Lesbók Morgunblaðsins - 27.06.1992, Blaðsíða 2

Lesbók Morgunblaðsins - 27.06.1992, Blaðsíða 2
GUÐRÚN EGILSON Ástkæra ylhýra Sem niðandi lind Ég man þig í nekt míns hugar. Þú rannst mér í blóð og ristir í rót ungs hjarta. Og kliður þinn tær hann kenrídi kvöl mín' og gleði. Þú seiddir fram ljóð er sungu í samruna okkar. Ef hljómfallið þitt mun hjaðna í hringiðu sjóa sem lykjast um þig og lokum í logndjúpi grafa þrýtur lj'óð þornar æð þagnar sál. Höfundur er framhaldsskólakennari. ÁSGEIR J. JÓHANNSSON Vorþrá Þegar vorsins ljóðaleikur lætur óma þíða strengi, þegar frjómagn fyrstu grasa fer að lita tún og engi, er sem þúsund klukkur kalli: komdu vinur útí bláinn, leggðu frá þér vanaverkin; veturinn er löngu dáinn. Framundan er sól og sumar sjáðu, lífið herðir tökin, enn á vori landið ljómar, lítum hátt og réttum bökin. Gleymum stormi, kulda og klaka, komum vinir útí bláinn. leiðir okkur langa vegu Ijósið bjart og ferðaþráin. Höfundur er umsjónaramður í skóla og býr í Hafnarfirði. Leiðrétting Það kemur fyrir aftur og aftur að rugling- ur verður á Ragnheiðum og Ragnhildum. Nú hefur það enn einu sinni gerzt. Ljóðið Vormenn íslands, sem birtist í Lesbók 30. mai. sl. er eftir Ragnhildi Kolka, sem rang- lega var nefnd Ragnheiður. Þetta leiðrétt- ist hérmeð og eru höfundur og Iesendur beðnir velvirðingar. Haagensen klæddi, sig í einkennisbúninginn á hátíðum og heilsaði þá fyrirmönnum virðulega, svo sem biskupi og stiftamt- manni. Teikning: Arni Elfar. Oh höj, Halldóra mín! Eftir GUÐ JÓN FRIÐRIKSSON hér segir af kaftein Haagensen Einhver kostulegasta persónan í Brekkukotsannál Halldórs Lax- ness er karl sem heitir Kafteinn Hogensen. Eins og fleiri persónur í þessari sögu er Hogensen tekinn beint út úr reykvískum veruleika á síðustu öld og hefur Eiríkur Jónsson bent á að Nóbels- skáldið hafi meðal annars við samningu sögunnar notfært sér grein eftir Klemens Jónsson um einkennilegt fólk í Reykjavík sem birtist í Blöndu á sínum tíma. Hér verð- ur nokkuð fjölyrt um þennan Hogensen sem í raun og veru hét Kristján Jónsson og bjó lengst af í litlu koti við Vesturgötu sem hét Merkisteinn. Árið 1870 bjuggu í Merkisteini hjónin Kristján Jónsson, 64 ára, og Halldóra Jóns- dóttir, 70 ára. Þar að auki var í kotinu sjö- tug húskona og er þá allt heimilisfólkið upp talið. Merkisteinn stóð þar sem nú er Vestur- gata 14. Guðbrandur Jónsson prófessor skrifaði skemmtilega lýsingu á Kristjáni sem birtist í Fálkanum 1935. Hann segir að kotið hafi legið þétt við Hlíðarhúsastíginn (Vesturgötuna) og veggir þess verið svo lágir að þeir sem fóru með byrðar um göt- una hafi haft það fyrir sið að hvfla sig við þá. En við það var Kristjáni meinilla enda sárt um eigur sínar. Vestur af kotinu var kálgarður sem karlinum var einkar annt um enda var það ekki að sökum að spyrja. Strákarnir í Vesturbænum gerðu það að sérstökum leik sínum að stela úr honum rófum til að stríða Kafteín Haagensen. Fékk hann orð fyrir að vera geðillur og lúskra rækilega á þeim strákum sem hann náði í. Kristján Jónsson eða Haagensen hafði það fyrir atvinnu í Reykjavík að tjarga hús á sumrum en moka snjó á vetrum. Hann var því daglaunamaður en talinn einn af hinum kynlegu kvistum bæjarins. Á yngri árum hafði hann hins vegar stundað sjó- mennsku á Vestfjörðum og verið þá um einhverja hríð leiðsögumaður á dönskum herskipum við landið. Þetta hafði stigið honum svo mjög til höfuðs að hann taldi danska menningu og siði langt yfir allt ís- lenskt hafið. Því var það að hann tók upp ættarnafnið Haagensen því að Jón faðir hans hafði verið Hákonarson. í Reykjavík klæddi hann sig upp á stórhátíðum og tylli- dögum og fór þá í heiðbláan en nokkuð slit- inn einkennisfrakka með gylltum hnöppum sem hann hafði komist yfir á freigátunum. Á höfði bar hann svokallaðan blankhatt. Buxurnar, sem hann