Lesbók Morgunblaðsins - 16.05.1987, Side 5

Lesbók Morgunblaðsins - 16.05.1987, Side 5
Laugavegur um aldamót. Eins ogsjá má ergatan moldarborin með opnu ræsi. íþurrviðrigeisaði moldrok um götuna, en írigningatíð varhún ein samelld for. Tvílyfta húsið tii vinstri er Laugavegur 7, en þar var hin þekkta verzlun Bensa Þór ogm.a. bakaríá hans vegum eins ogsjá má á skiltinu. Skútusjómenn sóttu mikið til Bensa Þór til að „fá sér í teinæringinn “ en það kölluðu þeir að fá sér í staupinu. Mynd úr Ljósmyndasafninu. öðrum en verslunarfólki, sem hálfsofandi og svipgrett hraðar sér í búðimar — og kemur auðvitað of seint. Verkamenn rölta til vinnu sinnar með morgunkaffið í nestis- malnum — og eru ef til vill líka á eftir tímanum, því þeir hafa setið fram á nótt á „Dagsbrúnar“-fundi og verið að efla samtök sín gegn auðvaldinu. Einstaka gömul kona er á heimleið með físk í soðið, fáeinir árrisul- ir krakkar eru ef til vill komnir út á götuna og æpa þar eins og lífíð liggi við. En aldrei er maður svo snemma á fótum, að öskrandi bifreið sé ekki einhversstaðar í nánd við mann. Bifreiðastjórar er sú eina stétt manna hér í bæ, sem aldrei sefur. En þegar fram fyrir hádegið kemur, þá fer fljótt að fjölga. Þá eru allar blómarósir bæjarins risnar úr rekkju, allar frúnar bún- ar að lesa „Morgunblaðið" og allir götuherr- ar bæjarins komnir á vettvang. Og því meir sem fram á daginn kemur, þess meir fjölgar í Austurstræti, Bankastræti, Lauga- veg, Aðalstræti, Kirkjustræti og Pósthús- stræti. Þá mætir maður ilmandi ungfrúm í hverju spori, með allavega undursamlega hatta og fjaðraskraut á höfðinu, í ennþá undursamlegri kápum með flaksandi krög- um, fellingum og skúfum, svo manni dettur í hug vísa Jónasar: „Skötubörðvængjuð fjandaijöld" o.s.frv. En allar þessar ungfrúr eru sakleysið sjálft, og gera aldrei meira en ef þær skotra glampandi augum til veg- farandans eða brosa saklausu brosi, svo sem til uppörfunar. Þar mætir maður líka frúm, þéttum á velli og þungum í rásinni, alvarleg- um og hugsandi. Þær líta með róseminnar augum á öll ærsl og hlaup unga fólksins. Og loks sjást ungu mennimir hvar sem litið er, uppstroknir og hnarrreistir, rétt eins og þeir ættu allan heiminn. Og allur heimurinn er auðvitað ungu stúlkumar á götunni. Og enginn getur tekið kurteislegra ofan, enginn brosað ástúðlegar og enginn verið sælli en þessir götukonungar, þegar þeir ná að mæta einhverri viðurkenndri fegurðardrós- inni.“ PlLSIN RÉTT AÐ BYRJA Að Styttast Þessi örlítið háðska götulífslýsing er úr Morgunblaðinu 21. september 1921. Þetta er á þeim dögum þegar pilsin vom rétt að byrja að styttast svo að sá í silkisokkana og ungar stúlkur skiptust í tvo hópa, þær sem klæddust íslenskum búningi og þær sem klæddust dönskum búningi sem þótti vafa- samt af þjóðlegum öflum. Reykingar vom að stóraukast og upp með öllum Lauga- vegi, sérstaklega neðanverðum, spmttu upp tóbaks- og sælgætisverslanir. Hin unga og ört vaxandi borgarmenning gleypti við er- lendum áhrifum, kvikmyndir, grammófón- plötur og dönsk vikublöð vom hin stóra fyrirmynd. Ungu mennimir gengu með hatta eða sixpensara og gerðu sig heims- borgarlega á svipinn með sígarettuna lafandi út í munnvikið eins og þeir höfðu séð á kvikmyndatjaldinu. Þegar margt var um manninn á götunum höfðu karlmennimir ekki við að taka ofan fyrir kvenfólkinu. Svo segir í Ingólfí 1905: „ . .. hattamir og húfumar hafa engan frið; ef einhver æðri „herra“(!) mætir „dömu“(!) — einkum ef hún er búin að leggja niður íslenzka búninginn, — þá tekur hann ofan með lotningu mikilli, og strák- tappar með harðan hatt á höfðinu og vindil í munninum, sem annars rigsa áfram og líta hvorki til hægri handar né vinstri, taka viðbragð og ætla að missa harða hattinn sinn, ef á móti þeim kemur fjaðurhöttuð frú eða jungfrú, þótt hún sé lítið annað en tóm- ur hattur, svo mikið flýta þeir sér að þrífa af sér höfuðfatið.