Lesbók Morgunblaðsins - 10.03.1979, Blaðsíða 9

Lesbók Morgunblaðsins - 10.03.1979, Blaðsíða 9
Til vinstri: Málverk Kjarvals, Kona meö bam á armi, sem greinarhöfundur gerir aö umtals- efni. Til hægri: Jóhannes Kjarval viö vinnu í hafnarfjarðarhrauni. Ljósm. Kristján Magnús- son. stað þeirra er áður voru þaktir bókum og myndum. Áður hef ég minnst á, þegar Kjarval vildf að ég tæki heim með mér úr kofa hans, myndina „Stúlka með saltfisk", og var það fyrsta mynd sem prýddi okkar nýju veggi. En hverfum nú aftur í „himnasalinn" í Sigtúni og að heimsókn minnl þangað. Eftir að hafa notiö veitinganna og spjallsins við meistarann, bjóst ég til ferðar. Kjarval gengur þá að málverka- stafla, sem var upp við einn vegginn og tekur upp eina myndina. Hún var strengd á blindramma, sem var á hjörum um miójuna. Var því myndflöturinn samanbrotinn svo ekki varð séð hvers konar mynd þetta var. Kjarval sagði: „ Taktu þessa góði í staöjnn fyrir mynd- irnar sem þú misstir. Ég kalla þessa mynd „Kona með barn á armi", ég vil aö þú eigir hana". Mér varð orðfall í fyrstu, en tókst þó aö stama upp einhverju þakklæti og labbaði með myndina heim án þess að líta á hana. Fara má nærri um spenninginn þegar breitt var úr myndinni, sem var ekkert smáræði, 92 sm á hæð og 165 sm á lengd. Við fyrstu sýn blasír við augum svert- ingjakona, auðsjáanlega í miklu upp- námi'og snýr hún baki, rúnum ristu, að áhorfendum. Við nánari athugun sést að hún heldur á samanhnipruðu barni á vinstri handlegg; þann hægri teygir hún frá sér, og leystist hann upp þegar komið er framundir olnboga og rennur saman við bakgrunn myndarinnar. Þar sem svertingjakonan teygir fram hand- legginn myndar hann útlínur liggjandi manns, á grúfu sem teygir svarta fætur langleiðina eftir myndjaðrinum neð- anverðum. Bakgrunnur myndarinnar er í bláum lit, markaður margs konar form- um býsna torráönum, sem ímyndunin ein og frumhvati myndarinnar, geta leyst úr og verður síöar vikið að þeim möguleika. Allmörgum árum síðar, nánar tiltekið 1971, eftir að við hjónin vorum flutt til Reykjavíkur, kom Kjarval eitt sinn heim til okkar þeirra erinda að setja nafn sitt á myndina „Stúlka með saltfisk", en um það hafði ég beöið hann nokkrum sinnum og var farinn að halda að meistarinn hefði gleymt því. í þetta sinn kom hann uppábúinn og með palettuna og penslana í hendinni. Hann var lengi aó setja nafn sitt á myndina og talaði við sjálfan sig á meðan um hvað hann væri nú orðinn skjálfhentur. Þegar því var lokið snéri hann sér við og þá blasir við honum myndin „kona með barn á armi". Hann snöggstansar, gengur svo nær og gáir á undirskrift myndarinnar og segir: „Hva, er þessi mynd eftir mig? Og mótívið vill ekki vera á myndinni, — ég hef aldrei séð mynd, þar sem mótívið vill ekki vera á myndinni." Hann stóð lengi og virti myndina fyrir sér, hallaöi til sklptis undir flatt, kvaddi síðan og fór án þess að vilja þiggja nokkrar veitingar, og að því er virtist, dálítið „deprímeraður" eins og myndin hefði vakið innra með honum óþægileg- ar minningar eða ógeðfelld hughrif. ÍADIOAKTIFT LIF „Lífið er svo radíoaktíft núna, að mér finnst ég eiga hlut í glæpum sem drýgöir eru í Neskaupstaö eöa í Kongó," sagöi Jóhannes Sveinsson Kjarval við Matthías Jóhannessen rit- stjóra og skáld, einhvern tíma á sumr- inu 1961, eftir því sem Matthías segir í bók sinni um Kjarval og hann kallar Kjarvalskver. Aöspuröur sagöist Matthías ekki vita viö hvaö meisatarinn heföi átt, er hann nefndi Neskaupstaö í þessu sambandi, sagöist ekki hafa spurt hann aö því, en glæpirnir í Kongó voru á allra vitoröi. Veturinn 1960—'61 voru frásagnir af hinu nýstofnaöa svertingjaríki í Kongó hlesta fréttaefni heimsblaöanna sem og þeirra íslensku. Rifjaö var upp hvernig Leopold annar Belgíukinungur haföi stofnaö þarna ríki eftir aö hann haföi kostaö úr eigin vasa landkönnuöinn Henry Stanley til að kanna þetta áöur ókunna landsvæöi. Ríki þetta haföi Leopold konungur og síöan stjórn Belgíu rekiö sem einkafyrirtæki til auösöfnunar en síöur hugsaö um að mennta þá mörgu ættflokka er byggöu landiö svo þeir yröu færir um að taka sjálfir viö stjórn, ef til þess kynni aö draga. Dregnar voru fram myndir af Leopoid konungi og birtar meö