Lesbók Morgunblaðsins - 07.03.1998, Blaðsíða 3

Lesbók Morgunblaðsins - 07.03.1998, Blaðsíða 3
1- LESBÖK MORGUNBLAÐSEVS - MEMVEVG LISTIR 10. TÖLUBLAÐ - 73.ÁRGANGUR EFNI KirkjuferS Ólafur Helgi Kjartansson skrifar um kirkju- ferð að Stað í Aðalvfk. Á þriggja ára fresti hefur verið messað í Staðarkirkju og sfðast 13. júlí 1997. Þá f<5r allstór hópur með Fagranesinu til Aðalvíkur. Á eftir var slegið upp balli, en þannig tengdist trú og daglegt líf áður fyrr. Skáldið frá Laxamýri er heiti á grein eftir Eyþór Rafn Gissurarson kennara og skáld. Eins og vænta má fjallar hann um Jóhann Sigurjóns- son, sem hleypti heimdraganum 19 ára árið 1899 og sigldi til Kaupmannahafnar þar sem starfsvettvangur hans var eftir það. Þingey- ingnum gekk þ<5 ekki vel að aðlagast borg- arlífinu. Jóhann varð síðan eitt fremsta leik- ritaskáld okkar og gott og frumlegt ijóð- skáld; m.a. er ljóð hans, Sorg, talið fyrsta móderniska ljdðið á fslensku. Ljósmyndarinn Henri Cartier-Bressons er einn merkasti ljósmyndari aldarinnar og frumherji blaða- ljósmyndunar. Hann verður 90 ára á þessu ári og heiðra Bretar hann af þvf tilefni á margvíslegan máta. Ljósmyndir hans eru nú til sýnis í Hayward Gallery í London og National Portrait Gallery og í Royal College of Art eru til sýnis 150 teikningar lista- mannsins, sem lagði nryndavélina að mestu á hilluna árið 1973.1 haust verður svo enn ein sýningin á verkum hans f Victoria and Albert Museum. Matthías Viðar Sæmundsson, dósent f fslenskum bókmennt- um við Háskóla Islands, gefur ekki mikið fyrir þá gagnrýni sem heyrst hefur um póst- módernismann f vetur. I viðtali við Þröst Helgason svarar hann þessari gagnrýni og talar um hvað er að gerast í bókmennta- fræðunum, landlæga fræðafælni, gagnrýni og ýmislegt fleira. Umhverfið sem við blasir þegar farið er umhverfis land- ið hefur í stórum dráttum tekið framförum og það er ekki endilega það stóra sem vekur athygli þegar vegfarandinn gaumgæfir göm- ul og ný mannvirki. Blaðamaður Lesbókar var á ferðinni sl. sumar með myndavélina á lofti og hér er sumt af þvf sem hann sá og taldi athyglisvert einhverra hluta vegna. FORSÍÐUMYNDIN: Bakkus og Aríaðna. Myndin, sem er talin eftirlíking af málverki Hendriks van Balen, er í eigu Listasafns íslands og á sýningunni: Erlend verk í eigu safnsins, sem fjallað er um á bls. 16 og 17. JÓHANN SIGURJÓNSSON VÍKINGARNIR Égkveð um þig, veglega vBángatíð, um vopndjarfar hetfur, um brewiur og stríð, um kraftinn sem ólgaðiíæstu blóði. Þeir elskuðu, h'ótuðu ogheíndu sín, og hlæjandi drukku þeir skínandi vín, er barmafyllt hornið afgullinu glóði. Og vantaði bjargræði búunum í, með blóðugum sverðeggjum rændu þeirþví og helguðu ránið með hreystiverM. A orustuvelli þeir undu sér best, en aflsmuni og hugrekM virtu þeir mest, þeir vissu aðíMfínu vinnur sá sterki. Þeir elskuðu fáa en unnu þeim heitt, um ævikjör lýðsinsþeir skeyttu ekMneitt; aðgráta með þrælum var þá eí siður. Ogvitöu ekM guðirnir veita þeim lið, þeir vonbiðlar urðu ekM að kristínna sið, en steyptu þeim óðara afstöUunum niður. Þeir lifðu á brjóstum þér, blágræní mar, þín brímsolma aldaþeim fyrirmynd var, þeir vUdu sig eigi undt okið beygja. En hittu þeir einhvern sem mátti þeim meir, af'mannlífsins stríðsvellirýmdu þeir. Þeir þorðu að lifa og þorðu að deyja. Jóhann Sigurjónsson, 1880-1919, var fró Laxamýri í Mngeyjarsýslu en bjó lengstaf [ Danmörku. L°|óöiÖ er birt í tilefni umfjöllunor á bls 14-15 og vísast f tilþess. RABB Undir kyrrlátu yfirbragði Hvalfjarðar leynist við- burðarík saga og oftar en einu sinni hefur hann komið okkur íslendingum í beint samband við al- þjóðlega atburði og um- ræðu. Fyrr á öldum var hér mikilvægasta haf- skipahöfn landsins, hér var þýðingarmikið herskipalægi í síðari heimsstyrjöldinni og loks hefur ein brýnasta og flóknasta þjóð- félagsumræða samtímans speglast í þess- um firði, umræðan um vistkerfið. Fyrir skömmu barst mér í hendur afar áhugaverð ævisaga fyrrverandi hermanns í breska flotanum þar sem saga Hvalfjarð- ar í stríðinu er óvænt rifjuð upp. Þessi fyrrverandi sjóliði er enginn annar en hinn virti breski bókmenntafræðingur Frank Kermode. Arin 1941-43 var hann yfirmaður á her- skipi hér í Hvalfirði sem