Lesbók Morgunblaðsins - 16.04.1988, Blaðsíða 8

leiðanna í kirkjugarðinum. Ég hamaðist eins
og berserkur, bæði til þess að reyna að
vera eins duglegur og „fullorðna fólkið" og
svo var satt að segja ekki trútt um að ég
væri hálfsmeykur eftir að farið var að
skyggja.
Eg var líka svo fjandi óheppinn að Hálf-
dán gamli gat ekki verið hjá mér. Hann
hafði verið lasinn í nokkra daga af hósta
og mæði fyrir bijóstinu, svo hann gat ekki
einu sinni staulast út að leiðinu hennar
Bjargar.
Mér hefði verið borgið ef hann hefði ver-
ið hjá mér.
Að vísu var kirkjugarðurinn skammt frá
bænum, en mér fannst ég samt ekki vera
allsendis öruggur. Draugasögumar, sem
Hálfdán gamli hafði sagt mér, rifjuðust upp
í huga mínum svo að ég svitnaði af ótta.
Ég reyndi af alefli að hugsa um eitthvað
annað, en tókst það ekki.
Eftir því sem dimma tók varð ég smeyk-
ari og smeykari.
Hver vissi nema þeir dauðu kynnu að
h'eimsækja mig í nótt. Ef til vill vaknaði ég
við að sjá herbergið fullt af vofum sem
skóku reiðulega kjúkumar framan í mig,
eins og þær segðu: Ég vil fá grasið mitt!
Skilaðu grasinu mínu!
Ég reyndi að bægja þessum hugsunum
frá mér með því að hamast sem mest ég
mátti. En í hvert skifti sem ég heyrði eitt-
hvert hljóð, ef ég til dæmis rak ljáinn í
stein, hrökk ég við og horfði aftur fyrir
mig eins og ég ætti von á að einhver
draugskrumlan fálmaði til mín upp úr leið-
unum.
Það varð skuggsýnna og skuggsýnna og
tjargaði kirkjuveggurinn fyrir framan mig
varð eins og ægilegri og ægilegri.
Loks gat ég ekki haldist þar lengur við
og fleygði frá mér orfinu.
En í því bili varð mér litið út að kirkju-
• gaflinum.
Sé ég þá ekki einhveija hrúku sitja á
einu leiðinu, skáhallt undan kirkjugaflinum.
Ég sá hana óglöggt og mér sýndist hún
sitja hreyfíngarlaus og grúfa sig niður yfir
leiðið.
Það var eins og mér rynni kalt vatn milli
skinns og hörunds og það var að mér kom-
ið að reka upp óp af hræðslu. Fyrsta hugs-
un mín var sú að hlaupa burt. En það var
enginn hægðarleikur. Kirkjugarðurinn var
svo hár að ég átti erfitt með að komast
yfir hann og hliðið var framundan gaflinum,
gegnt því sem draugurinn sat.
Nú voru góð ráð dýr.
Ég staðnæmdist augnablik og gat þá
ekki að því gert að renna augunum til
draugsa þótt mig hryllti við því. Það varð
til þess að ég veitti honum nánari eftirtekt.
En hvað var þetta!
Var þetta ekki leiðið hennar Bjargar og
gat þá ekki skeð að Hálfdán gamli hefði
staulast þangað út og sæti þarna? Mér óx
svo hugur við þá hugsun að ég þorði að
ganga nær. Og þegar ég kom spölkorn nær
sá ég að það var Hálfdán gamli sem sat á
leiðinu.
Það var eins og bylt væri af mér þungri
byrði og af fögnuðinum hljóp ég til hans.
Hann virtist ekki veita mér eftirtekt.
Hann sat þama steinþegjandi og studdist
við stafinn sinn og horfði til jarðar. Það var
orðið svo dimmt að ég gat ekki vel greint
andlit hans.
„Ert það þú, Hálfdán?" kallaði ég til hans,
því það var eins og óttinn væri ekki alveg
horfinn.
