Lesbók Morgunblaðsins - 20.09.1986, Blaðsíða 3

Lesbók Morgunblaðsins - 20.09.1986, Blaðsíða 3
N xi: r t b m b a 1111B e h p ® m o ® Útgefandi: H(. Árvakur, Reykjavik. Framkvstj.: Haraldur Sveinsson. Ritstjórar: Matthias Johannesson, Styrmir Gunnarsson. Aðstoð- arritstjóri: Björn Bjarnason. Ritstjórnarfulltr.: Gisli Sigurðsson. Auglýsingar: Baldvin Jóns- son. Ritstjórn: Aoalstræti 6. Simi 691100. Forsíðan er portret Jóhannesar S. Kjarval af Birni Kristjánssyni bankastjóra og mun þetta listaverk eitt af þeim elztu, sem Landsbankinn á í listasafni sínu. Latínan er stóra ástin í lífi Teits Benediktssonar menntaskólakennara, en aftur á móti hefur hann takmarkaðan áhuga á leikföngum 20. aldar. Teitur sökkvir sér niður í fleira en latínu, ítölsku til dæmis, en við þennan kennara af guðs náð hefur Ellý Vilhjálms rætt. Listasöfn í einkaeign eru nokkur hér á landi, ekki sízt í bönkunum. Á 100. afmælisári Landsbankans hefur Lesbókin litið á og kynnir nú valin verk úr listasafni bankans, sem spannar vítt svið frá veggmynd Jóns Stefánssonar 1923 til nútímaverka Þorgeir Sveinbjarnarson Útþrá Þú nemur staðar og hlustar. Lækurinn handan við ásinn hefur annan tón en seyran við túnið. En þú treystir þér ekki að athuga þetta nánar sízt einn þíns liðs. Og enginn verður til að bjóða þér samfylgd. Um síðir kemur dauðinn og gerir sig líklegan að vísa þér veginn. En þá er landið þagnað. Og þér er um og ó að leggja a/ stað undir nóttina. Þorgeir Sveinbjarnarson er fæddur i Efstabæ i Skorradal 1905 en varð siðar bóndi þar og i Langholti i Bæjarsveit, kennari við Lauga- skóla og forstjóri Sundhallar Reykjavíkur til dauðadags 1971. Eftir hann liggja þrjár Ijóðabækur. B B að var ekki fyrr en í sum- ar að mér varð fyllilega ljóst hvað felst í hugtak- inu strjálbýli. Ég var á ferð um Vestfjarðakjálk- ann, m.a. um firðina við norðanyerðan Breiðafjörð og við ísafjarðardjúp. Það var yndislegt sumárveður og sólargeislarnir gældu við hafflötinn við ystu nes og innstu fjarðarbotna. Hvarvetna blöstu við mikilúð- leg fjöll eða háar heiðar sem tóku á sig vinalegt viðmót í veðurblíðunni, þótt ferða- langinn renndi grun í að þau gætu ygglt sig þegar hann væri á norðvestan með linnu- lausum stórhríðum. Sums staðar stóðu blómleg bú en iðulega ókum við langar leið- ir án þess að finna nokkurn yott um mannabygðir önnur en gömul tóftarbrot, yfirgefna hússkrokka og fúna báta í fjörum. Það lá við að maður kenndi til með landinu sem var að mestu í eyði lagt cftir aldalanga sambúð við menn og skepnur. Úti fyrirvog- skorinni strönd sá yfir Breiðafjörðinn með eyjunum sínum óteljandi. í eina tíð þótti þar ein mesta matarkista landsins en eyjabú- skapur er nú að mestu aflagður. Það er tilgangslítið að búa við hlunnindi á borð við sel, fugl og reka þegar helstu vandamál þjóðarinnar eru óseljanlegar birgðir af fjalla- lambi, kjúklingum, svína- nauta- og hval- kjftti, að ekki sé talað um smjörfjallið sem ku yera orðið álíka óbifanlegt og Látrabjarg. Átakanlegt er að sjá gróin byggðarlög leggjast í eyði, ekki síst þegar maður á leið þar um á björtu sumarkvöldi og náttúran Strjálbýlisþankar hefur búið sig sínu besta skarti. Maður verð- ur svolítið undrandi á að fólk skuli hafa tímt að yfirgefa svona indæla firði og voga sem öldum saman hafa verið gjöfulir við land- seta sína, og heiðar og eyjar með beitilönd fyrir búpening. Og óforbetranlegt borgar- barnið verður skyndilega gripið þrá eftir kyrrð og sveitasælu langt frá skarkala heimsins, kapphlaupi við