þessum greinum. Eftir miklar sviptingar, leynimakk og svik var loks áriö 1960 í júní stofnaö sjálfstætt lýöveldi, en þeir innfæddu forystumenn reyndust þess ekki um- komnir aö ráða viö vandann sem fylgdi vegsemdinni aö vera sjálfstætt ríki. Fyrsti forsætisráöherra hins nýja ríkis varö Patrice Lumumba, greindur og duglegur ungur maður, sem baröist fyrir því fyrst og fremst aö sameina hina ýmsu ættflokka í eitt miðstýrt ríki. í þessari baráttu sinni rakst hann brátt á einkahagsmuni ættar- eöa kynþátta- höföingja, einkum átti hann í höggi viö Tshombe forseta í Katangahéraöi, sem nú er nefnt Shaba. Zaire heitir nú þar sem áður hét Kongó. Deilur þær sem nú eru í þessum héruðum eru eins konar framhald þeirra deilna er brutust út þegar viö stofnun ríkisins 1960. Þeim lauk meö því Lumumba var svikinn í hendur fjandmönnum sínum í Katanga og þar var hann myrtur í febrúar 1961. Eins og áöur sagði fluttu íslensk blöö þessar fréttir, oft feitletraö- ar og innrammaöar. í Morgunblaöinu 19. febrúar 1961, er fjallaö í heilli opnu um þessa atburöi og fylgja 9 myndir. Ein þeirra sýnir Lumumba í hlekkjum og undir henni er þessi texti: „Flugmaöurinn, sem flutti Lumumba til Katanga hinn 17. jan. sagði í viötali viö blaö nokkurt í Suður-Afríku, að fanganum hefði verið svo harkalega misþyrmt á leiöinni aö hann gæti ekki ímyndaö sér, aö hann heföi lifaö þaö af. Flugmaöurinn Jack Dixon sagði m.a.: „Þeir (þ.e. fanga- veröirnir) rifu hvað eftir annað stórar hárflyksur af höföi hans og neyddu hann síðan til að eta þær..." Ein af myndunum sem fylgdu grein Morgunblaösins var af tveim konum og undir henni stóö feitletraö: „Þessi mynd sem sýnir takarmkalausa sorg, var tekin í Leopoldville eftir aö fregnin um morð Lumumba barst þangaö. Til vinstri er kona hans, Opanga Pauline, úrvinda af harmi. Viö hlið hennar situr systir hennar. Hið nauörakaða höfuð er sorgartákn ..." í Þjóöviljanum sem út kom 21. febr. birtist mynd á forsíöu og undir henni stóð: „Ekkja Patrice Lumumba Pauline syrgir mann sinn aö afrískum siö með ber brjóst og snoöiö ár." Loks er aö geta myndar og greinar sem birtist innrömmuð og feitletruö í Morgunblaðinu 23. febrúar 1961 en þar stóð: „Pauline Lumumba, hin 28 ára gamla ekkja hins myrta fyrrverandi försætisráöherra Kongó, Patrice Lumumba, gekk ber niður aö mitti eftir götum Leopoldville daginn eftir aö maður hennar var myrtur til þess að sýna sorg sína. Meö henni gengu rúmlega hundrað fylgjendur hins látna manns hennar, konurnar berar niður að mitti og karlmennirnir meö drjúpandi höfuö. Flokkurinn gekk frá húsi Lumumba í blökkumannahverfinu og bar tvo hvíta fána til aö sýna and- stæöingum Lumumba aö tilgangurinn með göngu þessari, sem endaöi viö aöalstöövar (Sameinuöu þjóöanna) í Leopoldviile, væru friösamlegar. Fyrir utan aöalstöövarnar stóö flokkurinn hljóöur á meöan Pauline Lumumba baö um leyfi til þess aö fá aö hitta Rajeswar Dayal, fulltrúa S.Þ., aö máli. Asamt yngri bróöur manns síns Albert og Joseph Lutula fyrrum land- búnaöarráöherra og með tveggja ára son sinn á handleggnum, (leturbreyting mín Þ.Þ.) var henni leyft aö komast framhjá Túnisbúum, sem voru á verði fyrir utan bygginguna með vélbyssur að vopni. Berfætt og grátandi gekk hún inn í lyftuna, sem flutti hana upp á 6. hæð til skrifstofu Dayals. Þar inni var hún tæpan klukkutíma og á eftir skýrði Albert Lumumba frá því, aö hún heföi beöiö S.Þ. um aöstoö tii þess aö fá lík manns síns flutt heim, þannig að hann gæti fengiö kristilega greftrun. Pauline Lumumba er kaþólsk og Lumumba var skírður í kaþólskri trú, en gekk í bandarískan methodistaskóla. Hann skipti sér aldrei mikið af trúmálum. Albert Lumumba sagöi að Dayal heföi lofaö frú Lumumba aöstoö S.Þ. til þess aö fá lík manns hennar flutt frá hinum óþekkta greftrunarstaö í Katanga til Leopoldville." Hér lýkur hinum innrammaöa texta blaösins og myndin sem fylgdi með sýnir Pauline þar sem hún fórnar upp höndunum í örvæntingu og hjá henni stendur hinn tveggja ára gamli sonur hennar. Hér aö framan hef ég rakið all nákvæmlega fréttir þær og myndir sem birtust í blöðum um þessar mundir vegna hugsanlegra áhrifa á Jóhannes Framhald á bls. 10 .©

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.