klæddist með þessari múnderíngu, voru hins vegar alla vega litar en sumar með borðaleggingum. Þóttist hann maður með mönnum, er hann var svo bú- inn, og fyllilega jafnoki annarra höfðingja í höfuðstaðnum. Gekk hann fyrir þá á nýárs- dag og sumardaginn fyrsta til þess að óska þeim heilla á hinu nýbyrjaða ári eða sumri. Haagensen talaði þá eingöngu dönsku, að því er hann hélt, én mönnum var þó ekki vel ljóst hvaða tungumál það væri því að það var hrognamál mikið. En stórhöfðingjar bæjarins, svo sem stiftamtmaður og biskup, brugðust vel við og gaukuðu að Haagensen einhverjum smápeningum þó að ekki væru ferðirnar beinlínis hugsaðar sem betliferðir. Vist Kristjáns Jónssonar á dönsku her- skipunum, eða eins og hann kallaði það „til orlogs", hafði verið aðalviðburðurinn í lífi hans enda hélt hann henni mjög á lofti. Meðal annars hafði hann stöðugt á lofti orðin „hive" og „heise" þó að þau ættu ekki alltaf við það sem hann var að lýsa. Hann gortaði mjög af yfirburðum herskipa yfir kaupför og sagði um hin síðarnefndu að á þeim væri ekki hægt að gera nema „stagvending" og „kovending" en á herskjp- um mætti einnig gera „snarvending" og „omvending". Ef menn efðust um frásagnir hans brást hann reiður víð og sagði að þeir hefðu ekkert vit á þessu og skyldu ekki þar um tala því að þeir hefðu aldrei verið „til orlogs" og „Befalingsmand" og „staaet til Ansvar for et stort Orlogsskib með fuld Besætning". Kafteinn Haagensen var hávaxinn á þeirra tíma mælikvarða eða nær 190 senti- metrar en hins vegar mjór og renglulegur. Halldóra, kona hans, var hins vegar svo smávaxin að vel mátti kalla hana dverg. Guðbrandur Jónsson segir: „Það var því harla hjákátleg sjón að sjá þau hjónin ganga saman því að það var á að líta eins og fullorðinn maður leiddi krakka, enda leiddi hann hana eins og krakkar eru leiddir. Hann var kloflangur og stórstígur, en hún var smástíg og tindil- fætt og alltaf langt á eftir honum. Þá var siður að menn færu til altaris að minnsta kosti einu sinni á ári og þegar Halldóra gamla gekk innan var hún með gamla skaut- ið (skúplu) og rósaklúta um höfuð, háls og herðar. Var það þá alveg óborganleg sjón að sjá þegar Haagensen teymdi Halldóru sína inn kirkjugólfið." Þegar Haagensen kom heim í kot sitt til máltíða kallaði hann til Halldóru: „Oh höj", Halldóra mín, nú skulum við „til at skaffe"" og nú verður þú að „skynde dig". Ef honum leiddist hins vegar biðin, kallaði hann: „And- skoti ertu lengi, Halldóra mín, þú hefðir þurft að vera á freigátu til þess að læra að flýta þér. Þú hefir aldrei „til orlogs" verið, en til „orlogs maa man rappe sig". Annars kom þeim hjónum vel saman og það var orðtak Haagensen við kerlingu sína „hive og heise, Halldóra mín." Kafteinn Haagensen var viðskotaillur, eins og áður sagði, er gert var at í honum sem oft bar við. Reykháfurinn á kotinu í Merkisteini var heldur lélegur. Á þekjunni var op og þar sett yfir botnlaus mjöltunna sem strompur. Einn höfuðhrekkur stráka í Vesturbænum var að byrgja strompinn þeg- ar Halldóra gamla var að sjóða. Var þá skellt pokadruslu yfír strompinn. Strákarnir lögðu síðan á hraðan flótta bak við nágrann- akotin því að þeir voru dauðsmeykir við Haagensen. Síðan fylgdust þeir með þegar hjónin komu út, súreyg af reyknum sem fyllt hafði kotið. Þótti það sérstaklega skringileg og ófögur sjón þegar þau Kristján og Halldóra stauluðust upp á þekjuna til að ná burtu pokanum. Dundu síðan yfír strákunum óþvegnar skammir frá Haagens- en. Kristján Jónsson, öðru nafni Kafteinn Haagensen, varð fjörgamall maður og blind- ur að lokum. Eyddi hann síðustu árum sín- um sem niðursetningur í Melkoti við Suður- götu sem einmitt er fyrirmyndin að Brekku- koti í Brekkukotsannál. Mun hann hafa lát- ist þar skömmu eftir 1880.

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.