klukkuna, lífsþæg- indin, nágrannana. Er ekki maðurinn óaðskiljanlegur hluti af náttúrunni og líður honum þar af leiðandi ekki best í nánu sam- býli við hana? Og svona veltir maður vöngum á meðan bíllinn brunar áfram eftir malar- veginum, þar til mikið hvarf verður fyrir og nauðsynlegt er að draga úr hraðanum. Þá bölvar maður vegagerðinni og gleymir allri náttúrurómantík. Svo fer maður að huga að því hvar hægt sé að stansa næst og fá sér pylsu. Trúlega eru það einkum efnahagslegar forsendur sem ráða búsetu manna. Þegar fólksflóttinn til Ameríku var í algleymingi urðu Norðléndmgar og Austfirðingar fúsast- ir til að tygja sig á brott, því að þar voru lífskjör lökust á landinu. Vestfirðingar sátu flestir um kyrrt enda bjuggu þeir vel að sínu. Það var ekki fyrr en eftir kreppu, heimsstyrjöld og gjörbyltingu á atvinnuhátt- um að byggðir þar tóku að eyðast. Og þær halda áfram að eyðast. Það er til marks um ræktarsemi Hornstrending og annarra við forna átthaga að þeir dveljast þar í leyf- um. Og í ýmsum eyðifjörðum í Barðastrand- arsýslu getur að líta snotra sumarbústaði, þar sem fólk dvelur sér til hvíldar og hress- ingar. Atvinnu sína og viðurværi hefur það annars staðar. Kannski býr hugurinn að hálfu leyti á hrjóstrugri jörð við klettótta strönd. Það fer ekki hjá því að mörgum finn- ist ánægjulegra að sýsla við sauðfé og lifa á landsins gæðum en að stunda andlausa færibandavinnu í þéttbýli. Við verðum samt öll að beygja okkur að einhverju leyti undir efnahagslegar staðreyndir og þær eru ekki sérlega hughreystandi fyrir Vcstfirðinga. Þrátt fyrir nýtískuútgerð og fiskvinnslu í grónum sjávarþorpum og kaupstöðum eru lífskjör á Vestfjarðakjálkanum lakari en í öðrum landshlutum. Lengi hefur verið grunnt á því góða með þéttbýlis- og stnálbýiisfólki. Strjáíbýlisfóik sakar byggðarlögin á suðvesturhorninu um að soga til sín fé og mannafla og spáir því að með áframhaldandi þróun verði ísland einungis borgríki við Faxaflóa. Þéttbýlingar saka íbúa hinna dreifðu byggða um fyrir- hyggjuleysi og heimtufrekju, og hafa ítrekað bent á hvílík ósvinna það sé að þeir skuli eiga obbann af kjörnum fulltrúum á Al- þingi. Slíkar umræður þykja mér alla jafna ófrjóar og tilgangslitlar og trúlega á vegar- spotti hér og sundlaug þar sáralítinn þátt í því hvort byggðaröskun verður eður ei. Sú staðreynd að Vestfirðingar skuli eiga fimm alþingismenn, eða jafnmarga og íbúar Reykjaneskjördæmis hafa, virðist ekki hafa haft teljandi áhrif á byggðaþróun. Hún ræðst af öðrum þáttum. Trúlega er það þjóð- hagslega óhagkvæmt að halda í byggð héruðum þar sem afkomumöguleikar eru sáralitlir á tímum offramleiðslu í landbún- aði. En hver treystir sér til þess að greiða þeim byggðarlögum náðarhöggið? Það er cðlilegt að þau verði í byggð á meðan fólk vill vcra þar og trcystir sér til að búa þæg- indasnauðu lífi í einangrun. Það er þó heldur ekki rétt stefna hjá opinberum aðilum að halda dauðahaldi í byggð hér og þar í þessu stóra landi þar sem útilokað er að búa fólki þau lífskjör sem sæmir í samfélagi nú- tímans. Eigi að síður gleðst ferðalangurinn þegar hann sér merki um mannabústað í litlu koti við lygnan fjörð í margra kílómetra fjarlægð frá næsta bæ. Á sama hátt hrygg- ist hann yfir húsarústum og brotnum báti í fjöru, því að bláköld skynsemi og ef nahags- legar staðreyndir segja sjaldnast allt sem segja þarf. GUÐRÍIN EGILSON LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 20. SEPTEMBER 1986

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.