Lesbók Morgunblaðsins - 15.05.1976, Blaðsíða 16

Lesbók Morgunblaðsins - 15.05.1976, Blaðsíða 16
„Þegarhonum hlakkartilaö viöhittustum" ÞEGAR ég var i barnaskóla hér á árum áður, var ákaflega rík áherzla á það lögð í kennslu- stundum í íslenzku að benda nemendum á hversu mikil lýti væru að sumum þeim villum sem gætti í talmáli hjá fólki. íslenzku- kennari minn þá, og kennarar siðar, töldu þágufallssýkina vonda veiki og kapp var lagt á að uppræta hana eða koma i veg fyrir að nokkur tæki hana. Enda þótt sumir sjái ef til vill ekki ástæðu til að gera veður út af nokkrum málvillum, fer þeim nú svo, sem læra það ungir að rangt sé að segja „honum, þeim langar" í stað þess rétta sem er „hann langar — þá langar" — að ranga beygingin sker í eyru. Sömuleiðis að heyra ákveðin orð eins og til dæmis einkunn notað vitlaust: „einkunnir". Að heyra „við vonustum og við hittustum" í staðinn fyrir „við vonumst og við hittumst" er ekki aðeins hvimleitt, það vekur afdráttarlausar spurningar um hvort íslenzkukennarar ungra barna og unglinga telji litlu máli skipta þessar kórvillur sem ég hef hér minnst á og er vissulega af fleirum að taka. Sú kynslóð sem nú er að ala upp börn hefur hlotið þá menntun að eðlilegt er að krefjast þess að hún hafi ekki slikar málvillur fyrir börnum sinum ungum, en bendi þeim á réttan veg ef þess verður vart að börnin tali rangt. En því er ekki að heilsa, það liggur við borð að manni finnist þágufallssýkin vera orðin að óstöðvandi faraldri sem lagzt hefur þungt á eldri sem yngri. í þessu hefur skólinn skyldu að gegna og hvernig má það vera að þessar málvillur vaða uppi með börnum sem hafa lært islenzku, að töluverðu leyti að minnsta kosti, þrjá vetur í barna- skóla og síðan þrjá til fjóra í gagnfræðaskóla. Hvar er lærdómur þeirra i málfræði, svo að ekki sé nú minnst á málkennd nemenda. Sú spurning vaknar hvað fari fram i íslenzkutim- um í skólunum og hvort kennarar séu annað tveggja orðnir svo kærulitlir og sneyddir tilfinningu fyrir réttu töluðu máli, ellegar frjálslyndi ráði ríkjum, svo taumlaust að mönnum þyki ekki nema sjálfsagt að allir séu frjálsir að því að tala eins vitlaust og þá lystir. Ekki er með þessum orðum sagt að ís- lenzkan eigi beinlínis í vök að verjast, og hún er ekki heldur í bráðri hættu, enda þótt þessar villur og aðrar viðlíka séu að skjóta föstum rótum. En mér finnst ekki afsakan- legt að slá slöku við þessa þætti málsins og fullkomið ábyrgðarleysi að freista ekki að hefja sókn fyrir réttu talmáli. Auðvitað þarf að huga að öllum þáttum tungunnar — réttri stafsetningu til að mynda enda þótt „rétt stafsetning" nú sé teygjanlegra huga- tak en áður. Huga þarf að framburði hreinum og skýrum. Mér þykir til dæmis ekki fært að likja því saman, hversu miklu betur norð- lenzki framburðurinn — að undantekinni röddun hljóða — fellur betur að minum málsmekk. Mér finnst andkannalegt og nán- ast aumkunarvert að heyra sunnlenzka fram- burðinn á sumum stöfum, sem bjóða upp á latmælgi. Fallegt orð eins og REYGJAVÍG er nærtækt dæmi um sunnlenzkuna í ömurlegri mynd. Það gæti verið verðugt verkefni þeirra ágætu manna sem hafa með höndum forsjá hinna ýmsu þátta um íslenzkt mál í fjölmiðl- um að taka upp skörulega baráttu fyrir réttu tali og skýru, skv. einföldum barnaskólamál- fræðireglum, er gæti lyft málinu á mun hærra svið. Og ekki er síður þörf á að hvetja islenzkukennara lögeggjan að láta ekki sitt eftir liggja. Á þvi er vissulega full þörf að þarna sé hugað að. Jóhanna Kristjónsdóttir Krossgáta Lesbókar Morgunblaðsins Lausn á síðustu krossgátu m KvfU-IMFH 't* 0 UtK- AM ij*" iítm mm\ m+ 5 T e M 2 T ir E K K i l\i f n 1 Fl- K O L 1 j^ e L á. U e l'/K F L 'o LtA- ¦ A T */ © SoHC, m y C L A JÖ5. R. E F 1 L A M A R íKíiry. s 7 <É F R e i R ;«>" W L tf R ^o T~ T A £ r e i T S A $ A £ 'O Ki "1 flt^frl . f r'P K R A F s A AMi-HtufA IkviOi ¦ r.S rrJG u H & A M s W£tl- U M A * 1 1 F Itáa-IfUu. K A R ¦R 1 wtr* s M A K L L L 1 t '0 V JUjfc *l R L A M D Nár tSmB Tm A i> A L ¦ri 'D T ¦jp 1 L M A / ty* tir £> A M M SSf 1 a L n PKlT-it> £ A U K l M M $#& 1, 'ai 1 M M u R 'n HCai <* A U K & N £ l s r A vúá ÍHH A N M A R föf M S A Ck 1 N M *>* F A A *TT- A F 1 h H a R h H£ST-IMI* <k /E £> 1 M 4 1 M M *íl' / ffl ÍKft»-f?ÆÍ>l!-D-bfL. UKIC' IfJr^l ¦ r+oR-AÍ>A& a* tVve- 1 HLUtT' goKt FL-OKIC-ufi. To'/.uJ |ANS 'í(^^.wSij?r \ 5fJÍK-ÍUL- MftfMMÍ-NrtFfJÍ VEIBAP- Á«IÐ FISKHK- 5KflUT AFKK-IEMUM <SR£MT-AR. gf?lZi.l {iv tM.fl-LEéL 5^ S'ÍUK'iStí f>RÆT(r FML(\t r«^L i^ FrÆR UtfWAR. £i^h!' ^ fí-ÍÞT-Í-Ð Y£-(?5 ífttfT. S?ILII< fáim • / "A'íAC, íf/ru LeiK-i f-m B1i>H Íf** TÓNN '/\(?STÍS-" ftR. árt^ ÝIUHU-\!ÉLIti H'fl5 rTMii' íili© " Í1M-P-/KKI »-* 1 /EPIR </?. goÁRí 0P>S rR'e J>vr?(pJ SVCfi\9-J>ýí ^ HuUTl ¦ tu> FBUM-EFMI VCND AM&A'TT ^ft^ 5Kííifl- l-> FÆSDl Vfttti \)\T 5N" ^fviiyin #19 fatU flLlT- j$ K<^V T__ ©

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.