Alþýðublaðið - 31.12.1987, Blaðsíða 2

2
Fimmtudagur 31. desember 1987.
MÞYBUBLM9
Útgefandi: Blaö hf.
Framkvæmdastjóri Valdimar Jóhannesson
Ritstjóri: Ingólfur Margeirsson
Fréttastjóri: Kristján Þorvaldsson
Umsjónarmaður
helgarblaös: Þorlákur Helgason
Blaöamenn: Haukur Holm, Ingibjörg Árnadóttir
og Sigriöur Þrúöur Stefánsdóttir.
Dreifingarstjóri: Þórdís Þórisdóttir
Setning og umbrot: Filmur og prent, Ármúla 38.
Prentun: Blaöaprent hf., Síöumúla 12.
Áskriftarsíminn er 681866.
Áskriftargjald 600 kr. á mánuði. í lausasölu 50 kr. eintakiö virka daga, 60
kr. um helgar.
VIO ÁRAMÓT
Um áramót er liðið ár gert upp. Jafnaðarmenn sem horfa
yfir farinn veg á síðastadegi þessa árs, komast ekki hjá því
að álykta, að merk tíðindi hafa gerst í sögu Alþýðuflokks-
ins og hreyfingar jafnaðarmanna á árinu 1987. Undir for-
ystu Jóns Baldvins Hannibalssonar hefur Alþýðuflokkur-
inn vaxið jafnt og þétt að burðum og kosningarnar í apríl
sl. skiluðu 15,2% atkvæðakjósendasem þýddi að Alþýðu-
flokkurinn var orðinn þriðji sterkasti stjórnmálaflokkur
íslands og orðinn í fyrsta skipti sterkara og stærra afl en
Alþýðubandalagið, svo tekið sé mið að öðrum flokki sem
kennir sig við félagshyggju. Kosningasigur Alþýðuflokks-
ins færði honum þá aðstöðu að vera leiðandi afI við stjórn-
armyndun. Endanleg niðurstaða; myndun ríkisstjórnar
Alþýðuflokks, Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks
var ef til vill ekki sú draumsýn sem jafnaðarmenn höfðu
haft að samsteypustjórn sem Alþýðuflokkurinn átti aðild
að. Og víst hefur það sýnt sig að mörg málefni jafnaðar-
stefnunnar hafa átt erfitt upþdráttar í ríkisstjórninni þar
sem hagsmunagæslusjónarmið Framsóknarflokks og
Sjálfstæðisflokks ráða að mestu ríkjum í stefnumálum
þessara tveggja flokka.
Engu að síður hefur Alþýðuflokkurinn verið hreyfiafl nú-
verandi ríkisstjórnar og hinir þrír ráðherrar flokksins þeir
röggsömustu og atkvæðamestu. Það þarf því engan að
undra að svipmót jafnaðarstefnunnar muni endanlega
setja mark sitt á ríkisstjórn Þorsteins Pálssonar. Dæmi:
Viðamikil kerfisbreyting með endurskipulagningu skatt-
og tollakerfis sem tryggja tekjur ríkissjóðs og minnka
skattsvikog undanþágufargan, undirbúningur gagngerra
umbreytinga í dómskerfinu, nýsköpun í húsnæðismála-
kerfinu með nýjum húsnæðislánalögum og byggingu
kaupleiguíbúða og fyrirhugaðar stjórnkerfisbreytingar.
Annað stórverkefni er ummótun velferðarríkisins. Nú um
áramót er tekjuöflunarkerfið nýja að fæðast. Það er hrein
afurð jafnaðarstefnunnar, unnið markvisst út frá þeim lof-
orðum sem Alþýðuflokkurinn gaf kjósendum sínum í vor.