hafði það hlut- verk að setja upp kafbátagirðingu í mynni fjarðanns. Þetta var gríðarlega mikið verk sem tókst ekki að ljúka á þessum tveimur árum og var því einfaldlega gefist upp við framkvæmdir. Girðingin var gerð úr stór- eflis netum sem voru fest við botninn með steinsteyptum hnullungum, ofan til voru síðan baujur ætlaðar til að halda girðing- unni uppi. Einhvers staðar á henni átti síð- an að vera hægt að opna hlið fyrir vinakaf- bátum. En umferð herskipa var mikil um Hvalfjörð og þar lágu þau oft langtímum saman. HERMENNSKA OG STÓRIÐJA Við lestur Hvalfjarðarkaflans vakti tvennt áhuga minn alveg , sérstaklega. Annað var lýsing höfundar á íslandi og Is- lendingum, m.a. Reykvíkingum sem hann kynntist dálítið þegar hann og félagar hans fengu bæjarleyfi á tveggja mánaða fresti. En Reykjavík var ekki nein paradís í augum bresku hermannanna, svo virðist sem þeir hafi haft meira gaman af að fara upp á ströndina og leika sér í fótbolta og jafnvel fá að fara á hestbak. Hitt atriðið er þó ennþá forvitnilegra og það eru lýsingar hans á vistinni um borð þessi tvö ár. Þær minna einna helst á lýs- ingar úr fangabúðum, þarna voru menn meira eða minna iðjulausir, þrúgaðir af heimþrá og niðurdregnir af kveljandi fásinni. Þeir einu, sem gátu lagað sig að aðstæðum og litu út fyrir að vera sáttir við lífið, voru þeir sem gátu kúplað sig frá raunveruleikanum og horfið inn í sýndar- veruleika eigin hugarheims. Þótt Frank Kennode hafi verið atvinnu- hermaður í nokkur ár, bæði í stríðinu og fyrir það, vottar ekki fyrir virðingu í garð hermennskunnar hjá honum. Hann heldur því fram að allt tal um göfuga hermennsku og mannbætandi heraga sé blekking. En nú er hálf öld liðin frá þessum fram- kvæmdum í Hvalfirði og aftur er verið að framkvæma, að þessu sinni er það ekki kafbátagirðing heldur verksmiðjur. Um- ræðan um þær framkvæmdir er framlag okkar til mikilvægustu umræðu samtím- ans, um framtíð vistkerfisins. Það var einkennileg upplifun að heyra játningu umhverfisráðherra í útvarpinu 5. des. Þar lýsti hann því yfir að fyrir svo sem hálfu ári hafi ráðamenn ekki gert sér grein fyrir því hve útblástur eiturefna frá verksmiðjum er alvarlegt mál í samtíman- um og litinn alvarlegum augum bæði af al- þýðu manna um víða veröld og valdastofn- unum heimsbyggðarinnar. En fyrir rúmu hálfu ári var ráðherrann á ferð hér í Kjósinni til að ræða þessi mál. Kannski var þekkingu ráðamanna ábótavant á fleiri sviðum eða viðhorf þeirra og framtíðai'sýn takmarkaðri en æskilegt er. Hvers vegna gæti það verið? Skyldi það vera vegna firringar okkar íslendinga frá umræðu samtímans um um- hverfismál? Skyldi það vera vegna land- lægrar tortryggni - ef ekki fordóma - í garð náttúruverndarhreyfinga? Það er umhugsunarefni hvers vegna umhverfis- verndarhreyfmgar hafa aldrei náð sér á strik hér á landi eins og í nágrannalöndun- um. Samt eru það þær sem öðrum fremur hafa opnað augu manna fyrir því sem er að gerast í lífríkinu. Kjósverjar megnuðu ekki að hafa áhrif á gang mála þrátt fyrir eindregin mótmæh. Til þess vantaði stuðning náttúruverndar- hreyfinga; þær voru ekki fyrir hendi. Sjón- armið þeirra sigruðu sem víla lítt fyrir sér að láta landið og lífríkið líða fyrir skjót- fenginn gróða. Það viðhorf sem hér er gagnrýnt ein- kennist af skammtímahugsun sem stjórn- málamenn virðast sérstaklega veikir fyrir. Slík hugsun vanmetur iðulega gildi mennt- unar sem skilar sér á löngum tíma í arð- bærri þekkingu; sama máU gegnir um rannsóknir. Ferðamannaþjónustan tengist þessari umræðu í vaxandi mæli. í því efni er það ekki meginatriði að þar hafi komið tekjur í þjóðarbúið heldur hitt að hún hefur komið fjölda manns hér á landi í snertingu við er- lenda ferðamenn sem þrá hreint land og meta það mikils í heimi þar sem slík svæði eru óðum að hverfa. Þessi kynni við ferða- fólk úr iðnríkjum heimsins hafa opnað augu margra fyrir þeirri sérstöku auðlegð sem íslendingar eiga greiðan aðgang að og bera ábyrgð á. Vonandi aukast þessi kynni enn og opna augu okkar íslendinga enn betur fyrir „okkar eigin" landi. GUNNAR KRISTJÁNSSON REYNIVÖLLUM LESBÓK MORGUNBLAÐSINS ~ MENNING/LISTIR 7. MARZ 1998 3

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.