Hann hrökk við og leit upp. Mér sýndist
eins og glampaði á tár eða eitthvað vott í
hrukkunum fyrir neðan augun.
„Já, Brynki minn, svo á það að heita að
það sé ég,“ sagði hann lágt og eins og með
hálfbrostnum málrómi.
„Veistu hvað, ég var farinn að halda að
þú værir draugur," sagði ég og herti upp
hugann. „Manni dettur svo margt í hug
þegar maður er einn úti í kirkjugarði,"
bætti ég við eins og til að afsaka mig.
„Draugur . .. hm ... ekki er ég nú orðinn
það enn og verð það vonandi aldrei... en
skammt á ég eftir ólifað, drengur minn ...“
sagði hann og horfði fast á mig undan loðnu
augnabrúnunum.
Hann sagði þetta með svo raunalegri al-
vöru að ég varð hvumsa við og hafði ég
þó oft heyrt hann segja eitthvað líkt þessu
áður. Mér datt í hug að eitthvað amaði að
honum og fannst ég þurfa að hugga hann.
„Osei, sei, sei, Hálfdán minn! Þú átt sjálf-
sagt eftir að lifa í áttatíu ár enn og verða
allra karla elstur!" sagði ég allborginmann-
lega, bæði af því að ég hélt að það myndi
hugga hann og eins af því að mér fannst
þetta svo fullorðinslega sagt. Ég hafði nefni-
lega heyrt móður mína segja sömu orðin
við Hálfdán gamla áður.
En hann virtist ekki hafa heyrt huggunar-
Svona gat Hálfdán gamli setið kvöld eftir kvöld á leiðinu konunnar sinnar, alltaf
í sömu stellingunum. Og hann gekk aldrei inn fyrr en sólin var hnigin til viðar
og kirkjugaflinn varpaði svörtum náttskugga á leiðið, sem hann sat á.
orð mín því hann hélt áfram í sama tón og
sagði:
„Ojæja! Þetta er nú leiðin okkar allra,
og ég má verða þeirri stundinni feginn er
ég fæ að leysast héðan. Ég er hvort sem
er orðinn farlama skar og geri ekkert gagn
í lífinu lengur. Er bara öðrum til byrði...
Og svo er hana Björgu mína farið að lengja
eftir mér hinum megin. Það verða nú fjöru-
tíu ár í haust frá því við skildum."
Málrómur hans varð eins og rólegri og
fastari þegar hann sagði síðustu orðin.
Hann rétti ofurlítið úr hryggnum og greip
fastar um lurkinn.
Hann horfði svo innilega vingjarnlega á
mig, og ég sá nú glöggt að það voru tár í
augum hans.
„Þakka þér fyrir, Brynki minn, hvað þú
hefir alltaf verið góður við mig. Það er
fæfuvottur að vera góður við gamalmenni.
g vona að guð umbuni þér það þessa lífs
og annars. Guð launar fyrir þá voluðu ...
En það skal ég segja þér að best gæti ég
trúað að ég verði dauður á morgun!"
Hann sagði þetta með svo mikilli sannfær-
ingarvissu að mér fannst þetta hljóta að
vera satt. Ég trúði honum og tárin komu
fram í augun á mér þegar ég hugsaði til
þess hve Hálfdán gamli hafði alltaf verið
góður við mig og að nú ætti hann að deyja.
Eg fann til sárs saknaðar og það var ekki
laust við að gráthljóð væri í kverkunum á
mér þegar ég svaraði honum:
„Dauður á morgun!" Hvemig getur þú
vitað það, Hálfdán minn? Hann þagði um
stund og varð álútari og álútari. Ég heyrði
að hann átti erfítt með að draga andann,
hryglan sauð niðri í honúm. Það var eins
og hann vissi ekki hveiju hann ætti að
svara. Loks horfði hann beint framan í mig'
og sagði:
„Jú, það skal ég segja þér. Þú veist að
ég er oft berdreyminn. Það er guðs gáfa
sem ég, lof sé guði, aldrei hefi misbrúkað.
