Lesbók Morgunblaðsins - 07.03.1998, Blaðsíða 19

Lesbók Morgunblaðsins - 07.03.1998, Blaðsíða 19
• • UOÐLISTIN ER KOLLUN OG SKÁLDIÐ SVARAR KALLINU Skáld hins lágmælta og fíngeroa mætti kalla $0ren Ul- rik Thomsen, en Ijóð hans eru jafnframt einföld og kraitmikil, heillandi uppspretta fjölvísandi hugmynda. SIGRÚN DAVÍDSDÓTTIR ræddi við skáldio, sem les upp úr verkum sínum í Norræna húsinu í dag. SKYLDI skáldið hafa áhuga á kniplingum? Efst í ótrúlega fullri bókahillunni liggur bók um kniplinga frá T0nders á Jót- landi. S0ren Uirik Thomsen brosir. Nei, hann hefur engan sérstakan áhuga á kniplingum, en vinkonu hans einni fannst að ljóð hans væru kniplingum lík, fíngerð og greindust í allar áttir. Því gaf hún honum kniplingabókina og nú trónir bókin efst í bóka- hillunni í litlu stofunni, þaðan sem sést yfir hverfið upp með Vötnunum rétt við miðborg Kaupmannahafnar, nánar tiltekið yfir gamla Kommúnuspítalann. Einfaldir og fáir húsmun- ir, lítið borð við gluggann, þar sem skáldið vinnur. Segist ýmist skrifa í höndunum, á ritvél eða litlu svörtu tölvuna, sem lætur lítið fara fyrir sér á borðhorninu. Allt er fallið í dúnalogn eftir stranga vinnutörn undanfarnar vikur, því skáldið hafði tekið að sér að færa Föníkukonur Evrípídesar á danskt nútímamál. Helst að kettirnir tveir séu enn æstir. Norski skógar- kötturinn, grár og loðinn og egypskur tignar- köttur eins og þessir á fornegypskum listmun- um skjótast öðru hvoru eins og pflur í gegnum stofurnar, en kannski er það fremur gestkom- an en mikil vinna, sem situr í þeim. S^ren Ulrik Thomsen vakti strax athygli með fyrstu bók sinni, CitySlang, 1981 og skipaði sér í röð athyglisverðustu ungu dönsku skáldanna. Nú er hann aðeins of gamall til að vera ungur og athyglisverður, heldur er einfaldlega eitt kunnasta og viðurkenndasta danska skáldið, gefur út ljóðabækur á nokkurra ára fresti, skrifar esseiur og snarar verkum eins og þeim grísku. Reyndar kann hann ekki grísku, segir hann, heldur er það verkefni hans að koma orð- réttri þýðingu dansks textafræðings á slíka dönsku að hið bókmenntalega innihald skili sér til áhorfenda. Föníkukonurnar verða frum- sýndar í lok apríl og textinn gefinn út í mynd- skreyttri bók. Og myndlistin er honum nær- tæk, ekki síst myndlist hans eigin kynslóðar. „Það er oft betra að ræða við myndlistarmenn um list, heldur en við önnur skáld og rithöf- unda, því þá fléttast oft persónulegur metingur inn í umræðurnar," segir hann kíminn. Áhuginn beindist fljótt að bókmenntum og S0ren Ulrik Thomsen tók próf frá Hafnarhá- skóla, en eigin iðkanir urðu ofan á fremur en fræðistörfm. Aðspurður hvers vegna hann hafi gerst skáld segist hann oft hafa spurt sjálfan sig sömu spurningar. „Ætli maður verði ekki skáld ef maður getur það á annað borð. Orðið „kúnst" er skylt orðinu að kunna og sá sem kann og getur verður líka að axla þá skyldu að fylgja því eftir. Ein af skýringum mínum er sú að pabbi söng alltaf danskar vísur fyrir okkur bræðurna, þegar við fórum í háttinn og ég var hrifinn af þeim. Og svo var ég góður í að læra sálma og kvæði utan að í skólanum. En þessi skýring hrekkur vísast skammt, því bræður mínir tveir urðu ekki skáld, þrátt fyrir