Lesbók Morgunblaðsins - 07.10.1989, Blaðsíða 2

Lesbók Morgunblaðsins - 07.10.1989, Blaðsíða 2
Mosfell í Mosfellsdal Landnámu segir, Þórður Skeggi Hrappsson „nam land að ráði Ingólfs Arnarsonar, í hans landnámi milli Úlfarsár og Leiruvogsár", og bjó að Skeggja- stöðurh í Mosfellssveit. Svo segir í Egilssögu, Grímur hét maður og var Svertingsson. Hann bjó að Mosfelli fyrir neðan Heiði. Hann var lögsögumaður árið 1002—3. Hann var auðugur og ættstór. Rannveig hét hálfsystir hans, sammæðra, er átti Þóroddur goði Eyvindarson að Hjalla í Ölfusi. Þeirra son var Skafti lögsögumaður. Grímur Svertingsson bað Þórdísar Þó- rólfsdóttur, bróðurdóttur Egils og stjúp- dóttur. Egill unni Þórdísi engum mun minna en sínum börnum, Þórdís var hin fríðasta kona. En fyrir því að Egill vissi, að Grímur var maður göfugur og sá ráðakostur var góður, þá var það að ráði gjört. Var Þórdís gift Grími árið 959. Leysti Egill þá af hendi föðurarf hennar. Fór hún til bús með Grími, og bjuggu þau lengi að Mosfelli. Egill flytur til Þórdísar að Mosfelli árið 974, og andast þar um haustið árið 991, áttatíu og eins árs gamall. Eins og segir í Eglu: Egill tók sótt eftir um haustið, þá er leiddi hann til bana. En er hann var andaður, þá lét Grímur færa Egil í klæði góð. Síðan lét hann flytja hann ofan í Tjaldanes og gera þar haug, og var Egill þar í lagður og vopn hans og klæði. Grímur að Mosfelli var skírður, þá er kristni var. í lög leidd á íslandi, árið 1000; Hann lét þar kirkju gera. En það er sögn manna, að Þórdís hafi látið flytja Egil til kirkju, og er þar til jartegna, að síðar er Kirkjustaður hefur verið a Mosfelli frá því skömmu eftir að kristni var komið á. í tímans rás hafa margir mætir menn gegntþar prestsþjónustu og stundað búskap. eftirSIGURJÓN SIGURÐSSON kirkja.var gjörð að Mosfelli, en ofan tekin af Hrísbrú sú kirkja er Grímur hafði gera látið, þá var grafinn kirkjugarður. En undir altarisstaðrium, þá fundust mannabein. Þykjast menn það vita af sögn gamalla manna, að mundi verið hafa bein Egils. Þar var þá Skafti prestur Þórarinsson, vitur maður. Hann tók upp hausinn. Egils og setti á kirkjugarðinn. Var hausinn undar- lega mikill, en hitt þótti þó meir frá líkind- um, hve þungur hann var. Hausinn var all- ur báróttur utan svá sem hörpuskel. Þá vildi Skafti forvitnast um þykkleik haussins. Tók hann þá handöxi veí mikla og reiddi annari hendi sem harðast og laust hamrinum á haHSÍnn og vildi brjóta, en þar sem á kom, hvítnaði hann, en ekki dalaði né sprakk, og má af slíku marka, að hauss sá mundi ekki auðskaddaður fyrir höggum smámennis, meðan svörður og hold fylgdi. Bein Egils vóru lögð niður í utanverðum kirkjugarði að Mosfelli. Kirkjustaður hefur verið á Mosfelli frá öndverðu til okkar dags. í áranna rás hafa margir mætir menn gegnt þar prestþjónustu og búskap. Mosellsdalur er á báðar hliðar faldaður roðagullnum fjöllum og niðandi straum- vötnum, sem streyma hratt til strandar, eftir víðum gróðursælum grassléttum, heiðabrúnum, troðningum og myrkum sand- öldum. Ylur, ljós og birta lyfta Mosfellsdal og bæ, og lauga og tendra í djúpsins kafi. Framundan dalsmynninu skín víðáttuveldið, hafið, höfðuborgin og sundin blá, vafin í straumljósa og sólgeislaskini. Mosfellskirkja. Úr kirkjunni að Mosfelli. Teikning eftir J.C. Greive, jr. 1877. í gegnum Mosfellsdal á hinn veginn ligg- ur þvengmjór þjóðvegurinn til Þingvalla. Framhjá bláum fjalladyngjum, innan um grasigróin bændabýli og berjarunna. Strengir óma, hlýir straumar aldanna færa okkur sögubrot óralangt aftur í tímann, af kirkju í norðurhlíðum Mosfells- dals, sem nú síðast var endurreist frá grunni árin 1964—65, fyrir gjafafé eins af sóknar- börnum sínum, sem tengdist Mosfellsdal órjúfandi böndum, fyrir guðlega forsjón góðs fólks. Ég held að sóknarbörnin séu öll mjög snortin og stolt af helgi þessarar kirkju sinnar, sem var Maríukirkja og hér hefur staðið næstum óslitið frá því að kristni var lögtekin á íslandi. I Vitað er um samkvæmt skriflegum heim- ildum, að eftir skráðir prestar hafa gegnt prestþjónustu við Mosfells-kirkju. Skafti Þórarinsson Árin 1121 til 1143 Ásgeir Guðmundsson (í Gufunesi). 1143 1180 BárðurJónsson 1536 ? Jón Bárðarson (í Gufunesi). 