Og í nótt dreymdi mig draum sem ég er
viss um að verður fyrir dauða mínum. Vittu
til, drengur minn, hvort hann kemur ekki
fram!“
Hann þagnaði aftur og það var eins og
hann hugsaði sig um. Síðan rétti hann mér
mögru, kræklóttu höndina sína, og ég fann
að hún var köld og stöm.
„Tylltu þér héma hjá mér, drengur minn,“
sagði hann. „Það er kannske réttast að ég
segi þér draum minn. Það verður hvort sem
er í síðasta skipti sem ég segi þér drauma
og þú sérð þá kannski eftir á að fleira er
til en við mennimir vitum um. En þú verður
að lofa mér að segja ekki hinu fólkinu frá
draum mínum fyrr en ég er dauður.“
Ég tyllti mér á leiðið hjá honum og lof-
aði honum að segja engum frá draum hans.
Það var orðið svo dimmt í kringum okkur
að ég sá ekki vel í andlit honum. Kirkjugafl-
inn virtist mér vera orðinn svo hár og ógn-
andi og leiðin vom áþekkust svörtum dýmm
sem liggja fram á lappir sér. Ég fann
hræðsluna grípa mig aftur og færði mig
eins nálægt Hálfdáni gamla og ég gat. Við
það sefaðist ég og allur hugur minn varð
eins og að einum hlustum.
Hann byijaði að segja draum sinn.
„Ég þóttist standa héma úti á hlaðinu.
Það var töluvert farið að skyggja en þó
nokkm bjartara en nú. Ég var si svona að
gæta að hvort ég sæi engan koma niður
með Lóninu því mér fannst ég eiga von á
einhveijum, annaðhvort blessuðum prestin-
um eða einhveijum aðkomumanni. En ég
gat ekki komið auga á neinn þvi það var
orðið skuggsýnt frá að sjá og svo em augun
í mér ekki góð eins og þú þekkir. Svona
stóð ég stundarkom og varð einskis var.
Þangað til mér sýndist allt í einu birta, rétt
eins og þegar tungl skýst undan skýr á
haustkvöldi. Og þá sé ég hvar tvennt kemur
ríðandi niður Kvíavellina, karlmaður og
kvenmaður. Þau riðu bæði dökkum, en karl-
maðurinn hafði bleikan, söðlaðan hest í
taumi.
Ég sá þau miklu gleggra en ég sé þig
núna þó þau væm nokkm fyrir neðan
túngarðinn.
Þau bar hratt yfír landið og það var eins
og hestamir kæmu ekki við jörðina. Ég
heyrði frísið og hófaglamrið í klámnum
færast nær og nær og sá þau þeysa á harða
spretti heim traðirnar.
Þegar þau komu á hlaðið spratt kven-
maðurinn af baki en karlmaðurinn sat kyrr
á hestbaki. Hann var svartklæddur og hafði
svarta grímu fyrir andlitinu. Hestarnir
frísuðu og hristu sig.
Kvenmaðurinn tekur þann bleika, sem
grímumaður hafði í taumi, og gengur til
mín og teymir hestinn á eftir sér.
Ég bar ekki kennsl á hana fyrst, en þeg-
ar hún kemur nær sá ég að það var engin
önnur en Björg mín heitin. Ég varð si svona
eins og hálfhissa því ég mundi eftir að hún
var dáin, en brást þó glaður við.
Hún gengur rakleitt til mín og rekur að
mér rembingskoss.
Ég gat ekki vel séð framan í hana því
hún erúfði sig yfir mig en mér fannst eins
og kuldahrollur fara um mig allan við koss-
inn. Mig langaði til að segja eitthvað en
gat ekki komið upp orði. Hún kyssti mig
fast og lengi, rétt eins og kvöldið áður en
hún dó, og þegar hún sleppti vörunum heyrð-
ist mér hún hvísla að mér: „Þú kemur fram
eftir til mín á laugardaginn. Ég skil þann
bleika eftir.“
Ég ætlaði að svara einhveiju en varð
þess þá var að hún var farin og þegar ég
leit upp sá ég hvar hún þeysti niður traðim-
ar við hliðina á grímumanninum. Ég sá
hvemig svört töglin á klárunum slógust í
loftinu og heyrði glymja í hófum þeirra eins
og þegar hleypt er skaflajárnuðu yfír ís.
