 1973, veittist mér sá heið- ur að vera fulltrúi Noregs á hinu fjölmenna norræna menningar- málaþingi, sem efnt var til í Fær- eyjum (Mentunarstevna Föroya 30. júní til 8. júlí 1973). Og svo sem ferðin til íslands var mér ógleymanleg 1966, varð Færeyja- ferðin og kynnin af fólkinu þar og norrænum starfsbræðrum í bók- menntum og listum ánægjuleg og verðmæt lífsreynsla. Ég f agna þvi að hafa fengið tækifæri til að heimsækja þessi lönd, því að þar býr skyldfólk mitt — þjóð- irnar, sem ég er andlega skyldast- ur, nákomnastar mér að menn- ingu." Þegar ég spurði Haganæs, hvers vegna hann ritaði á ný- norsku, svaraði hann: nstadm imburhúsinu ° > á . rpiðri ayríairmi bjö skáldíð Hamsun uro tima \og' par skrÍfaSí hann „Viktoriu". „Það kemur til af því, að ný- norskan er mér svo margfalt hug- fólgnari en aðrar tiltækar tungur. Ég fékk alla skólamenntun mína á hinu svo nefnda „bókmáli", en mér finnst það vera nýnorskan, sem best hæfir i Valdres. Mér þykir af ar vænt um nýnorska mál- ið mitt. En ef ég mætti sjálfur reyna að skilgreina ljóðagerð mína, þá hef ég stefnt að þvi að ná Framhald á bls. 14. Jul Haganœs Fjögur Ijóð Matthías Johannessen þýddi. MJUKTGRAS Þú sem einblindir útí fjarskann gættir þú ekki að grasi mjúku viS fætur þér, þvi sem greri þín vegna. SENN Sjá hvernig gangverkið tifar og skin glitrar og gljár hakkar i sig sekúndur, minútur og stundir og stopul ár glefsar i timann af gömlum siS hlustar ekki á orð um grið Senn er hún tólf ANDSPÆNIS ORÐI Þú berð að dyrum bergsins og bergið þegir, andspænis þöglu orði ofursmár og orðið segir: snúðu ekki við og ekki hlaupast burt. Dyr geta fundizt ef djarflega er spurt. Ef til vill hafa örlögin ást á þér: Sýndu þöglu grjóti að þú getir tekið á móti. MILLI HUNDA Svo lengi sem þeir halda aS þú sért sterkur flaSra þeir upp um þig með fláttskaparglampa i augum. HikirSu sýna þeir tennurnar Enginn má sjá að þú óttist glefsið Gakktu hnarreistur framhjá. ©

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.