“ Lítið virðist ástandið hafa skánað 1926 því þá er kvartað undan því að mikill hluti karlmanna sé rífandi ofan höfuðföt sín í sífellu ef þeir fara húsa á milli. Til að spoma við þessu voru gerðar fleiri en ein tilraun til að stofna „hattafélög" þar sem karlmenn svóru þess dýran eið að taka ekki ofan fyr- ir kvenfólki að óþörfu. SÍGARETTUR URÐU TÍZKUTÁKN Eins og áður gat spmttu upp tóbaks- búðir upp um allan Laugaveg framan af öldinni og hétu ýmsum nöfnum svo sem Tóbakshúsið, Víkingur og Kolbrún. Ein hét því fmmlega nafni Ljúfffengisvömverslunin á Laugavegi 18 en önnur hét Lucana á nr. 12 og var hún nefnd eftir þekktri sígarettu- tegund. Um aldamótin vom vindlareykingar mun algengari en sígarettureykingar en á fyrri heimsstyijaldarárunum urðu sígarettur tískutákn. Það vora Teofani, Army Club, Abdulla, Melachrino, Huddens, Grey’s og Kensitas. Og þeir sem reyktu mest vom verðlaunaðir með myndum af kvikmynda- stjömum, landslagi eða myndum úr fomsög- um. Árið 1929 er auglýst að þeir sem reyki Commander, Elephant, Four Aces, Westm- inster eða Capstan þurfí nú aðeins að safna 350 myndum í stað 500 til að fá ókeypis flugferð. Sama ár ákveður Teofani-umboðið að efna til fyrstu fegurðarsamkeppni á ís- landi. Auglýst var eftir myndum af fallegum stúlkum og síðan var mjmdum af 50 þeim fallegustu dreift með sígarettunum og áttu kaupendur að senda inn mynd þeirrar falle- gustu og greiða þannig atkvæði. Við þessu öllu gleypti unga fólkið og enginn talaði um óhollustu. En sumir litu þetta nýja líf í borg illu auga. Ungur maður segir t.d. í bréfi til mágs síns um aldamótin: „Lífíð hér í Reykjavík er það rotnasta sem ég hef nokkum tíma séð, heyrt getið um eða lesið um, það hlýtur að vera margfalt verra en í París. Ég átti tal við betri unga menn fáeina hér um kvöldið og vom þeir að gefa sitt álit samviskusamlega um ungar stúlkur bæjarins, og kom þeim saman um að það væm aðeins 2 stúlkur hér í bænum sem væm lausar við allt dubl, hinar meira eða minna demoraliseraðar.“ Höfundurinn er sagnfræðingur. SIGURJÓN GUÐJÓNSSON Gamli bóndinn Hann gengur daglega eftir götunni gamli bóndinn, með beizlið í hendinni. Boginn í baki, bólgnar em hendur. Hann er hugsi, hann sér sjálfan sig: Á skaflajámuðum hesti á skagfírzkum, gráum ísum, eða í sólvermdri hlíð á hásumardegi, með bijóstbirtu í vasanum. Bóndinn með beizlið. Ég sé hann koma til baka eftir skamma stund. Bros stirðnað á vör. Vonsvikinn, vantar hestinn. Hvar em þeir allir: Brúnn, Blakkur, Léttfeti, Logi, Lýsingur og Mósi? Margvísleg em örlög mannsins á götunni. Ég horfi á eftir honum fyrir húshornið. — Genginn í bamdóm, beizlið í hendinni. Guð sé honum næstur. Höfundurinn er fyrrum prófastur í Saurbæ á Hvalfjarðarströnd. LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 16. MAÍ1987 5

x

Lesbók Morgunblaðsins

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.