kvöld- söng pabba. Líklega er þetta eitthvað, sem maður er fæddur með." S0ren Ulrik Thomsen var farinn að skrifa sem drengur, en segist ekki hafa byrjað af al- vöru fyrr en hann var orðinn tvítugur. Þá sendi hann fyrsta Ijóðið til Hvedekorn, þessa virta og gamalgróna bókmenntatímarits, þar sem dönsk skáld undanfarna áratugi hafa gjarnan komið fyrst fram á ritvöllinn. Skáldið og gagn- rýnandinn Poul Borum var ritstjóri þess í 25 ár og birti strax sex örstutt ljóð 1977. Fjórum ár- um síðar kom fyrsta bókin út. S0ren Ulrik Thomsen hefur hlotið viðurkenningar af ýmsu tagi og er nú á föstum listamannalaunum til æviloka. Síðan 1982 hefur hann ekki sinnt öðru en skriftum, tók þær fram yfir bókmenntakönn- un. „Eg las bókmenntir af því ég hafði áhuga á bókmenntum og bókmenntagreiningu, en svo kom þar að mér fannst ég þurfa að velja á milli rannsókna og ljóðagerðar. Ég kaus að búa svo um hnútana að ég ætti ekki annað athvarf en ljóðagerðina, að það yrði algjör hörmung, ef ég sneri frá henni. Ef ég hefði annað að halla mér að hugsaði ég sem svo að þá yrði of auð- velt að hætta við að gefa út bók. Ég vildi sýna sjálfum mér og öðrum að ég væri skáld og ekkert annað og gera mér ókleift að komast hjá hinum mestu kröfum." Nýlega las S^ren Ulrik Thomsen upp í menntaskólanum á Helsingjaeyri og við há- skólann í Arósum. Nú liggur leiðin til íslands og í lok mánaðarins til Lúxemborgar í sömu erindagjörðum. Honum fellur vel að lesa upp og segist ekki finna til neinnar feimni að lesa upp eigin texta. „Gott ljóð er persónulegt, en það er ekki einkamál. Ef skáldinu tekst að finna jafnvægið þar á milli afhjúpa ljóðin ekki GÓÐ setning þarf að vera hvorttveggja í senn skýr og óræð, segir Ijóðskáldið Soren Ulrik Thomsen. skáldið. Það er ákveðin þversögn í list að hún má aldrei vera einkamál, en samt verður hún ekki góð nema listamaðurinn leggi sál sína í hana. Hinn listræni tjáningarmáti tilheyrir listamanninum, en verkin vísa í margar áttir. Hið huglæga verður hlutlægt, en verkið verður að vera persónulegt. Annars er það leiðinlegt. En með því að afhjúpa sjálfan sig verður verk- ið óahugavert. Mér fellur vel að lesa upp og hef gaman að svara spurningum, sem þau kveikja með lesendum." Ljóðavísar kvikna viða - iíka í íslandsferðum Hugmyndir að ljóðunum kvikna víða og af misjöfnum orsökum. „Fyrsti vísirinn er oftast setning, sem lætur mig ekki í friði og sem ég get ekki losnað við með því að nota hana í esseiu eða bara í samræðum við vini mína. Góð setning þarf að vera hvorttveggja í senn skýr og óræð. Það dugir ekki að hún sé einungis óræð til að vera torræð og hún má heldur ekki vera einhliða. Setningar af þessu tagi leiða oft til annarra, sem að lokum mynda Ijóð. Annað, sem oft leiðir af sér ljóð eru myndir, svipmynd- ir, sem ég kem auga á.". Eitt Ijóða hans, ,Að missa allt og þó bera það með sér" er sprottið upp af íslenskri svip- mynd, þegar hann var eitt sinn á ferð þar og keyrði fyrst framhjá gróðurhúsum, sem lýstu á -----------------------------------------------------^ vetrarkvöldi og síðan framhjá stórum radar- diski. „Það var heillandi mynd að keyra fram- i hjá upplýstum gróðurhúsum, þegar rökkrið seig yfir. Þarna