Lesbók Morgunblaðsins - 05.11.1988, Side 11

/
í
J
ninu meðan verið var að búa um rúmin.
rsóley.“ (24. júní)
sagan
Haraldur Hannesson hagfræðingur er
frumkvöðull að því að kynna íslendingum
W.G.Colling^vood og verk hans. Nú eru rétt
40 ár síðan hann fann úti í Þýzkalandi nær
40 íslandsmyndir Collingwoods, sem verið
höfðu í. eigu Jóns Sveinssonar (Nonna) og
flutti þær hingað til lands. Síðan hefur hann
verið óþreytandi að afla upplýsinga um
Collingwood og hefur m.a. ferðast um
heimaslóðir listamannsins í Englandi og leit-
að heimilda hjá ættingjum hans. Haraldur
sá um útgáfu á bókinni Á söguslóðum, sem
út kom árið 1969 og hefur að geyma úrval
mynda Collingwoods ásamt með ritgerðum
Haralds um listamanninn og íslandsferð
hans.
Haraldur hefur kynnt Collingwood er-
lendis, t.d. á sýningu þeirri, sem haldin var
í Köln og víðar í Þýzkalandi á árunum
1967-69. Fyrir nokkrum árum tók Haraldur
sér fyrir hendur að þýða bréf Collingwoods
úr íslandsferðinni og hefur hann unnið það
verk af mikilli trúmennsku og listfengi og
einnig samið ítarlegar skýringar við bréfín,
þar sem gerð er grein fyrir fjöldamörgum
menningarsögulegum og sagnfræðilegum
þáttum sem bréfin varða. Þessi bréf birtast
nú í bókinni um Collingwood.
GS.

uöid Óttar Þorvaldsson, faðir Hallfreðar
• bjuggu í Grímstungu Björn Sigfusson,
nsdóttir, kona hans. Ingunn lýsir bænum
ur bær, mjög erSður. Auk þess var þar
fiutti þangað Björn Eysteinsson og gerð-
ognorður eftir Vatnsdalsfíalli. (lO.júlí)
Útiskemma í Bæ í HrútaGrði. í bæ tók Sigurður E. Sverris-
son sýslumaaður á móti þeim ferðalöngum og veitti góðan
beina. „Síðan fengum við ágæt rúm, “ skrifar Collingwood.
(15. júlí)
Oddi á Rangárvöllum, frægðarsetur að fornu og ættaróðal
Oddaveija. Þar ber hæst nöfh þeirra Sæmundar fróða Sigfús- —
sonar og Jóns Loftssonar er fóstraði Snorra Sturluson ungan.
í baksýn sér til Vestmannaeyja. (2. ágúst)
Gilsbakki í Hvítársíðu. Búið var í bæjarhúsunum til 1917 en kirkjan fauk 1904. Á söguöld ólst þar upp skáldið og hetjan
Gunnlaugur ormstunga. Um kynni þeirra Helgu fögru segir svo: „Jafhan skemmtu þau Helga sér að tafli ok Gunnlaugr;
lagði hvárt þeirra góðan þokka til annars bráð!iga...Helga var svá fögr, at þat er sögn fróðra manna, at hon haG fegrst
kona verit á íslandi. Hár hennar var svá mikit, at þat mátti hylja hana alla, ok svá fagrt sem gull barit“. Frá Gilsbakka
er víðsýni og fögur fjallasýn. Strút ber við Eiriksjökul t.v. en Langjökull skartar klakabrynju lengst t.h. (21.júlí)
Með augum pílagríms
Ferðalög voru þjóðaríþrótt
Englendinga um margar
aldir. Er þá ekki aðeins átt
við þær sískrifandi kerling-
ar í uppreimuðum stígvél-
um sem heimtuðu síðdegis-
teð sitt á réttri mínútu,
hvort heldur þær voru
staddar í Kírikkale eða Kísandí, né þau
hrífusköft karlkyns, í bættum jökkum og
tvísóluðum skóm, sem voru oft ríkari heima
fyrir en heil þau héröð samanlagt sem þeir
púuðu reyk sínum um, heldur er ekki síður
átt við ferðimar heim, upp í Vatnalönd,
vestur á Comwall eða norður um lyngheiðar
Skotlands. Þjóðflokki þessum var gefin slík
ferðakúnst, að hann þurfti ekki nema sveita-
veg milli akra eða nokkra hóla í almenningi
þorps, þá var hann kominn í heilsu- og rann-
sóknartúr, eftir fuglum, fíðrildum, rústum
eða blómum, og sneri heim með sama and-
varpi langferðamannsins sem hann kæmi
austan frá Assvan eða sunnan frá Senegal.