Svo hurfu þau bak við Stekkjahamar.
Þegar ég missti sjónar á þeim varð ég
þess var að bleiki klárinn stóð ennþá hjá
mér. Hann var afarstór vexti en svo magur
að ég gat talið í honum hvert rif. Húðin
var eins og gulbleik slepja utanum beinin.
Hann hengdi höfuðið og skrælþurr tungan
hékk út úr kjaftinum, en hann gaut á mig
svo undarlegum augum að það fór hrollur
um mig allan. Augun vom hvít og það glóði
í þau eins og maurildi eða urðarmána. Ég
hefí einu sinni séð þá bölvaða ófreskju áð-
ur. Mér varð ekki um sel og ætlaði að taka
út úr honum beislið og hleypa honum burt.
En þá teygði hann fram makkann og ég
sá augun færast nær og nær. Það glóði svo
djöfullega í þau að mér fannst draga af
mér allan mátt eftir því sem þau færðust
nær.
Svo fann ég að hann rak framan í mig
vota snoppuna og þá var eins og hellt væri
ísköldu vatni niður eftir bijóstinu á mér.
Við það vaknaði ég.“
Hann hafði sagt mér draum sinn næstum
því hvíldarlaust, eins og honum væri um
að gera að segja hann sem fyrst. Líklega
hefír það reynt of mikið á hann enda fékk
hann ákafa hóstakviðu á eftir. Það var líka
orðið hrollkalt og kvöldgolan hvein ömurlega
í kirkjutuminum.
Þegar hann mátti mæla fyrir mæðinni
og hóstanum sagði hann við mig:
„Þarna sérðu, drengur minn! Sá bleiki
táknar dauðann. Og Björg mín beiddi mig
að koma fram eftir á laugardaginn, en það
er á morgun. Vittu nú til hvort þetta kemur
ekki fram . .. En viltu nú ekki leiða mig
inn, mér finnst ég vera orðinn svo máttlaus."
Hann reis upp með erfiðismunum og
studdi sig við öxl mína.
Það tók langan tíma fyrir okkur að kom-
ast heim því hann varð alltaf að stöðva við
og við vegna hóstans. Hóstakviðumar urðu
harðari og harðari og það var með naumind-
um að við komumst inn í bæjardymar. Ég
kom honum ekki lengra en á kláf sem stóð
fyrir innan dymar.
„Þama sérðu,“ stundi hann upp, „sá
bleiki hefir sleikt bijóstið á mér.“
Ég varð að hlaupa inn eftir vinnumönnun-
um, Munda og Sigga, til þess að hjálpa
honum inn göngin og upp stigann. Þeir
hálf báru hann upp í baðstofuna en sjálfur
gat hann klætt sig úr fötunum og skreiðst
upp í bólið.
Hóstakviðumar héldu áfram eftir að hann
var kominn í rúmið og hann hafði enga
matarlyst um kvöldið.
Ég sat við rúm hans mikið af kvöldinu
en við þögðum báðir. Rétt fyrir háttatímann
bauð ég honum góða nótt og bað hann mér
þá allrar blessunar.
Mér heyrðist hann vera að tauta ein-
hveija bæn fyrir munni sér þegar ég gekk
ofan stigann. —
Mér var órótt innanbijósts þegar ég hátt-
aði. Draumur Hálfdáns hafði haft djúp áhrif
á mig. Ég trúði honum án nokkurs efa.
Myrkrið og kirkjugarðurinn og ekki síst
hóstakjöltrið höfðu læst hann djúpt inn f