á geldu hrauninu spratt frjó- semin upp undir örþunnu glerinu, biksvart myrkrið og upplýst glerkerin, hið viðkvæma og veikburða í miskunnarlausu landslaginu. A sömu ferð fórum við framhjá risastórum radar- diski, sem sneri í austur, í átt að Asíu. Ég veit í ekki til hvers diskurinn var, en ímyndaði mér að þetta væri hlerunartæki. I kvæðinu, þar sem ég nota myndina af gróð- urhúsunum og skjánum, sem ég í raun sá, er þeim snúið upp í tilvistaratriði. Gróðurhúsin ^ tákna hið viðkvæma, óvarða, auðuga, frjósama og lýsandi, því sem maður hefur innbyrðis, meðan radarinn er mynd af því næmi sem beinist út á við, utan sín sjálfs. Ég hreifst þeg- ar ég sá þessi fyrirbæri, gróðurhúsin og radar- inn, en það var ekki fyrr en seinna að ég upp- götvaði að ástæðan fyrir því að ég heillaðist af þessu var að þessi fyrirbæri báru í sér merk- ingu sem höfðaði til mín." _^ Iðju skáldsins er ekki auðvelt að fella í af- markaðar vinnustundir. „Það tekur kannski ekki nema fimm mínútur að fella ljóð niður á blað, en svo er það kannski smáatriði í 13. línu, sem ekki gengur upp fyrr en að lausnin finnst að hálfu ári liðnu. I öðrum tilfellum verður ljóð til á löngum tíma, aukið í það smátt og smátt. Galdurinn er svo að fá það til að líta út eins og það hefði verið hrist fram úr erminni í einni andrá. Það er galdur, sem stundum tekur lang- , an tíma. „Sviti skáldsins kemur ekki lesandan- um við," segir danskur skáldfélagi minn og það er alveg rétt." Lifið er drama Vinnutakturinn er upp og ofan. „Það geta liðið ár án þess að ég skrifi staka línu, en svo kemur afraksturinn í einum rykk. Þann tíma, \ sem ljóðin leita ekki á mig, nota ég til að skrifa"; esseiur og þýða. Eg vinn þegar innblásturinn> j kemur, en ég get ekki gert neitt sérstakt til að höndla hann. Ég ferðast mikið, en ekki til að leita innblásturs. Annars lifi ég venjulegu lífi, fóðra kettina, kaupi mjólk, en svo lengi sem ég lifi þá er lífið drama." S0ren Ulrik Thomsen neitar því ekki að það geti tekið á taugarnar, þegar innblásturinn lætur á sér standa. „Ég veit heldur ekki hvort hann kemur aftur, en þessi óvissa er fylgifisk- ur skriftanna. Það dugir ekki að skrifa bara til að skrifa. Þá verður árangurinn aldrei góður. Það þýðir þó ekki að ég bíði bara eftir að ljóð- ^" inu Ijósti niður í hausinn á mér af himnum of- an. Franska skáldið Valery hefur sagt að fyrsta línan sé Guðs gjöf, en önnur línan helvít- is vinna. Fyrsta línan, sem verður kveikjan að ljóðinu, verður ekki endilega fyrsta línan í full- gerðu ljóðinu, en hún verður að koma eins og gjöf. Svo er að halda áfram. Innblásturinn er gjöf, en framlagið kemur frá mér, því ég get ekki bara beðið. En það þýðir heldur ekki að hugsa að nú verði ég bara að skapa skáldverk. Innblásturinn kemur fyrst. Það finnst víst mórgum ónútímalegt að tala um innblástur, heldur einblína bara á vinnuna, en því er ég ekki sammála. „Og þú ert þó ekki svo hástemmdur að tala um ljóðagerð sem köll- * un?" heyri ég stundum spurt. Jú, auðvitað er það köllun að vera skáld, því hverju væri ég annars að svara ef ekki því kalli." « FJÖLBREYTT OG FJÖLRADDAD í HALLGRÍMSKIRKJU LISTVINAFÉLAG Hallgrímskirkju og Mótettukór Hallgrímskirkju gangast