Á nýju ári rennur upp tími hinnar hliðarinnar; útgjaldanna
sem miða að uppbyggingu velferðarríkisins. Núverandi
ríkisstjórn tók við miklu ófremdarástandi sem síðasta
ríkisstjórn skildi eftir sig. Hreingerningin var lögð á Al-
þýðuflokkinn einan. Fyrir vaskleg vinnubrögð hefurflokk-
urinn þurft að þola nokkrar skammir. En þrátt fyrir erfiðan
hjalla hefur ráðherrum Alþýðuflokksins tekist að ráða nið-
urlögum stærstu áhyggjuefnanna þótt mörg verkefni séu
enn óleyst.
Málgagn jafnaðarmanna, Alþýðublaðið, hefur einnig
vaxið og eflst á árinu sem er að líða. Blaðið sem áður var
gefið út í fjórum síðum daglega.hefur tekið stakkaskiptum
hvað varðar útlit og innihald og kemur nú út í átta síðum
daglega og 24 síðum um helgar. Auk þess hafa fylgt Al-
þýðublaðinu vegleg aukablöð öðru hverju. Núverandi
stærðog útlit blaðsins hefurfest sig í sessi. Sókn Alþýðu-
blaðsins er þó rétt að hefjast og á nýju ári væntumst við
til að geta glatt lesendur blaðsins, gamla og nýja, með
stærra og betra Alþýðublaði. En að sjálfsögðu er fjöregg
Alþýðublaðsins lagt í hendur lesenda og auglýsenda
blaðsins. Án virkrar þátttöku ykkar, megnar blaðið ekki að
vaxa og dafna. Látum þvi það verða eitt af nýársheitum
okkarað styðja nýtt Alþýðublað til vaxtarog virðingar á ís-
lenskum blaðamarkaði.
M
I
Við þessi áramót er margs
að minnast frá liðnu ári. Mér
verður þetta ár sérstaklega
minnisstætt fyrir þær breyt-
ingar sem urðu á mínum hög-
um við það að ég hóf beina
þátttöku í stjórnmálum sem
frambjóöandi, þingmaðurog
ráðherra. Ég minnist með
þakklæti þeirra mörgu sem
ég hef kynnst í þessu starfi
ekki sist þeirra sem með
frónfúsu starfi gerðu Alþýðu-
flokkinn að næst stærsta
stjórnmálaflokki i Reykjavík
við Alþingiskosningarnar í
apríl.
Öll byrjun er erfið. Þetta
hefur sannast rækilega á nú-
verandi stjórnarsamstarfi.
Þeir sex mánuðir, sem eru
liðnir frá því að ríkisstjórnin
tók við eftir langar og strang-
ar viðræður um stjórnar-
myndun, hafa ekki verið dans
á rósum. Við þessu mátti bú-
ast enda hóf Alþýðuflokkur-
inn ekki stjórnarþátttöku
með glýju í augum. Þátttaka
hans í ríkisstjórninni réðst af
raunsæju mati á því hvernig
væri best að koma stefnu-
málum hans fram við ríkjandi
aðstæður í Islenskum stjórn-
málum. Alltof skammur tími
er liðinn til að dæma um
árangur þessarar ríkisstjórn-
ar. Sumt hefur henni tekist
vel annað miður. Hún tók viö
völdum við erfiðar aðstæður
í efnahagsmálum sem köll-
uðu á tafarlausar aðgerðir.
Segja má með nokkrum
sanni að rlkisstjórnin hafi
ekki farið nógu rösklega af
stað en I því sambandi er
ekki við Alþýðuflokkinn að
sakast. Á síðustu mánuðum
hefur hún hins vegar beitt
sér fyrir gagngerari breyting-
um á tekjuöflunarkerfi rlkis-
ins en átt hafa sér stað um
áratugaskeið. Þessar breyt-
ingar horfa tvímælalaust
flestar til framfara þótt um
einstaka atriði megi auðvitað
deila
Efnahagsstefnan
Efnahagsstefna ríkisstjórn-
arinnar eins og hún kemur
fram I starfsáætlun hennarer
ofin saman úr tveimur þátt-
um: Annars vegar að stuðla
að jafnvægi og stöðugleika I
þjóðarbúskapnum, hins vegar
að færa skipan efnahags-
mála I frjálsræðisátt og til
nútlmalegra horfs sem er for-
senda hagvaxtar þegar til
lengri tíma er litiö. Þessir
tveir þættir verða ekki greind-
ir I sundur. Þannig er stöðug-
leiki I efnahagsmálum for-
senda þess að frjálsræði I
viðskiptum stuðli að framför-
um og umbætur á skipan
efnahagsmála auðvelda jafn-
vægisstjórn á líðandi stund.
