Lesbók Morgunblaðsins - 20.02.1988, Blaðsíða 13

Lesbók Morgunblaðsins - 20.02.1988, Blaðsíða 13
I un en það breytir enginn alveg eftir því sem Jesús sagði. Innst anni held ég að maðurinn eigi alla möguleika á að verða betri. Hann er hvort tveggja lítill og stór: lítill þegar hann er skoðaður í, heimsmyndarvinkil. Svo getur hann verið stór heima hjá sér og í verkum sínum. Og ef maður hugsar um lífið þá er það stórfenglegur hlutur sem ekki má skemma. Eg held að manneskjan sé í eðlí sínu góð en það sé eitthvað utanaðkomandi sem gerir að hún fer yfir sín mörk og verð- ur grimm. Mig langar til að gera fallegar myndir og að áhorfandinn finni til einhvers í sér. Höfða til hins fagra í okkur. Það er gott að sjá eitthvað fallegt. Hversdagsleikinn verður að vísu grárri en samt — auðveld- ari. Það er ekki þarmeð sagt-að ég sé að búa til eitthvert meðal. Mér finnst ég alltaf hafa verið að fást við ákveðinn realisma. Líka það sem ég er að gera núna. Þ6 bollinn sé ekki eins og bollinn og manneskjan ekki Kk manneskju á ljósmynd. Raunsæi er ekki bara hlutveru- leikinn. Raunsæi getur líka verið hugsun þín. Mér finnst stundum eins og fólk sé svo- lítið hrætt við að taka inn á sig mjög tilfinn- ingaríkar myndir, finnist þær óþægilegar. En... ég veit það ekki. List á alltaf að vekja, hún á að segja eitthvað og skipta máli/ Og 511 góð list skiptir máli. — Ljóðrænar... — Já, eitthvað ljóðrænni með árunum. En það er kannski ekki óeðlilegt. Maður var að yrkja mikið á skólaárunum og maður hefur tekið það inní málverkið. Mér finnst ég hafa mjög ljóðræna tjáningarþörf. Ég held að það sé bara gott og líka gott fyrir málverkið. — Sterkir litir... — Finnst þér þeir sterkir? Maður málar bara eins og manni býr í brjósti hverju sinni. Ég held að það sé nauðsynlegt fyrir málara að vera óháður einni ákveðinni tækni. Ég hef aldrei skilið fordóma gagn- vart litum. Það hlýtur að vera mjög bind- andi. Maður þjónar bara málverkinu og getur ekki annað. Það getur allt gerst á Paradísarauðn. 1987. 200x140 sm. Ég var í grafík á þessum skólaárum '74 til '78 og þegar ég kem heim stunda ég hana dálítið en fer fljótlega að einbeita mér að málverkinu. Tek það alveg fyrir eins og ég hafði gert með módelteikningu og grafík. Fer að einbeita mér að litnum, forminu og innihaldinu lfka. Ég held ég sé alveg sokkinn inn í málverk- ið. Mig langar stundum til að nota grafík svona til hliðar en málverkið er svo krefj- andi að ég hef ekki tíma né aðstöðu til þess. En það er svona draumur, að geta notað hana með. — Hvað ertu að mála? — Ég mála manneskjuna. Það hef ég alltaf gert. Einu sinni málaði ég hápóli- tískar myndir, tók Víetnam-stríðið fyrir, málaði svokallaðar atvmnulífsmyndir. Myndir mínar hafa alltaf fjallað um mann- inn. Manninn í heiminum. Manninn í þjóð- félaginu. Svo reyni ég að túlka manninn, samskipti hans, kynjanna, togstreitu þeirra á milli og reyni að túlka þetta sálræna utan- aðkomandi álag sem maðurinn er undir. Svo er það fegurðin... Þegar ég hverf frá atvinnulífsmyndunum þá er eins og ég fari úr ytri veruleikanum í i>ann innri. En þó losnar maðurinn aldrei við ytri veruleikann. Maður hlýtur alltaf að hafa hann yfir höfði sér. Ég held ég sé líka að reyna að túlka það. Sjáðu til, maður býr við ofboðslega feg- urð, eins og við sáum áðan