Lesbók Morgunblaðsins - 17.01.1998, Blaðsíða 8

Lesbók Morgunblaðsins - 17.01.1998, Blaðsíða 8
¦k FREiGÁTAN „La Flore" fyrir utan verslunarstaðinn Vatneyri við Patreksfjörð. Glæsileg þrímastra, búin 32 fallstykkjum. NÝLEGA FUNDNAR ÍSLANDS- • • MYNDIRFRA18. OLD NÝLEGA komu í Ijós í Frakklandi nokkrar áður óþekktar myndir frá ís- landi, gerðar af þekktum frönskum listamanni Pierre Ozanne (1737-1813). Þær birtast nú í fyrsta sinn. Hinn 1. júlí árið 1772 sigldi franska freigát- an „La Flore" inn á Patreksfjörð og akkerum var varpað hjá verslunarstaðnum Vatneyri. Skipið kom í þeim erindagjörðum að gera ná- kvæmar staðarákvarðanir við ísland. Fyrir tilviljun varð Patreksfjörður fyrsti áfanga- staðurinn á íslandi. Ferðin til íslands var hlutí af víðtækum leiðangri, sem gerður var út af Loðvík XV Frakkakonungi undir forystu Jean René Antoine Marquis de Verdun de la Crenne (1741-1805), til að reikna út með hjálp stjörnufræði og tímamæla, staðarákvarðan- ir ýmissa staða á hnettinum svo bæta mætti siglingakort. Með í förinni voru stærðfræð- ingurinn Jean Charles de Borda og stjörnu- fræðingurinn Alexandre Guy Pingré, auk annarra siglingafróðra manna. Leiðangur- inn tók tvö ár, hófst hinn 29. október 1771 og lauk hinn 8. október 1772. Farið var til Spánar, siglt með vesturströnd Afríku yfir til Kanarí- og Grænhöfðaeyja, yfir Atlants- hafið til Karíbahafsins, komið við á St. Pierre við Nýfundnaland, til íslands, Færeyja, Hjaltlands yfir til Noregs og Dan- merkur og síðan heim á leið til Brest. Nið- urstöður mælinganna ásamt ferðalýsingu og myndum af strandlengju ýmissa staða voru birtar í tveggja binda riti: Voyage fait par ordre du Roi en 1771 et 1772 en diver- ses parties de l'Europe, de l'Afrique et de l'Amérique .. .suivi de Recherches pour EFTIR ÆSU SIGURJÓNSDÓTTUR OG GISÉLE JÓNSSON I leiðangri sem farinn var til Islands og víoar 1771 og gerour var út af Loðvík XV Frakkakonungi var komið við á Patreksfiroi, en meo í förinni var listamaðurinn Pierre Ozanne sem teiknaoi myndir á mörgum stöðum. Flestar eru því miður glataoar, nema hvað nýlegg komu í Ijós nokkrar myndanna frá Patreksfiroi. Rectifier les Cartes hydrographiques ... Paris 1778. Hingað kom leiðangurinn frá St. Pierre við Nýfundnaland eftir 23 daga erfiða ferð. Lenti skipið í hafvillum við Grænland vegna ófull- kominna siglingakorta og fundu skipsmenn ekki ísland. í upphafi var ætlunin að sigla norður fyrir Horn inn á Skagafjörð, til að gera hnattstöðumælingar á Hólum í Hjalta- dal. Þar hafði Guðbrandur Þorláksson biskup gert staðarmælingar á sínum tíma, sem þóttu furðu nákvæmar. I Landfræðissögu íslands segir Þorvaldur Thoroddsen að leiðangur Verdun de la Crenne hafi lagt grunninn að sjávarmælingum við ísland. Með í förinni var franski listamaðurinn Pi- erre Ozanne (1737-1813). Eftir hann liggja nokkrar frumteikningar m.a. frá Patreks- firði, Tálknafirði, Vestmannaeyjum, auk tveggja portrettmynda. Hann gerði miklu fleiri myndir frá íslandi, sem nú munu glat- aðar því allar landsýnismyndirnar, sem birt- ar eru í bótónni eru gerðar eftir teikningum hans. Pierre Ozanne fæddist í Brest, þar sem hann bjó alla ævi. Hann starfaði hjá franska sjóhernum sem teiknari, málari og skipa- verkfræðingur. Hann var yngri bróðir og lærisveinn Nicolas Ozanne (1728-1811), sem er einn þekktasti skipa- og sjávarmyndamál- ari Frakka. Eftir þá bræður liggur merkt safn skipa- sjávar- og hafnarmynda, ómetan- leg heimild um skip og bæi á s.hl. 18. aldar. Skipa- og sjávarmyndamálarar voru sérstök stétt listamanna, oftast starfandi á vegum sjó- hersins. Þeir þóttu ómissandi við að teikna skip, kort, hafnir, sjóorustur og staðarmyndir. Þeir voru því oft fengnir tO að taka þátt í leið- öngrum til framandi landa og voru myndir þeirra hluti af skýrslugerð um leiðangurinn. Þeir voru lengi vel þeir listamenn, sem höfðu útimyndagerð hvað best á valdi sínu. Nicolas Ozanne var umsvifamikill lista- maður. Hann rak vinnustofu í París, þar sem systur þeirra bræðra Jeanne-Frangoise (1735-1793) og Marie-Jeanne (1736-1786) unnu við að gera prentmyndir eftir teikning- um bræðranna. Pierre hafði minni akademíska teikniþjálf- un en bróðirinn Nicolas, hins vegar lærði hann einnig skipaverkfræði og stundaði sigl- ingar. Núna þykir þessi skortur hans á akademískri teikningu vera höfuðkostur mynda hans, því yfir þeim er ferskleiki og persónulegur léttleiki, sem gerir þær eftir- sóknarverðar, og sýna að í raun var Pierre afskaplega næmur teiknari. Hann var einnig vel þjálfaður í mannamyndagerð, eins og myndirnar frá Patreksfirði og fleiri portrett- myndir hans bera með sér, m.a. sjálfsmynd hans, sem nú hangir uppi á safni sjóhersins í París. Myndir þeirra Ozanne bræðra eru eftir- sóttar heimildir, því þær þykja með afburð- um heiðarlegar og nákvæmar. Saman ferðuð- ust þeir víða um lönd. Þeirra er minnst á al- þjóðlegum vettvangi vegna mynda sem þeir teiknuðu af orustum úr frelsisstríði Banda- ríkjanna og sýndar voru fyrir nokkrum árum á stórri sýningu í Washington. ¦¦ Eins og kunnugt er þá var ísland afskap- lega myndfátækt land. Hver einasta ný mynd, sem finnst er því ómetanleg, einkum og sér í lagi komi hún úr hendi góðra lista- manna. Svo furðulega vill til að þetta sama sumar árið 1772 voru þrír breskir listamenn hér á ferð, þátttakendur í leiðahgri undir stjórn aðalsmannsins Sir Joseph Banks. Nokkrum árum seinna, eða 1789, gerði breski málarinn John Baine talsvert af skissum hér á landi, en hann kom á vegum Thomasar Stanley. 8 LESBÓK MORGUNBLAÐSINS ~ MENNING/LISTIR 17. JANÚAR 1998 4

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.