Það er í eðli ferðalangs að vilja taka með
sér minningar. Ekki aðeins sjálfum sér,
heldur einnig öðmm. Fyrir daga ljósmynd-
unar var það því partur af sæmilegu upp-
eldi, að menn — og ekki síst stúlkur —
lærðu að draga til myndar. Teikniblöð og
Formáli að bókinni
FEGURÐ ÍSLANDS
OG FORNIR
SÖGUSTAÐIR
Eftir
BJÖRN TH. BJÖRNSSON
lítill vatnslitakassi vom nánast skylduþing
í hverri ferð, og svo sem ævinlega þar sem
margir leggja gmnninn, risu og hér af tind-
amir. Engin þjóð Evrópu iðkaði vatnslitalist-
ina í viðlíka mæli og Englendingar. Auðug-
ir menn, svo sem sá frægi dr. Munroe í
Adelphi Terrace, gerðu unga vatnslitamál-
ara út af örkinni fyrir sig, þá Tumer, Girt-
in og Bonington, til þess að mála myndrað-
ir af kastölum, dómkirkjum og fomum
klaustmm Englands. Undan áhrifum slíkra
snillinga spmttu aðrir, sem urðu innan tíðar
svo fyrirferðarmiklir, að stofna var utan um
þá nýtt akademí, The Royal Society of Paint-
ers in Water-Colours.
Sá maður sem á myndir sínar í þessari
bók, William Gershom Collingwood, er í list
sinni sprottinn upp af þeim ríka akri. Iist-
fæmi Collingwoods hefði þó ekki ein sér
fært okkur Islendingum slíkt sem hér er
sýnt. Að því stuðluðu margar áhugastefnur,
hver úr sinni áttinni, sem skámst þó allar
í þessum brennidepli. íslandsferðir Williams
Morris og þýðingar hans á íslenzkum fom-
sögum, fornfræðimenntun og rannsóknir
Collingwoods sjálfs, listörvun fagurfræð-
ingsins Johns Ruskins og loks viðkynningin
við íslensku lærdómsmennina Eirík Magnús-
son og Jón Stefánsson, — allt lagði þetta
saman borðin í þilfarið sem hann stóð á
snemmsumars 1897 og horfði til norðurs.
Það var pílagrímsferð á hetjuslóðir fornald-
ar, „þar sem guðir gengu áður um í gervum
dauðlegra manna", svo sem Morris orðaði
það, en vom nú koðnaðar niður í grónar
tóftir og kúmlega fátækt mannlífsins.
Það má kalla andlegt afrek Collings-
woods, með hvaða augum hann skoðar þetta
land. Það er ekki með augum vonbrigða eða
saknaðar liðinna tíma, það er ekki með
neinni tilhneigingu rómantískrar fegmnar,
né bregður þar fyrir nokkm yfirlæti. Með
heiðum huga og hreinni elsku skynjar hann
tímann sem breitt hefur grænan feld sinn
yfir tóftimar, yfir gamlar traðir, og hjúpað
bústaði manna og dýra í sina þungu og
mjúku voð. En hafið, fjöll og ár em söm;
þau em leiksviðið mikla sem enn stendur
uppi, þótt leikararnir sjálfir séu löngu komn-
ir af klæðum og til annarra verka.
Fyrir okkur nútímamenn, sem fömm
hraðfari á þjóðvegum og náum að smella
af sögustað þegar bezt lætur, er timinn í
myndum Collingwoods orðin fjarlæg draum-
sýn, þótt ekki sé liðin öld í milli. Þar ríkir
hljóðlætið, þar tifar klukkan hægt, og við-
mót fólksins er af sömu ætt og grænn áv-
ali híbýlanna. Hestar hans og dr. Jóns þræða
gamlar götur milli sveita, yfir hálsa og heið-
ar, sömu stígana og þeir riðu forðum, Korm-
ákur eða Kjartan eða Gísli. Á slíkum leiðum
heyrir hann þögn landsins hljóma.
Með vatnslitum verður ekki hugsað tvisv-
ar. Þeir krefjast þess frána öryggis, að það
sem á blað er dregið verði að standa; það
verður hvorki út þurrkað né yfir það málað.
Og* *slíkur vatnslitamálari er William Colling-
wood. Hann tvídregur aldrei ofan í lit til
leiðréttingar; pensillinn í hendi hans er jafn
hlýðið tæki sem hugur hans er skír. Hefð-
inni trúr notar hann myndauka, en ofur
varlega, svo athyglin staldri ekki við nema
til viðmiðunar stærða og fjarlægða: maður
á hesti, fólk að heyverki, örsmár bátur í
blásandi byr. Hér er aldrei dauð sjón að
verki, aldrei einber spegill hins séða, heldur
stýrir hveiju einu næmur hugur, fullur lotn-
ingar og ástúðar í garð þess lands og lífs
sem hann vitjar á þessum gleymdu slóðum.
Pflagrímar miðalda drógu skó af fótum
á helgum stöðum; Collingwood kallar ís-
landsbók sína Pílagrímsferð. Fátt gæti verið
meira réttnefni um hugðina í þessum fögru
myndum. Því eru þær okkur Islendingum
ómetanleg gjöf, sem erlendur maður hefur
lagt á helgan blótstall lands okkar og sögu.
Höfundur er listfræðingur
LESBÓK MORGUNBLAÐSINS 5. NÓVEMBER 198S