Þegar ríkisstjórnin tók við
á miðju ári blasti verulegur
jafnvægisvandi við I efna-
hagsmálum. Þrátt fyrirört
vaxandi þjóðartekjur vegna
hagstæðra ytri skilyrða juk-
ust þjóðarútgjöld enn örar og
fyrir vikið fóru verðbólga og
viðskiptahalli vaxandi. Með
samræmdum aðgerðum I rlk-
isfjármálum og peningamál-
um reyndi ríkísstjórnin að
stemma stigu við þessari
þenslu. Þessar aðgerðir fól-
ust meðal annars I aukinni
tekjuöflun fyrir ríkissjóð til
að draga úr hallarekstri hans,
auknu aðhaldi að útlánum
bankanna, hækkun vaxta af
rlkisskuldabréfum og tak-
mörkunum á erlendar lántök-
ur.
Er llða tók á haustið og
Jón Sigurðsson viðskipta- og
dómsmálaráðherra:
DYRUM NÝS
efnahagshorfur fyrir næsta ár
tóku að skýrast varð Ijóst að
grípa þyrfti til frekari aðgerða
ef verðbólga og viðskiptahalli
ættu ekki að fara úr böndun-
um. Ríkisstjórnin kynnti því
víðtæka stefnumörkun I efna-
hagsmálum með fjárlaga-
frumvarpi og þjóðhagsáætl-
un fyrir árið 1988 I upphafi
þings um miðjan október.
Meginþáttur þessarar stefnu-
mörkunar voru hallalaus fjár-
lög fyrir næsta ár og sam-
dráttur I erlendum lántökum
hins opinbera en auk þess
ýmsar ráðstafanir I peninga-
málum sem treysta áttu
gengi krónunnar. Má þar
nefna heimildir til opnunar
gengisbundinna innláns-
reikninga I bönkum og spari-
sjóðum, útgáfa gengis-
tryggðra spariskirteina og
rýmkaðar heimildar íslend-
inga til kaupa á erlendum
verðbréfum. Fjárlögin hafa nú
verið samþykkt hallalaus eins
og að var stefnt og eftir ára-
mótin munu landsmenn geta
lagt sparifé sitt inn á gengis-
bundna reikninga.
Stefnumörkun ríkisstjórn-
arinnar I október tók mið af
aðstæðunum sem þá ríktu
og horfunum eins og þær
blöstu við. En skjótt skipast
veður I lofti. Ytri skilyrði
þjóðarbúsins hafa versnað I
kjölfar verðhrunsins á hluta-
bréfamörkuðum heims I lok
október og gengislækkunar
Bandaríkjadollars að undan-
förnu. Við atburði af þessu
tagi verður ekki ráðið og þeir
sýna betur en flest annað
hversu háðir íslendingar eru
efnahagframvindu á alþjóða-
vettvangi. Jafnframt færa þeir
heim sanninn um að efna-
hagsmálin verða aldrei leyst I
eitt skipti fyrir öll heldur eru
þau sífelld glíma við breyti-
leg skilyrði. Mikilvægt er að
skipan efnahagsmála sé
þannig háttað að hún auð-
veldi aðlögun að síbreytileg-
um aðstæðum.
Viðskiptastefnan
Viðskiptaráðuneytið gegnir
veigamiklu hlutverki I fram-
kvæmd efnahagsstefnunnar.