1540 1554 Þorsteinn Einarsson 1582 1622 Ormur Egilsson 1623 1625 Sumarliði Ormsson 1625' 1635 JósefLoftsson 1636 1638 Einar Ólafsson 1639 1693 Pétur Ámundason 1693 1702 Þórður Konráðsson 1702 1713 Bjarni Helgason 1713 j Bjöm Gottskálksson 1719 ? Guðmundur Jónsson 1745 ? Egill Eldjárnsson 1752 1753 Böðvar Högnason 1753 ? Jón Hannesson 1775 1798 AuðunJónsson 1798 ? Markús Sigurðsson 1801 1818 Benedikt Magnússon 1818 1843 Stefán Þorvaldsson 1843 ? MagnúsGrímsson 1855 1860 ÞðrðurÁrnason 1860 1862 Jón Guttormsson 1862 1862 Jóhann Kn. Benediktssori 1862 ? Páll Pálsson (og Jón Guttormsson) 1865 1866 Þorkell Bjarnason 1866 1866 Jóhann Þorkellsson 1877 1890 Ólafur Stephensen 1890 1904 Magnús Þorsteinsson 1904 1922 Friðrik Friðriksson (KFUM), settur 1922 1923 Halldór Jónsson, Reynivöllum, Kjós og fl. nágrannaprestar 1922 Hálfdán Helgason 1927 1954 Bjarni Sigurðsson 1954 1976 Birgir Ásgeirsson 1976 17/5 árið 1765. Með kgbr. var skipað að setja kirkju á Lágafelli og leggja þangað Mosfells- og Gufunessóknir, en það var aft- urkallað, með kgbr. árið 1776. 7/6. Með kgbr. 4/9 1847 er Viðey lögð til Mosfells. Með 1.26/2 1880 er Brautarholtssókn lögð undir Mosfell. Með lhbr. 21/9 1886, eru Mosfells og Gufunessóknir sameinaðar óg ákveðið, að reisa eina kirkju fyrir báðar að Lágafelli. Með 1.16/11 1907 er Mosfellspre- stakall lagt niður, og Lágafells- og Viðeyjar- sóknir lagðar til Reykjavíkur, en Brautar- holtssókn til Reynivalla. Þetta kom þó aldr- ei til framkvænida og með 1.31/5 1927 er Mosfellsprestakall tekið upp á ný, óbreytt. Kirkja var eins og áður segir fyrst reist að Hrísbrú, en var þegar kristni var lögtek- in á íslandi komin að Mosfelli. Kirkjan var í gegnum aldirnar á allri landsbyggðinni samrofin bændamenning- unni, uppfræðslan var á hennar vegum, og henni var goldin tíund. Á þessum tímum var kirkjusókn mjög góð og til fyrirmyndar, og beittu kirkjunnar menn öllum hugsanlegum ráðum til þess að festa fólk í trúnni. Trúrækni var mikil, menn vöknuðu með morgunbæn á vörunum, bænrækni var fast- ur liður í trúarlífi flestra heimila, menn neyttu ekki máltíðar nema bæn færi á und- an. Húslestrar voru lesnir og sálmar sungn- ir, kvöldvökurnar í baðstofunni auðkenndust af trúrækni, orðkyringi, vinnusemi og lær- dómi. Á síðari tímum hefur kirkjunni ekki tek- ist sem skyldi að samlaga sig borgar- og bæjarlífinu og fella sig að þéttbýli, fjölmiðl- um, breyttum aðstæðum og fjölþættari lær- dómi. Kirkjan hefur gegnt margvíslegu hlut- verki, þó hún hafi alltaf fyrst og fremst verið líknarstofnun, sem flutti og flytur lífsins orð. Mosfellskirkja og fl. kirkjur á lands- byggðinni hafa á síðari öldum, sérstaklega á því tímabili, sem húsakynni landsmanna vóru í algjöru lágmarki, hlaupið undir bagga, til að létta þjáningar og leysa vanda- mál. Kirkjurnar hafa oft í einu vetfangi orðið og verið reiðubúnar til að skjóta skjóls- húsi yfir mismunandi starfsemi. Þær hafa verið notaðar í neyðartilfellum, sem sjúkra- skýli, fundarsalir, hótel og fl. og fl. Til er mynd í hollensku vikúblaði frá 1878, sem teiknuð var hér á árinu 1877, úr Mosfellskirkju í Mosfellsdal. Hana gaf mér íslenzkur Hollendingur, Vilhjálmur Vil- hjálmsson, sem búsettur hefur verið hér á landi í yfir 30 ár. í þessu tilfelli var kirkja notuð sem hót- el, fyrir tvo Hollendinga og tvo Englend- inga, ferðamenn, sem þarna áttu leið um og vóru á leið til Þingvalla, Gullfoss- og Geysis, undir fararstjórn Geirs Zoéga. Ekki var nú dýrt að dvelja á þessu hót- eli, því fyrir næturgistinguna í kirkjunni þessa einu nótt, og fyrir te og mjólk og næturgæzlu lestarhestanna greiddu þeir aðeins 3 danskar krónur. En víkjurn að bæjar- og borgarlífinu í dag. Kirkjan á öðru horninu og kráin á hinu horninu, virðist ekki vera ný bóla. Hér í Mosfellskirkju sameinaðist þetta í mesta bróðerni, fyrir meira en öld síðan. Kannski er það skýringin á nærveru knæpa og kirkna, að stutt er frá knæpunni í kirkjuna og mannskepnan ef til vill aldrei betur fyrirkölluð að hlýða á guðlegan anda en eftir að hafa drukkið nokkra bjóra. Við megum ekki gleyma, að íslendingar hafa bruggað og drukkið mjöð allt frá land- námi. Höfundur er fyrrverandi kaupmaður.

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.