fyrir kórtónleikum í kirkjunni á morgun, sunnu- tíag, kl. 17. Fram kemur, auk Mótettukórsins, Schola cantorum og munu kórarnir syngja saman og hvor í sínu lagi. Stjórnandi verður Erik Westberg, einn fremsti kórstjóri Svía. Á efnisskrá eru kórverk eftir Svíana Otto 01- son, Ingvar Lidholm, Thomas Jennefelt og Sven-David Sandström, en síðasta verkið er samið sérstaklega fyrir Erik Westberg eins og tvær nýjar mótettur eftir eistneska tónskáldið Arvo Párt. Þá verður flutt í Hallgrímskirkju kórverkið Te Deum eftir Hjálmar H. Ragnars- son, sem er eina verkið á efnisskránni sem Mótettukórinn hefur sungið opinberlega áður, auk þess sem Hörður Áskelsson mun leika tvo þætti úr orgelsinfóníu eftir norska tónskáldið Kjell M0rk Karlsen. „Þetta er sú gerð tónlistar sem mér finnst skemmtilegust - án undirleiks, fjölrödduð og fjölbreytt," segir Sigríður Guðmundsdóttir, formaður Mótettukórsins. „Þetta eru allt verk frá þessari öld, sem þýðir þó ekki að þau séu óaðgengileg, heldur eru þau, þvert á móti, hvert öðru fallegra. Allt eru þetta verk sem njóta sin vel í Hallgrímskirkju." Tónleikarnir eru liður í undirbúningi Mótettukórsins fyrir tónleikaferð í vor, þar sem borgir á Norðurlöndunum verða sóttar heim og flutt íslensk og norræn tónlist, ásamt verkum Arvos Parts. Segir Sigríður ferðina leggjast afskaplega vel í söngfólkið en gert er ráð fyrir allt að 100% þátttöku. „Þetta er vel hugsuð og vel skipulögð ferð og vonandi verður hún vel heppnuð," segir Sigríður en hugmynd- in kviknaði á norræna kirkjutónlistarmótinu í Gautaborg fyrir tveimur árum. Mótettukórinn hefur ferðina í Björgvin, þar sem hann kemur fram á listahátíð borgarinn- ar 30. maí. 1. júní verður kórinn í Ósló, tveim- ur dögum síðar í Stokkhólmi og í Uppsölum 4. júní. Sjötta dag sama mánaðar verður söng- fólkið í Helsinki og ferðinni lýkur í Kaup- mannahöfn 7. júní. Kórstjórinn, Erik Westberg, er gamall nemandi hins nafnkunna Erics Ericsson og Morgunblaðið/Ásdís SÆNSKI kórstjórinn Erik Westberg á æfingu með Mótettukór Hallgrímskirkju fyrir tónleikana á morgun. hefur starfað víða sem kórþjálfari og gesta- stjórnandi kóra, svo sem Sænska útvarps- kórsins og Konunglega Fílharmóníukórsins. Arið 1993 stofnaði hann eigin sönghóp, Erik Westberg Vocal Ensemble, sem farið hefur í söngferðir til fjölda landa, auk þess sem hann fór með sigur af hólmi í Alþjóðlegu kam- merkórakeppninni í Takarazuka í Japan 1996. Frá árinu 1990 hefur Westberg kennt kór- stjórn og kórsöng við Tónlistarháskólann í Piteá og var nýlega skipaður prófessor í þess- um greinum. Sigríður gerir góðan róm að samstarfinu við Westberg, því þótt Mótettukórinn eigi frábær- an stjórnanda í Herði Áskelssyni sé alltaf gam- an að kynnast nýju fólki, nýjum vinnubrögðum. „Engir tveir stjórnendur eru eins." Sigríður hefur verið félagi í Mótettukór Hallgrímskirkju í tólf ár. Segir hún andann í hópnum alltaf jafngóðan. „I kór er alltaf góð stemmning - öðruvísi gengur þetta ekki. Fólk er í þessu áhugans vegna og allan þann tíma sem ég hef verið í Mótettukórnum hefur and- inn verið góður." LESBÓK MORGUNBLAÐSINS ~ MENNING/LISTIR 7. MARZ 1998 19 *"

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.