Undir það heyrir stór hluti
utanrlkisviðskipta, verðlags-,
gengis- og vaxtamál, banka-
kerfið og fjármagnsmarkaður-
inn, erlendar lántökur og
fleira. Ég hef látið vinna að
öllum þessum málum frá þvl
ég tók við ráðherrastörfum
en hér er ekki tök á að nefna
nema örfá atriði.
Utanríkisviðskipti. Frí-
verslun er rlkjandi stefna I
viðskiptum I þeim heims-
hluta sem við byggjum.
Hér á landi hefur innflutn-
ingur um langa hríð verið
tiltölulega frjáls en hið
sama verður ekki sagt um
útflutning. í samræmi við
stefnu rlkisstjórnrinnar
rýmkaði ég nokkuð til um
útflutningsheimildir til
Bandarlkjanna á frystum
fiski nú I haust enda var
orðið tímabært að fleiri
fengju að spreyta sig á því
að afla gjaldeyris á þess-
um mikilvæga markaði en
fengið hafa til þessa.
Verðlagsmál. Meðal
stefnumála rlkisstjórnar-
innar er að efla verðgæslu
og stuðla þannig að sem
lægstu vöruverði I land-
inu. Þessi verðgæsla er
sérstaklega mikilvæg þeg-
ar svo háttar sem nú að
verulegar breytingar eru
Jón Sigurðsson ráðherra
gerðar á óbeinum sköttum
— söluskatti, tollum og
vörugjöldum — ýmist til
hækkunar eða lækkunar.
Ég hef falið Verðlagstofn-
un að fylgjast nákvæm-
lega með þvl aö verðlækk-
un vegna tollabreytinga nú
um áramótin skili sér til
neytenda.
Gengismál. Fast gengi er
forsenda stöðugs verðlags
en hins vegar getur reynst
illmögulegt að halda
genginu föstu ef verðlags-
þróun innanlands er með
allt öðrum hætti en gerist
I helstu viðskiptalöndum
eða ef gengi helstu mynta
breytast til muna innbyrð-
is. Á vegum viðskiptaráðu-
neytisins er verið að
kanna hvers konar tilhög-
un á gengisskráningu Is-
lensku krónunnar tryggi til
frambúðar bestan stöðug-
leika. Meðal annars er ver-
ið að kanna hvort tenging
við einhverja ákveðna
myntkörfu (ECU, SDR o.s.
frv.) komi að gagni I þessu
sambandi. Mikil óvissa rík-
ir I gengismálum I heimin-
um um þessar mundir og
veldur það óhjákvæmilega
óvissu um gengismál hér
á landi.
Vaxtamál. Verulegar
breytingar hafa orðið á
ákvörðun vaxta hér á landi
síðustu ár og eru þeir ekki
lengur ákvarðaðir af
stjórnvöldum og Seðla-
banka nema með óbeinum
hætti heldur ákvarðast
þeir einkum af framboði á
og eftirspurn eftir fjár-
magni. Þessi þróun hefur
án efa verið I rétta átt en
því er ekki hægt að neita
að nú á síðari hluta ársins
hafa raunvextir orðið mjög
háir. Hér veldur fyrst og
fremst mikil aösókn I láns-
fé vegna fjárfestingar fyrir-
tækja og einstaklinga og
hallareksturs rlkissjóðs á
árinu. Háir raunvextir eru
auðvitað lántakendum
þungbærir og að æskilegt
er að þeir lækki. En leiðin
til að ná því marki er ekki
að hverfa aftur til mið-
stýrðra vaxtaákvarðana og
skömmtunar á fjármagni
heldur verður að koma á
betra jafnvægj I þjóðar-
búskapnum. Ég hef falið
Seðlabankanum að fylgj-
ast grannt með þróun
vaxta, bæði nafnvaxta og
raunvaxta, og vaxtamunar
ef tilefni kynni að gefast
fyrir stjórnvöld til að grípa
inn I vaxtaákvarðanir. Það
hefur ekki gerst til þessa.
Lækkun raunvaxta er
mikilvægt markmið efna-
hagsstefnunnar en þvl