úti. Svo er nú allur ljótleikinn. í heimsósómamyndum mínum var ég að túlka hann. Síðan fer maður að spekúlera í því hvort það vanti ekki alla fegurðina. Hvort hún, hafi ekki orðið svolítið útundan. Bæði í márverkinu og öllum okkar lífsháttum. Manneskjan hlýtur að hafa rnikla þörf fyrir fegurð. Ef hún kastar sér útí efnis- hyggjuna verða öll andlegu verðmætin und- ir. Maður er inní borg, á þönum allan dag- inn, hugsandi um hluti. Það gleymdist að það er til eitthvað sem er fallegt og kostar ekki neitt. Þá þarf ekkert að fara langt til að uppgötva fegurð, — aðeins að opna aug- un. Hún hlýtur nefnilega að vera inní okkur öllum. Hún býr með okkur en fær kannski lítið pláss í nútímanum. Það hefur verið mikið um það í Nýja málverkinu, að lýsa ljótleikanum. Þar var gengið útfrá því að heimurinn væri ljótur, Nærvera. 1987. 80x100 sm. — sem hann þarf alls ekki að vera. Um þetta leyti fer ég að hugsa sem svo: hvers vegna ekki að lýsa andstæðunni — fegurð- inni. Sástu Blue Velvet? Þar var æðislegri fegurð og svakalegum ljótleika stillt saman og þessum andstæðum lýst á rosalegan hátt. Sakleysinu. Fegurðinni og svo ljótleik- anum. > — Ertu þá núna að mála fegurð mann- eskjunnar? - Fegurð hennar og einhvern veginn byrðina sem hún verður að axla ... Mér finnst maðurinn mjög heillandi við- fangsefni. Bæði maðurinn "sem vera og maðurinn sem hugsandi siðmenntuð vera. Ég er oft að hugsa um siðmenntunina í heiminum. Hvað erum við komin langt í siðmenntuninni? Það sem við sjáum í sjón- varpinu frá útlöndum er ekki beint fréttir af siðmenntun — stríð, hörmungar... — ég sé enga siðmenntun þar. Hvað er sið- menntun? Trúarbrögð eru ákveðin siðmennt- meðan maður málar en umfram allt er ver- ið að þjóna myndinni því hún lifir sínu lífi. Tæma hugann og byrja að mála. Málarinn getur gert allt í mynd og þarf ekki að hugsa rökrétt. Ég er farinn að líta á myndina sem ákveðinn raunveruleika. Hún er þarna og henni verður ekki breytt. Eg blanda öllu saman. Upplifun, reynslu, skáldskap, minningum, gömlum og nýjum. Ég nota ekki lifandi model á vinnustofunni. Ég nota þau aðeins í stúdíur. Myndirnar eru uppúr mér, úr mínum hugarheimi. Ég les mjög mikið og bókmenntir hafa mikil áhrif á mig. Ég tíni bara upp allt sem ég get notað og hika ekkert við það. Svo á maður sinn grundvallartúlkunar- heim. Og fær hugmyndir hvaðanæva. Við það að lesa bók, horfa á sjónvarpið, sitja í strætó, sjá fallega stúlku eða fallegan dreng. Maður vinnur þetta svona, sískissandi. Hvort sem maður notar það eða ekki. Svo málar maður mynd og um leið spretta ótal hugmyndir. Vinnan er svo gefandi. Vinnan er svo frjósöm. — Ertu að halda áfram því sem gömlu málararnir voru að gera? — Myndlist á íslandi er svo ung. Við höfum landslagið og það hefur verið málað. En það er lítil hefð fyrir manneskjum í íslenskri myndlist. Málverkið byrjar með þeim Þórarni B., Ásgrími og Kjarval og þeir byrja að túlka eða tjá landið — landið er svo sterkt í vit- und íslendinga. Þegar bændamenningin gamla flyst í borg þá tekur fólkið landið með sér inní stofu. Síðan kemur abstraktið og það flæddi útum allt. Nú finnst mér islenskir málarar taka manneskjuna meira fyrir. Náttúrulega hefur hún alltaf verið í bókmenntunum. En hún hefur verið lengi að koma inní málverkið. — Finnst þér þú vera einhverskonar „Palli var einn í heiminum"? — Ég hef verið utangarðsmaður í mál- verkinu alla tíð en tímarnir hafa líka breyst. Abstrakt-málararnir t.d., þeir héldu hóp- inn. Bökkuðu hver annan upp og ruddust inn. Þessir menn tóku upp erlenda strauma, komu hingað og bættu inn einhverju þjóð- legu. Það er ekki eins mikil harka í tíðarandan- um í dag. Það er engin ein stefná alls ráð- andi og kannski er ekki annað hægt. Áður var bara Listamannaskálinn og sýning þar var stórviðburður, menn voru kannski þrjú ár að undirbúa sýningu. Þetta er öðruvísi í dag. Einhvern veginn finnst mér að listamenn hafi verið meira metnir áður fyrr. Þjóðin vissi að hún þyrfti að eiga þessa menn. Þetta var partur af sjálfstæðisbaráttu þjóð- arinnar að eiga listamenn, eignast Þjóðleik- hús o.fl. Á tfmabili abstraktsins var mikil umræða í gangi um list. Þ6 menn hafi stundum ver- ið óvægnir og sumir orðið úti í kuldanum. Það var rifist og skammast, en líka verið að tala um grundvallaratriði f list. Ef maður hugsar um alla þessa fjölmiðlun í dag, þá er bara verið að tala við einhvern um eitthvað. Við höfum t.d. ekkert sértíma- rit um list. Nú er eins og öllum sé sama og voðalegt umburðarlyndi í tísku. Tökum „prófessjónal" list og frístunda- list. Það er ekki mikill greinarmunur gerður á þessu tvennu í umfjöllun um list. Maður sem hefur stundað myndlist í þrjátíu ár og lagt allan sinn tfma og metnað til, fær ekki svo ósvipaða umfjöllun og sá sem stundar hana í fríunum sfnum. Þetta er slæmt. Hugsaðu þér ef ég mundi opna tannlækna- stofu eða færi að gera við flugvélar í frístundum. Það vantar alla umræðu um hvað er góð og vond Hst. / Svo er annað, menn eins og Kjarval, Jón Stefánsson og fleiri, þeir máluðu topp- landslagsmyndir. En það hefur ekki skilað sér. Fólk sér landslagsmynd og segir: — Já, þetta er landslagsmynd — og síðan ekkert meir. Fæstir gera greinarmun á, hvort þar er á ferð landslagsmynd af tilfinningu eða ekki. Ég held að hér hafi skólakerfið eitthvað brugðist. Þú ferð inná skrifstofu hjá há- menntuðu fólki. Allt mjög fint. Flottir stólar og borð. En vegna þess að maður er í þessu fagi þá hefur maður tilhneigingu til að líta upp á veggina — og þar hangir oftast drasl. Það hlýtur barasta að vanta eitthvað í menntun þjóðarinnar. Hún hefur sans á að segja sér hvað eru góðir og ffnir stólar en ekki vit á að segja sér hvað er góð eða vond myndlist. — Það tekur kannski lengri tíma en eina öld að mennta heila þjóð í myndlist? — Kannski. Það er í rauninni mikil gróska f listum hér á landi. En mér finnst þessi gróska ekki haldast í hendur við gæðin og umræð- una. Myndlist er ekki eitthvað sem maður stundar á meðan maður horfir á sjónvarpið. Mér virðast margir ekki gera nægar kröf- ur til sjálfs sín. Vera sjálfsgagnrýnislausir. Og jafnvel komast upp með það. Ef maður er ekki nógur harður og óvæg- inn við sjálfan sig þá er auðvelt að gefast upp. En auðvitað getur það líka verið auðvelt að fást við myndlist en það er erfitt að vera myndlistarmaður og ekki skánar það ef maður er metnaðargjarn og það í þágu málverksins. Sjáðu til, ef maður trúir ekki á sig sjálf- ur getur maður ekki ætlast til að aðrir geri það. LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 20. FEBRÚAR 1988' 13

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.